C-1 linea (Bilboko Renfe Aldiriak)

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Infobox Public Transport.png
Cercanias Logo.svg C-1 Abando - Santurtzi
Bilbao - Estacion de Abando 04.jpg
Abandoko Indalecio Prieto geltokia, C-1 lineako geltoki-burua.
Datu orokorrak
Garraio mota Trena
Zerbitzatutako eskualdeak Ezkerraldea eta Bilbo
Geltoki kopurua 14
Bidaiariak urteko 2.309.000 (2016)[1]
Jabea ADIF
Egoitza Bilbao-Abando geltokia
Plaza Biribila, 2
48002 (Bilbo)
Web gunea Bilboko Renfe Aldiriak
Ustiapena
Ustiapenaren hasiera 1888ko martxoaren 19a
Eragilea(k) Renfe Operadora
Trenen luzera 75,993 m (Renfe 446)
Maiztasuna 20' 30'
Datu teknikoak
Sarearen luzera 13,6 km
Galiboa 1668 mm (iberiar zabalera)
Abiadura maximoa 100 km/h (Renfe 446)
Mapa
Mapa

Bilborenfealdiriakc1.svg

Eskema
Eskema
BSicon .svg KINTa
Abando Símbolo del Metro de Bilbao.svg L1, L2 Cercanias Logo.svg C-2, C-3, feve Euskotren Tranbia Logo.svg BSicon BAHN.svg Letter i in a red circle.svg
STR+l ABZgr
1'
SKRZ-Au SKRZ-Au
Kantaloja zubia
CONTf BHF
Zabalburu Renfe C-3
BSicon .svg tSTRa
2'
BSicon .svg tINT
Ametzola Cercanias Logo.svg B1, R3, R3b, R4
BSicon .svg tSTR
1'
BSicon .svg tBHF
Autonomía
BSicon .svg tSTR
1'
BSicon .svg tINT
San Mamés Símbolo del Metro de Bilbao.svg L1, L2 Euskotren Tranbia Logo.svg BSicon BUS1.svg Letter i in a red circle.svg
ENDEa tSTRe
1'
STRl ABZg+r
BSicon .svg BHF
Olabeaga
BSicon .svg STR
2'
BSicon .svg BHF
Zorrotza
BSicon .svg SKRZ-Ro
Rojo Hermogenes kalea
BSicon .svg WBRÜCKE
2' Kadagua ibaia
BSicon .svg SKRZ-Yu
Vega de Tapia kalea
BSicon .svg BHF
Lutxana
STR+l ABZgr
SKRZ-Yu SKRZ-Yu
Lutxana Mining kalea
ENDEe STR
3'
BSicon .svg SKRZ-Bu
Arrontegi zubia
BSicon .svg tSTRa
BSicon .svg tSTRe
BSicon .svg INT
Barakaldo Cercanias Logo.svg C-2
STR+l ABZgr
ENDEe STR
BSicon .svg SKRZ-Au
Bizkaiko Labe Garaiak kalea
BSicon .svg WBRÜCKE
2' Galindo ibaia
STR+l ABZgr
CONTf SKRZ-Ro
Renfe C-2 / Maestro José kalea
BSicon .svg tSTRa
BSicon .svg tSTR
BSicon .svg tBHFeg
Sestao
BSicon .svg STR
BSicon .svg SKRZ-Au
2' Txabarri kalea
BSicon .svg SKRZ-Ro
Iberia kalea
BSicon .svg BHF
La Iberia
BSicon .svg SKRZ-Yu
1' Azeta parkea
BSicon .svg STR
BSicon .svg tBHFaf
Portugalete
BSicon .svg tSTR
2'
BSicon .svg tBHFeg
Peñota
STR+l ABZgr
1'
STR KBHFe
Santurtzi
DST BSicon .svg
Bilbao Mercancías
CONTf BSicon .svg
Bilboko portua

Bilboko Renfe Aldirien C-1 linea Renfe Operadora eragileak ustiatzen duen trenbide bat da. Santurtziko geltokian hasi eta Abandoko Indalecio Prieto geltokian bukatzen da, eta bidetik Ezkerraldeko Santurtzi, Portugalete, Sestao eta Barakaldo udalerriak Bilborekin lotzen ditu. Gaur egun 14 geltoki ditu martxan, 13,6 kilometro luze eta bidaiaren iraupena 22 minutukoa dela.

Lineak tarte amankomuna dauka C-2 linearekin, Desertu-Barakaldo eta Bilbao-Abando geltokien artean. Trenbidearen Hegoaldeko Saihesbidea martxan jarri zenetik, Bilbo erdialdeko ibilbidearen zati handi bat lurpekoa da, San Mamés, Autonomía eta Ametzolako geltokiak zati honetan daudela, Zabalburu eta Abandoko geltokiak, ordea, lurgainekoak diren arren. Gainontzeko geltoki guztiak lurgainekoak dira. Trenbidea Bilbotik Portugalete eta Trianora zihoan antzinako trenbidearen ordezkaria da.

Aldiriko trenek ez ezik, zama-garraioko trenek ere erabiltzen dute. Bilboko portura doazen trenek, linearen bukaeran, Peñota eta Santurtzi geltokien artean irteten den adarra erabiltzen dute.

Trenbiderik erabiliena izan zen urte askotan, gaur egun sareko erabilera tasarik txikiena duena den arren, batez ere Bilboko metroaren 2. linea ireki eta ondorengo luzapenen ondoren.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trenbidearen Hegoaldeko Saihesbidearen planoa eta jatorriko ibilbidea marratuta.

Linea irekitzea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1888ko martxoaren 19an Bilbotik Portugaleterainoko Burdinbidearen lehenengo zatia inauguratu zen, Bilbao La Naja eta Desertu-Barakaldo geltokiaren arteko tartea, hain zuzen ere.

Lehenengo luzapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urte bereko irailaren 24an trenbidea Portugalete udalerriko La Canillako geltokira arte ailegatu zen, guztira 17 kilometroko trenbidea osatuz.

Bigarren luzapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1926ko abenduaren 21ean trenbidea Santurtzi udalerriraino luzatu zen, Portugaleten trenbide adar eta geltoki berri bat sortuz, gaur egun udalerrian martxan dabilen bakarra,[2] eta Santurtzin hiru geltoki berri irekiz: Peñota, Santurtzi eta Santurce-Puerto, azken hau bidaiarientzako zein zama-garrioentzako geltoki terminal gisa eta geroago, 1957an, bidaiarientzako zerbitzua eten egin zela.

Tentsio aldaketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1991ko martxoaren 16an Bilbo-Santurtzi eta Bilbo-Muskiz trenbideen tentsioa korronte jarraiko 1.500 voltetik 3.000ra pasarazi zen, eta aldaketa horren ondorioz tren unitate berriak eta azkarragoak jarri ziren martxan linea honetan, gaur egun oraindik erabiltzen direnak, alegia, Renferen 446 seriekoak. Espainian trenbide zabaleko lineetan 1.500 volteko tentsiodun azkenekoa izan zen C-1 linea, C-2 linearekin batera.[3]

Hirugarren luzapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1997an Guggenheim Bilbao Museoa inauguratu zenean Bilbao-Parke geltokia izenez aldatu eta Bilbao-Parke/Guggenheim bihurtu zen. Bilbao Ría 2000 erakundeak bultzatuta, Trenbidearen Hegoaldeko Saihesbidea egiteari ekin zioten, Olabeaga eta Bilbao La Naja arteko bidea aldatuz. 2000. urtean San Mamés, Autonomía, Ametzola eta Zabalburu geltoki berriak ireki, Olabeagako geltokia aldatu eta Bilbao-Abando bihurtu zen geltoki-buru. Era horretan, Renfe Operadora enpresaren distantzia luzeko trenekin, Bilboko metroarekin eta aldirikoen C-3 linearekin lotu zen.

Ondorengo aldaketak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hegoaldeko Saihesbidearen inaugurazioak Bilbao La Naja geltokiaren ixtea eta Olabeaga eta Bilbao-Parke/Guggenheim arteko C-4 trenbidea sortzea eragin zuen. Bilbao-Parke/Guggenheim geltokia 2003ko azaroaren 21ean itxi zuten, C-4 linearekin batera. Linea hori itxi zenean trenbidea aprobetxatu zen gaur egun Euskotren Tranbiak ustiatzen duen Bilboko tranbia luzatzeko.

Urte berean Santurtziko geltoki berria inauguratu zen, Bilbao Ría 2000 erakundeak bultzatuta. Birmoldaketa honi esker, Renfek Santurtzin zuen antzinako geltokiaren lekuan lurpeko parking bat, 12.000 edukiera duen ekaitz-uren depositua eta parke zentralaren handipena eraiki zituzten.

2004an San Mamés Geltoki Intermodala eraiki zuten, trenbidea Bilboko metroa, Bilboko tranbia eta Termibusekin lotzen dituena.

2009an Desertu-Barakaldo eta Arrontegi zubiaren arteko trenbidearen estalketa-lanei amaiera eman zitzaion.

Hurrengo luzapenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilboko Renfeko Aldirien C-1 lineak geltoki bat gehiago izango du, Urbinagako geltokia. Geltokia intermodala izango da eta Renfeko Aldirien C-2 linearekin lotzeaz gain, Bilboko metroaren 2. linea eta Leioako tranbiarekin ere lotura egin ahal izango da. Intermodala gauzatzen denean, Sestaoko geltokia desagertu eta La Iberia geltokiak Sestao izena hartuko du.

Dagoeneko ADIF eta Euskal Trenbide Sareak geltoki intermodala eraikitzeko hitzarmena sinatu dute, eta 2017ko uztailaren 27an Estatuko Aldizkari Ofizialean azaldu zenez, Espainiako Gobernuak Ingurumenaren gaineko Eraginaren Txostena onartu du. Lanak lizitatu eta esleitzea faltako litzateke geltoki intermodalaren eraikuntza hasteko.[4]

Etorkizuneko lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Desertu-Barakaldo: Geltokia guztiz moldatuko da, trenbidearen 200 m. lurperatuz. Geltokia eta merkatal-gunea jasoko dituen eraikin berria egingo da.
  • La Iberia: Geltokia Siderurgiaren Museoari zerbitzu emateko birkokatuko da.
  • Portugalete: Geltokia lurperatuko dute, sei solairuko merkatal-gunea eta Sotera de la Mier kalera joango diren igogailuak eraikitzeko.
  • Lutxana: Egungo geltokia Sefanitro aldera mugitzen bada, baliteke Burtzeña auzoan geltoki berria eraikitzea.

Bidaiariak [5][6][7][8][9][aldatu | aldatu iturburu kodea]

C-1 linearen bilakaera 1998-2016 (milioi bidaiari)

Azkeneko bi hamarkadetan bidaiari gehieneko urtea 2001a izan zen, 13.280.000 balioztapen egin zirela.

Ordutik, C-1 linearen erabilpena urtez urte jeitsiz joan da, izan ere 2002tik Bilboko metroaren 2. linea martxan jarri eta ondorengo luzapen ezberdinak direla eta bidaiarien aldaketa gertatu da trenetik metrora.

Hala, 2004an izandako igoera salbu, gainontzeko urteetan urtez urte bidaiarien beherakada gertatu da.

2005ean Bilboko metroa Sestaora heldu ondoren lanegunetan bidaiarien beherakada nabaria gertatu zen, hurrengo urtean 2,5 milioi bidaiari galdu zirela.

Antzeko joera ikusi zen 2007an metroa Portugaletera eta 2009an Santurtzira heldu ondoren. Azken luzapen hau ireki eta gero, 2010ean beherakadarik handiena gertatu zen aurreko urtearekin alderatuz, linearen bidaiarien %47a galdu zela, ia 6,8 milioi bidaiari garraiatzetik 3,6 milioi garraiatzera pasaz.

2011tik (2.927.000 bidaiari) beherakada ahulduz joan da, 2012an 2.591.000 2013an 2.396.000 eta 2014an 2.259.000 bidaiari garraiatuz.

2014an hondoa jo eta hurrengo bi urteetan bidaiarien igoera gertatu da, nahiz eta oso ahula izan, 2016an 2.309.000 bidaiari zenbatu zirela.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Bizkaiko Garraio Partzuergoa, «2016ko Bizkaiko Garraio Publikoari buruzko txostena», https://www.ctb.eus/sites/default/files/itpb_16_eu_0.pdf. Noiz kontsultatua: 2017-08-04 .
  2. todotren.com
  3. (Gaztelaniaz)  «EL FERROCARRIL LLEGÓ A SANTURTZI HACE 90 AÑOS», Santurtzi Historian zehar, 2016-12-20, https://garciadeiturrospe.wordpress.com/2016/12/20/el-ferrocarril-llego-a-santurtzi-hace-90-anos/. Noiz kontsultatua: 2017-10-09 .
  4. (Gaztelaniaz)  El intercambiador de Urbinaga, listo para que comience su construcción. Deia, Noticias de Bizkaia, http://www.deia.com/2017/07/28/bizkaia/el-intercambiador-de-urbinaga-listo-para-que-comience-su-construccion. Noiz kontsultatua: 2017-08-01 .
  5.   Bizkaiko Garraio Partzuergoa, «Bizkaiko Garraio Publikoaren Txostena 2005» (PDF), http://www.cotrabi.com/pdfs/itp_2005c.pdf. Noiz kontsultatua: 2014-08-22 .
  6.   Bizkaiko Garraio Partzuergoa, «Bizkaiko Garraio Publikoaren Txostena 2010» (PDF), http://www.cotrabi.com/pdfs/CTB-informe-transporte-10.pdf. Noiz kontsultatua: 2014-08-22 .
  7.   Bizkaiko Garraio Partzuergoa, «Bizkaiko Garraio Publikoaren Txostena 2013» (PDF), http://www.cotrabi.com/pdfs/CTB_informe_13_web.pdf. Noiz kontsultatua: 2014-08-22 .
  8.   Bizkaiko Garraio Partzuergoa, «Bizkaiko Garraio Publikoaren Txostena 2014», http://www.ctb.eus/sites/default/files/ctb_informe14_web_0.pdf. Noiz kontsultatua: 2015-06-25 .
  9.   Bizkaiko Garraio Partzuergoa, «2016ko Bizkaiko Garraio Publikoari buruzko txostena», https://www.ctb.eus/sites/default/files/itpb_16_eu_0.pdf. Noiz kontsultatua: 2017-08-04 .

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]