Ernest Rutherford

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Ernest Rutherford
Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Ahotsa
Bizitza
Jaiotza Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.Adierazpen errorea: Ustekabeko < eragilea
Herrialdea Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Bizilekua Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Talde etnikoa Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Lehen hizkuntza Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Heriotza Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.Adierazpen errorea: Ustekabeko < eragilea (Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead. urte)
Hobiratze lekua Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Heriotza modua Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Hiltzailea Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Familia
Ezkontidea(k) Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Bikotea(k) Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Leinua Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Hezkuntza
Heziketa Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Hezkuntza-maila Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Tesi zuzendaria Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Doktorego ikaslea(k) Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Hizkuntzak Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Irakaslea(k) Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Ikaslea(k) Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Lanbidea
Lanbidea Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Posizio edo espezialitatea Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Kirol zenbakia Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Lantokia(k) Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Enplegatzailea(k) Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Jasotako sariak
Nominazioak
Influentziak Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Kidetza Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Mugimendua Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Izengoitia(k) Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Genero artistikoa Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Ahots mota Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Fach Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Musika instrumentua Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Diskoetxea Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Adar militarra Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Gradua Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Gatazka Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Misioak Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Misioen entseina(k) Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Denbora espazioan Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Erlijioa Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Erlijio-ordena Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Alderdi politikoa Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
IMDb Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Ernest rutherford sig.jpg

Ernest Rutherford, Nelsongo lehenengo baroia (Brightwater, Tasman eskualdea, Zeelanda Berria, 1871ko abuztuaren 30a - Cambridge, Ingalaterra, 1937ko urriaren 19a) fisika nuklearraren aita izan zen. Alfa eta beta partikulak azaltzeaz gain, erradiazioak elementuen desintegratzea zekartzala ere azaldu zuen, eta horregatik 1908an kimikako Nobel saria eman zioten. Atomoen teoria orbitalaren aitzindaria izan zen urre xafla saiakuntzan gertatutako Rutherford sakabanaketan oinarrituta.

Rutherfordek atomoaren inguruan egindako ikerketa eta aurkikuntzak Darwinek eboluzio teorian, Newtonek mekanikan, Faradayk elektrizitatean edo Einsteinek erlatibitatean egindakoen parekoak dira.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaztaroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Rutherford Spring Groven jaio zen, (gaur egun Brightwater) Zeelanda Berrian. Nelson College-n ikasketak egin eta gero, Zeelanda Berriko Cambridgeko unibertsitatean ikasteko beka bat irabazi zuen. 1895an, ikasketak bukatu ostean eta bi urtez teknologia elektrikoari buruz ikerketak egin eta gero, Rutherford Inglaterrako Cambridge Unibertsitateko Cavendish laborategira posgraduatu bat egitera joan zen. Zeelanda Berria utzi zuenerako, elektrizitate eta uhin teorian egindako saikuntzak direla eta, ikertzaile azkar eta bikainaren fama zuen. Thomson, geroago elektroiaren aurkitzailea izango zela, hau entzun eta Rutherford erreaktibitateari buruz egiten ari ziren frogetara gonbidatu zuen. Rutherford erreaktibitatean bere bizitzako pasioa aurkitu eta telegrafoaren aurkikuntzak Marconiren etorrerararte itxoingo zuen.

Helduaroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1898an Rutherford Kanadako McGill unibertsitatearen fisikari nagusi izendatua izan zen eta bertan egin zituen 1908an kimikan Nobel saria irabaziko zion aurkikuntza: erradiatibitatea atomoen berezko desintegratzea da. Ideia honek ordurarte atomoaren ezaugarri funtseskoenetariko batekin apurtzen zuen, hau da, atomoak izaera egonkorra duela. Gutxira, elektroiaren aurkikuntzarekin, atomoak erdibituezinak direla ere frogatu egin zuen Rutherforden lankide Thomsonek.

Rutherforden saiakuntzetan materia erradiaktiboak beti denbora berdina hartzen zuen laginaren erdia desintegratzen, — "semidesintegrazio periodo" deritzona— Desintegratze konstante hau erloju bat balitz erabilita, Lurraren adina zehazteko erabili zuen. Zientzialari guztiek sinesten zuten baino askoz zaharragoa zela iragarri zuen. Erradiatibitateari buruzko ikerketak egiten zituen bitartean alfa, beta eta gamma izpiak terminoak asmatu zituen, bai eta radon gasa.

Nobel saria kimikan jasotzea harrigarria izan zen benetan, Rutherfordek kimika sazizientziatzat hartzen baitzuen. Beraren esanetan: "Zientzian bi arlo daude, fisika eta seilu bildumatzea" [1].

1907an Manchesterreko unibertsitateko fisikari nagusitzat zegoenena, atomoen izaera nuklearra aurkitu zuen, oxigenoa nitrogenotik sortu eta gero. Niels Bohrekin lanean hari zela, neutroien existentzia beharrezkoa zela burutatzen hasi zen, protoien karga positiboen indar aldaratzaileak orekatu eta atomoaren nukleoaren sakabanaketa aurrezainduko zuen partikula.

Solvayko hirugarren konferentzia. Rutherford lehenengo hilaran eskuinetik hirugarrena da, R.A.Millikan eta Marie Curie eta gero.

Azken urteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1914an Ingalaterran zaldun bilakatu zuten. 1917an Cavendish laborategira zuzendari moduan bueltatu zen eta berarekin lanean zenbiltzan hainbat Nobel sariak ere jaso zituzten, esaterako Chadwick 1923an neutroia aurkitzeagatik, Cockcroft etaWalton partikula azeleratzaile batekin atomo bat banatzeagatik eta Appleton ionosferaren existentzia frogatzeagatik. 1925an Rutherford Merituaren Ordenean sartzen utzi zioten eta 1931an Cambridgeko "Baron Rutherford of Nelson" bilakatu zen. Titulu hau bere heriotzarekin desagertu zen.

Bere ohorez rutherfordium elementua izendatu zuten 1997an, bai eta Marte eta ilargiko hainbat krater, eta pare bat eraikin Cavendish laborategi (Ingalaterra), Canadan eta Zeelanda Berrian. Peter Kapitza, Rutherforden lankide bat kokodrilo baten sakongrabatu bat dago ere bere ohorez. Badirudi Rutherfordek oso abots ozena zuela eta norabait zihoanean bere abotsa bera baino askoz lehenago iristen zela, Peter Pan filmean kokodriloek egiten zuten antzera.

Rutherford Zeelanda Berriko 100 dolarreko diru paperean agertzen da, bai eta hainbat nazioetako seiluetan: Unitate Sobietikoan 1971an, Suezian 1968 eta Zeelanda Berrian 1971 eta 1999.

Rutherford ere ezaguna da 1933an egin zuen adierazpenagatik: The energy produced by the atom is a very poor kind of thing. Anyone who expects a source of power from the transformation of these atoms is talking moonshine. edo euskeraz, "Atomoak igortzen duen energia oso txikia da. Atomoen transformaketatik energia atera nahi duen edonor ahuntzen gauerdiko eztulaz ari da".

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Bill Bryson, A Short History of Almost Everything (UK: Transworld Publishers Ltd, 2004), 280-282 orrialdeak

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Ernest Rutherford link=d:Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.


Luanda errorea in mw.wikibase.entity.lua at line 88:data.schemaVersion must be a number, got nil instead.