Eratsun

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Eratsun

 Nafarroa Garaia
Eratsungo irudia.
Eratsungo irudia.
Eratsungo bandera

Eratsungo armarria

Izen ofiziala Eratsun
Estatua
Erkidegoa
Merindadea
Eskualdea
Espainia
Nafarroako Foru Erkidegoa
Iruñeko merindadea
Malerreka
Alkatea Francisco María Retegi Deskarga
(Latargi)
Herritarra eratsundar
Koordenatuak 43°5′0″N 1°47′48″W / 43.08333°N 1.79667°W / 43.08333; -1.79667Koordenatuak: 43°5′0″N 1°47′48″W / 43.08333°N 1.79667°W / 43.08333; -1.79667

Navarra - Mapa municipal Eratsun.svg

Eremua 25,54 km2
Garaiera 532 m
Distantzia 62 km Iruñera
Posta kodea 31748
Biztanleria 160 bizt. (2012)
Dentsitatea 6,26 bizt./km²

Eratsun[1] (bertakoen hizkeran Eatsune) Nafarroako ipar-mendebaldean dagoen udalerria da, Malerrekako eskualdekoa. 2013ko erroldaren arabera, herriak 159 biztanle ditu eta 532 metroko garaieran kokatzen da. Ezkurra ibaiak udalerri honen lursailak zeharkatzen ditu.

Bertakoak eratsundarrak dira eta bertakoen hizkeran eatsundarrak. Herritarrak eskualdean "txingurri gorriak" ezizenez ezagunak dira.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1192an Eratsun eta haran berdinean dauden Saldias eta Beintza-Labaiengo udalerrietako gizonezko herritar bakoitzari Antso VI.a Jakituna Nafarroako erregeari ordainsaria emateko erabakia hartu zuen, hots, urte bakoitzeko 4 soldata; alargunek etxean senarrik izan ez izanik soldata bakarra; txerriak izan ezkero soldata bakarra, bai gizonek zein alargunek, eta ez zezaten beste inolako ordainsaririk ordaindu behar izan. Eratsungo udalerriak 1431. urtearte eiurdea ("eyurdea") izeneko ordainsaria ordaindu zuen, baina urte honetan erregeak ordainsaria kendu eta behin betiko erroldara bilakatu zuen. 1460an erregeak Eratsunek Martin Azpilikuetari ordaintzen zion ordainsaria dohaintzan eman zuen. 1633an Eratsungo udalerriak errege ondareari urteko 3 dukatu ordaintzen zizkion eta 170 dukatuekin berrerosia izan zen.

1841eko urrian eta betiere amaitu berria zen Lehen Gerra Karlistaren itzalpean, Jose Antonio Muñagorri udalerri honetan dagoen Zumarrista edo Sumarrieta burdinolan zela, Esparteroren jarraitzaile amorratua zen Ramon Elorrio txapelgorrien teniente zenak bertan soldadu batzuekin aurkeztu eta atxilotu egin zuen. Berehala Zumarrista edo Sumarrietatik hurbil dagoen Pillotasoro mendatean fusilatu zuten. Muñagorri erail zuten lekuan bertan oroigarri gisa harrizko gurutze bat ezarri zuten.

1855eko maiatzaren 1eko desamortizazioaren legearen ondorioz, 1863an udalerri honetan irina egiteko errota bat saldu zen[2].

Inguru naturala eta kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Leitza, Ezkurra eta Eratsun arteko NA-170 errepidearen ikuspegia. Ezkerretara, Eratsunera ailegatzeko hartu behar den NA-4031 herri-errepiderako sahisbidea ikus liteke.

Eratsun, Iruñeko merindadearen iparraldean dago, Nafarroako hiriburutik 62 kilometrora. Eratsunera ailegatzeko NA-170 errepidea Ezkurra eta Zubieta herrien arteko (Saldiasko lursailak ere igarotzen ditu) saihesbide batetik ateratzen den NA-4031 herri-errepidea hartu beharra dago, azken hau herriko plaza edo pilotaleku zaharrean amaitzen delarik.

Eratsunek, Goizuetarekin egiten du muga iparraldean, Ezkurrarekin mendebaldean, Saldiasekin ekialdean, eta Basaburuarekin hegoaldean.

Klima eta landaredia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Klima atlantiar ozeaniko epela da, zabalkunde termiko txikiak, eta prezipitazio ugariko klima alegia. Hilabete guztietan egiten du euri ugari, baita uda garaian ere. Urteko batez besteko tenperatura 12-13 gradukoa eta prezipitazioak 1.600 eta 2.000mm bitartekoak izaten dira. Urteroko egun euritsuak 180 inguru dira.

Bere lursailak baso handi eta zabalez beterik daude. Udalerriko zuhaitzik ugarienak pagoak dira, batez ere, mendilerroen iparraldean, udalerriaren hegoaldean dagoen gune menditsuan, eta Ezkurra udalerriaren mugatik hurbil. Horrez gain, herrigune eta gunerik lauenetan, haritz eta gaztainondoak ere aurki daitezke. Herriko lursailetan birlandaturiko 300 hektarea intsinis pinu inguru daude.

Eratsungo lursailak Ezkurra ibaiak zeharkatzen ditu, ibai honetan euren urak isurtzen dituzten erreka ugari ere badaude. Ezkurra ibaia Donezteben Bidasoa ibaiarekin elkartzen da.

Mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondarea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eratsungo San Millan eliza 1958an.

San Millan eliza, estilo gotiko berantiarreko eraikina da. Elizak gurutze latindarraren oinarria, aurrealde zuzena, eta oinarri biribileko kanpaidorrea dauzka.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eratsungo biztanleria
1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2006 2013
405 437 448 468 454 434 450 456 326 239 195 173 172 159

2008ko erroldaren arabera, ez zen etorkinik bizi herrian.

2013ko biztanleria[3]
Izendapena Kategoria Biztanleria
ERATSUN 159
Eratsun Herrigunea 159
Urrutiña Herri ustua

Jaiak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eratsungo jaiak irailaren 8an ospatzen dira, Ama Birjinaren egunean.

Artea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

San Joan eta San Pauloren baselizak, hauetan ez da erromeriarik ospatzen, erromaniko garaian datatuak, gerora aski zaharberrituak.

Azpiegitura eta garraioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Leizaran Mariezcurrena autobus konpainiaren Doneztebe, Leitza eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an Pedro Antonio Deskarga Lizalde independentea aukeratu zuten alkate. Baliogabeko botoak zazpi izan ziren (emandako guztien %9,09) eta boto zuriak hamaika (%15,71). Abstentzioa %56,74koa izan zen.

Erasungo Udala (2007)
Alderdia Botoak Aukeratua?
Pedro Antonio Deskarga Elizalde (I) 42 Bai
Francisco Mitxelena Bazterrika (I) 38 Bai
Juan Fermin Grazenea Aldaia (I) 35 Bai
Francisco Maria Telletxea Kerexeta (I) 31 Bai
Manuel Retegi Arana (I) 27 Bai

2011n ere zerrenda bakarra aurkeztu zen, Latargi izenekoa. Alkate kargurako Francisco María Retegi Deskarga hautatu zuten; beste lau lagunekin batera udalbatza osatu zuen.

Udaletxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • HELBIDEA: San Millan kalea z/g

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alkateen zerrenda
1979-1983
1983-1987
1987-1991
1991-1995
1995-1999
1999-2003
2003-2007
2007-2011 Pedro Antonio Deskarga Lizalde Indep.
2011-2015 Francisco María Retegi Deskarga Latargi

Mendiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eratsungo lursailetan dagoen Iruñarri edo Elazmuño mendiko zutarria, atzean gailurra eta antenak ikus daitezkelarik.

Eratsundar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Euskaltzaindia, 155. araua: Nafarroako udal izendegia, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0155.pdf .
  2. "La Desamortización civil en Navarra", Rafael Gómez Chaparro
  3. http://www.euskomedia.org/aunamendi/46542/27473?q=iru%F1arri&numreg=2&start=0 Euskomedia.org, Eusko Ikaskuntzaren webgunea

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Eratsun Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa