Svante Pääbo

Wikipedia, Entziklopedia askea
Svante Pääbo
Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped).jpg
Bizitza
JaiotzaOscar Parish (en) Itzuli1955eko apirilaren 20a (67 urte)
Herrialdea Suedia
Familia
AitaSune Bergström
AmaKarin Pääbo
Ezkontidea(k)Linda Vigilant (en) Itzuli
Hezkuntza
HeziketaUppsalako Unibertsitatea
Hezkuntza-mailaPh.D.a
Hizkuntzakalemana
ingelesa
suediera
Jarduerak
Jarduerakgenetista
Enplegatzailea(k)Municheko Unibertsitatea
Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology (en) Itzuli
Okinawa Institute of Science and Technology Graduate University (en) Itzuli
Jasotako sariak
KidetzaSaxon Academy of Sciences (en) Itzuli
Alemaniako Natur Zientzien Leopoldina Akademia
Suediako Zientzien Errege Akademia
Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionala
Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities (en) Itzuli
Frantziako Zientzien Akademia
Royal Swedish Academy of Engineering Sciences (en) Itzuli
Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia
Academia Europaea (en) Itzuli
Royal Society

eva.mpg.de…
IMDB: nm1474827 TED: svante_paabo Edit the value on Wikidata

Svante Pääbo (suedieraz ˈsvanːtɛ ˈpæːbo ahoskatua; Stockholm, 1955eko apirilaren 20a) suediar genetikalaria da, eboluzioaren genetikan espezialitatua. 2022ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen desagertutako hominidoen genomei eta giza eboluzioari buruzko» aurkikuntzak egiteagatik[1].

Ibilbide profesionala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1986an Uppsalako Unibertsitatean kimikan lizentziatu zen.

Paleogenetikaren sortzaileetako bat da. 1947an neandertal gizakiaren DNA mitokondriala sekuentziatzea lortu zuenetako bat izan zen. 2006an neandertalen genoma berrarikuntza %60an burutu zela iragarri zuen, eta 2008an osatu zen lan hori. Neandertalen DNAtik bi datu nabarmen ondorioztatu ziren: batetik neandertalak ez dira sapiensen arbaso zuzenak, baina bai ahaidea. Duela 100.000-50.000 urte artean hibridazio edo gurutzaketa gertatu zen sapiens eta neandertalen artean, seguruenik Asia Hurbilean, eta horren ondorioz, gaur egungo genomaren % 1-4 neandertalena da, proportzio handiagoan Afrikatik kanpoko populazioetan, bertakoetan baino. Giza zabalkundearen historia berridatzi zen horrela: sapiensak Afrikan sortu ziren, baina handik uirten zirenean Eurasiara, neandertalekin gurutzatutako populazioak izan ziren hedatu zirenak[2].

2010ean Denisovako gizakiren aurkikuntza iragarri zuen. Siberiako Denisova haitzuloko hezur batzuetan giza-genoma aurkitu zuten, baina oso desberdina neandertalengandik edo sapiensengandik. Hala ere, espezie berri horren aztarnak ere badira gaur egungo Eurasiako giza populazioetan. Lehen aldia izan zen Denisovarren aurkikuntzaren hau genetikak ahalbidetu duena hominido espezie baten identifikazioa.

2018an, beste hibridazio baten berri: Denisova leizeko beste hezur batean, ama neandertala eta aita denisovarra zuen neskato baten ebidentzia aurkitu zuen Pääboren taldeak[3].

Aurkikuntza horiengatik Nobel Saria irabazi zuen 2022an. Hori garrantzitsua da, adibidez, gaur egun gizakiaren immunitate sistemak infekzioei nola eragiten dien aztertzeko.

Bizitza pertsonala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bere amaren abizena darama, Karin Pääbo kimikari estoniarra. Aita Sune Bergströmek Medikuntzako Nobel Saria irabazi zuen 1982an.

1980ko hamarkadan AEBetan graduondokoa egiten ari zela, hies gaixotasunaren inguruko aktibismoan inplikatu zen. Bisexuala da Päabo[4].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Ingelesez) «The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2022» NobelPrize.org (Noiz kontsultatua: 2022-10-04).
  2. Zientzia Aldizkaria, Elhuyar. (2010). Neanderthalak ez ziren guztiz desagertu. .
  3. Galarraga, Ana. (2018-08-22). Ama neandertala eta aita denisovarra zituen neska bat identifikatu dute. Elhuyar.
  4. Pääbo, Svante. (2014). «ch.3 Amplifying the Past» Neanderthal man : in search of lost genomes. ISBN 978-0-465-02083-6. PMC 862400377. (Noiz kontsultatua: 2022-10-04).

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]