Ultzamaldea

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Artikulu hau Nafarroako eskualdeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ultzama (argipena)».
Picto infobox map.png
Ultzamaldea
Nafarroa, Euskal Herria

Ultzama, Nafarroa.jpg

Ultzamaren ikuspegia.
Kokapena
Navarra - Mapa municipal Zonificacion 2000 Ultzamaldea.svg
Ezaugarriak
Azalera 401,1 km²
Biztanleria 6.076 (2011)
Dentsitatea 15 biztanle/km²
Udalerriak Anue, Atetz, Basaburua, Ezkabarte, Imotz, Lantz, Odieta, Olaibar, Ultzama
Herririk handiena Ultzama (1.706 biztanle)


Ultzamaldea Nafarroako iparraldean dagoen eskualdea da, Iruñeko merindadean kokatua. Tradizionalki ingurune euskalduna izan den arren, XX. mendeko bigarren erdialdetik aurrera erdalduntze prozesua oso azkarra izaten ari da.

Gaur egun 6.000 pertsona inguru bizi dira han, Ultzama dela herriburua eta udalerririk populatuena, bai eta aldeari izena ematen diona ere.

Mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldean Malerreka eta Baztan ibarra, hegoaldean Iruñerria, ekialdean Auñamendiko eskualdea eta mendebaldean Leitzaldea eta Sakana mugakide ditu.

Udalerriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Ultzama: 1.706 biztanle 2011an.
  2. Ezkabarte: 1.675 bz.
  3. Basaburua: 888 bz.
  4. Imotz: 430 bz.
  5. Anue: 410 bz.
  6. Odieta: 339 bz.
  7. Olaibar: 243 bz.
  8. Atetz: 237 bz.
  9. Lantz: 130 bz.


Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jatorrizko hizkerari dagokionez, Louis Lucien Bonapartek eskualdean batasuna ikusi zuen XIX. mendean eta udalerri guztiak batera sailkatu zituen. Berriki, ordea, Orreaga Ibarra eta Koldo Zuazo hizkuntzalariek bi lurralde desberdindu dute: Mendebaldean Basaburua eta Imotz udalerrietan tarteko hizkerak daude euren ustez, erdialdeko euskara edo gipuzkerarekin lotuak; eta ekialdean, Ultzama, Lantz, Atetz, Anue eta Odieta nafarreraren eremuaren barruan ikusten dituzte.

Euskararen Foru Legeak bitan zatitu zuen eskualdea, alde batetik, Ultzama, Basaburua, Imotz, Anue eta Lantz alde euskaldunean, eta bertzetik, Odieta, Atetz, Ezkabarte eta Olaibar eremu mistoan.

Hauek ziren euskaldunen kopurua Ultzamaldean 1996an:

Udalerria Biztanleak Euskaldunak
Anue 441 91
Atetz 210 66
Basaburua 671 538
Ezkabarte 1.061 94
Imotz 403 264
Lantz 122 19
Odieta 324 79
Olaibar 165 15
Ultzama 1.617 769

Gaur egun, "Esan erran Irratia" eta "Pulunpe" aldizkaria hango euskal hedabideak dira.

Bertako euskara galdutzat jo daiteke Ezkabarte, Odieta, Olaibar, Lantz eta Anuen. Ezkabarten Anotz izan bide zen euskara galtzen azkena, iparraldeko haranetara begira egoteagatik. Bertako Celedonia Zenoz (1908an jaioa) topatu zuen Iruñean Koldo Artolak 1980ko hamarkadaren hasieran, eta hari esker bildu ahal izan zituen haraneko euskararen azken apurrak. Olaibarko azken euskaldun zaharra, seguruenik, Olaizko Jose Maria Makirriain izan zen, 1986an hildakoa. Artolari zor diogu oraingoan ere berriemaile hura topatu eta ezagutzera eman izana. Anuen eta Odietan aurrekoetan baino pittin bat beranduago itzaliko zen euskara. Haran hauetan, Lantzen bezala, ez da dagoeneko euskaldun zaharrik. Atetzen gutxi entzun daiteke bertako euskara, eta Beuntza herrian bakarrik, adineko zenbaitek oraindik badakite-eta. Ultzama, Imotz eta Basaburuan dexente hobea da lekuan lekuko euskeraren egoera, baina hiru haranetako zenbait herritan oso edota erabat ahaztua dago.

Festak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lantzeko inauteria nabarmentzen da eskualdeko bertzelako ohituren eta festen artean, Nafarroa eta Euskal Herri guztian inauteririk ezagunenetarikoa baita.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa