Suezko krisialdia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Suezko krisialdia
Hiruko Erasoa
Sinaiko gerra
Gerra Hotza eta Arabiar–israeldar gatazka
1956 Suez war - conquest of Sinai.jpg
Israeldar paraxutistak Parker Memorialetik gertu.
Data 1956ko urriaren 29a
1956ko azaroaren 6a (Operazio militarrak)
1957ko martxoa (Okupazioa)
Lekua Gazako lur zerrenda eta Egipto (Sinai eta Suezko kanala)
Emaitza

Egiptiar garaipen politikoa
Koalizioaren garaipen militarra
Sinaiko israeldar okupazioa (1957ra arte)

NBEren su-etena
UNEF Sinain[1]
Tirango itsasartea israeldarrentzat berrirekia
Gudulariak
 Israel
 Erresuma Batua
 Frantzia

 Egipto

Buruzagiak
Moshe Dayan
Ariel Sharon
Avraham Yoffe
Charles Keightley
Pierre Barjot
Abdel Hakim Amer
Indarra
175.000 israeldar
45.000 britainiar
34.000 frantziar
300.000[2]
Galerak
Israel:
177 erori[3]
899 zauritu
4 preso[4]
Erresuma Batua:
16 erori
96 zauritu
Frantzia:
10 erori
33 zauritu
3.000 erori[5]
4.900 zauritu
30.000 preso +[6]

Suezko krisialdia, Suezko gerra edo Sinaiko gerra, arabiarren artean Hiruko Erasoa[7] (arabieraz: أزمة السويس - العدوان الثلاثي ʾAzmat al-Sūwais/Al-ʿIdwān al-Thalāthī; frantsesez: Crise du canal de Suez; hebreeraz: מבצע קדש Mivtza' Kadesh "Kadesh operazioa" edo מלחמת סיני Milxemet Sinai, "Sinaiko gerra") 1956ko urriaren 29an hasi eta Frantziak, Erresuma Batuak eta Israelek Egiptoaren kontra egindako gerra izan zen[8][9]. Israelek Egipto inbaditu eta egun bat pasa ez zenean, Erresuma Batuak eta Frantziak bioi ultimatum bat bidali eta Kairo bonbardeatzeari ekin zioten. Nahiz eta hauek ukatu, kanpaina biak aldi berean planeatu zituzten, Frantzia kitzikatzailea zelarik[10]. Anglo-frantziar armadak urtea bukatu baino lehen ekintza utzi zuten baina israeldarrek hurrengo urteko martxora arte eutsi zioten okupazioari. Apirilerako, kanala berriro martxan zegoen.

Egiptok Sobietar Batasunarekin harremanak zituelako eta Txina aintzatetsi zuelako, Erresuma Batuak eta Estatu Batuek Asuango urtegia finantzatzera uko egin zuten. Hori zela eta, 1956ko uztailaren 26an Gamel Abdel Nasserrek Suezko kanala nazionalizatzea erabaki zuen[11].

UEU logoa.png Wikiiturrietan bada UEUren liburu batetik ateratako testu zatia: Gamal Abdel Nasser-en hitzaldia
Liburu osoa: Gaur egungo munduaren historia, 1945-2009
«

Gure eskubide guztiak berreskuratuko ditugu, funts horiek guztiak geureak direlako eta Egiptorena delako kanal hori. Elkarte Anonimo egiptoarra da Konpainia, eta 120.000 egiptoar hil ziren kanalaren bidea egiten. Suezko Kanalaren Elkartea, Parisen egoitza duena, esplotazioaren estalgarria baino ez da; izan ere, Eugene Black-ek Lesseps-en asmo bera izan zuen Egiptora etorri zenean. Presa handi bat eraikiko dugu eta galdutako eskubide guztiak lortuko ditugu. Geuk jasoko ditugu Konpainiak kobratzen dituen 35 milioi liberak eta Egiptoren onerako erabiliko ditugu.

Herritar maiteok, gaur diotsuet, presa eraikiz ohorezko eta loriazko gotorleku bat eraikiko dugu eta umiliazioa eraitsiko dugu. Egipto osoa fronte bakarra eta batua dela aitortzen dugu, eta bloke nazional banaezina. Egipto osoak egingo du borroka herrialdea eraikitzeko, azken odol tanta isurtzeraino. Ez diegu emango beren planak gauzatzeko aukerarik herrialde okupatzaileei, eta geure eskuekin eraikiko dugu Egipto indartsu bat; horregatik aurkezten dizuet gaur kanalaren konpainia nazionalizatzeari buruzko gobernu-akordioa.

 »

[12]. Testu osoa irakurtzeko Wikisourcen duzu eskuragarri


Erabaki hori erantzuteko, mendebaldeko potentziak kanalaren kontrola berreskuratzea eta Nasser kargutik kentzea erabaki zuten. Hiru aliatuek, batez ere Israelek, di-da batean lortu zituzten bere helburu militarrak, baina Nazio Batuen Erakundean SESBek eta Estatu Batuek presioa egin eta amore ematera bultzatu zuten. Hori zela eta, Frantziak eta Erresuma Batuak ez zituzten bere bere helburu politikoak. Israelek, ostera, Tirango itsasartean nabigazio askatasuna lortu zuen. Gatazkaren ondorioz, NBEK 1967ko maiatzera arte tropak bidali zituen egiptiar-israeldar mugara.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Kunz, Diane B., The Economic Diplomacy of the Suez Crisis, 187. orrialdea, ISBN 0-80781967-0, http://books.google.co.uk/books?id=8lG54d7vzKkC&pg=PA187 .
  2. http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/casualties.html
  3. http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/casualty_table.html
  4.   Dupuy, R. Ernest; Dupuy, Trevor N. (1994), The Collins Encyclopedia of Military History, HarperCollins, 1343. orrialdea .
  5. Schiff, A History of the Israeli Army, 1870-1974, p.70, Straight Arrow Books (1974)
  6. U.S newsreel 0:30-0:40
  7.   «Port Said Remembers 'Tripartite Aggression' of 1956'», Daily News Egypt, http://www.dailystaregypt.com/article.aspx?ArticleID=3658 .
  8. Damien Cash "Suez crisis" The Oxford Companion to Australian History. Graeme Davison, John Hirst & Stuart Macintyre. Oxford University Press, 2001.
  9. Roger Owen "Suez Crisis" The Oxford Companion to the Politics of the World. Joel Krieger, Oxford University Press Inc. 2001.
  10. How Britain France and Israel Got Together, Time, 1956-11-12.
  11. "Suez crisis" The Concise Oxford Dictionary of Politics. Ed. Iain McLean and Alistair McMillan. Oxford University Press, 2003.
  12.   Martínez Rueda, Fernando; Aizpuru Murua, Mikel (2011), Gaur egungo munduaren historia, 1945-2009, Udako Euskal Unibertsitatea, ISBN 9788484383345, http://www.buruxkak.eus/liburua/gaur-egungo-munduaren-historia-1945-2009/1915 .
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Suezko krisialdia Aldatu lotura Wikidatan


Historia
Egipto
Artikulu hau Egiptoko historiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.