Anatomia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Giza gorputzaren anatomia. Juan Valverde de Amuscorena, Erroma 1559.

Anatomia (antzinako grezieraz: ἀνατέμνεινanatemnein, "ebaki"), izaki bizidunen egituraz eta antolaketaz arduratzen den biologiaren adarra da. Giza anatomia, animalia anatomia eta landare anatomia kontutan hartzen dituen termino orokorra da.

Anatomia bi atal nagusitan banatzen da: anatomia makroskopikoa eta anatomia mikroskopikoa. Lehen kasuan, egitura anatomikoak begi hutsez azter daitezke, ezeren laguntzarik gabe eta bigarrenean, mikroskopioaren laguntza beharrezkoa da. Azken kasu honen barne hartzen dira histologia (ehunen antolaketaren azterketa) eta zitologia (zelulen azterketa).

Anatomiak historian zehar etengabeko garapena jasan du, Galenoren lehenengo aportazioen ondoren, II. mendean. Bere azterketarako erabilitako metodoak ere nabarmen hobetu dira. Garai batean hildako animaliak disekzionatzen baziren beren organoak ezagutu eta jakintza hauek gizakiari aplikatzeko, gaur egun X izpiak eta erresonantzia magnetikoa erabiltzen dira besteak beste.

Aitzitik, anatomia ez da anatomia patologikoarekin nahastu behar. Azken honek kaltetutako organoak aztertzen baititu azterketa makroskopiko eta mikroskopikoen bidez.

Definizioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Grezierako ἀνατομή anatomē "disekzioa" (from ἀνατέμνω anatémnō "gorantz moztu, ireki" from ἀνά aná "gorantz", and τέμνω témnō "moztu") hitzetik eratorria, anatomia organismoen eta haien sistema, organo eta ehunen egituraketaren ikerlan zientifikoa da. Horrez gain, organismoaren osagaien itxura, posizioa, konposizioa, kokalekua eta zati ezberdinen arteko harremana aztertzen ditu.

Anatomia fisiologia eta biokimikarengandik nahiko desberdina da, organismoaren zati ezberdinen funtzio eta jasaten dituzten prozesu kimikoak azertzen dituena. Adibidez, anatomista batek gibelaren forma, tamainu, kokaleku, egitura eta odol-jarioa aztertuko lituzke; fisiologo batek ordea, bilis produkzioari, bere elikadurako eta gorputzeko funtzioetan duen partaidetza aztertuko luke.

Diziplina hau hainbat adarretan sailka daiteke, anatomia makroskopikoa eta mikroskopikoak barne. Anatomia makroskopikoa edo topografikoan, begibista hutsez ikusteko haina handiak diren egiturak aztertzen dira; dibisio honen barnean gainazalen anatomia sartzen da, non begibistaz ikus daitezkeen gorputzaren kanpo egiturak aztertzen dituena. Anatomia mikroskopikoa, eskala mikroskopikoko egiturak aztertzen dituen zientzia da, histologia (ehunen ikertzea) eta enbriologiarekin (enbrioiak ikertzen dituen zientzia) batera.

Anatomia metodo inbasibo zein ez-inbasiboak erabiliz azter daiteke, honela organo eta sistemen egitura eta antolaketari buruzko informazioa eskuratuz. Metodo hauen artean disekzioa dago, gorputza ireki eta bertako organoak aztertzea; baita endoskopia, barne organo eta beste egiturak aztertzeko ebaki txiki batez barneratutako kamaradun instrumentua erabiltzen duen prozedura. Angiografia ere erabiltzen da, X-izpi edo erresonantzia magnetiko bidez gorputzeko odol-hodiak ikustea ahalbidetzen duena.

Normalean anatomia, giza-anatomiatzat erabiltzen da. Baina egitura eta ehun berdinak gainontzeko animalien artean aurki daitezke eta honela haien anatomia aztertuz, azterketa honi zootomia bezala deritzo. Bestalde, landareen ehun eta egiturak desberdinak direnez landare anatomia ikertzen dira.

Anatomiaren arloak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Anatomia makroskopikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Anatomia makroskopikoa edo topografikoa, anatomia maila ikusgarri edo makroskopikoan aztertzen duen zientzia da.

Gainazal anatomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gainazal anatomia, azaleko anatomia edo ikusmen-anatomia, animalia baten gorputzeko kanpo ezaugarriak aztertzen dituen zientzia da.

Neuroanatomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nerbio sistemaren egitura eta antolaketa aztertzen duen anatomiaren adarra da. Simetria bilateraldun animalien nerbio sistema hobeago ezagutzen dugu simetria erradialdunena baino, banaduago eta definituagoa delako.

Anatomia konparatiboa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Espezie ezberdinetako animalien anatomiaren antzekotasun eta desberdinatsunak aztertzen eta konparatzen dituen anatomiaren adarra da. Zientzia hau estuki erlazionatuta dago biologia ebolutiboarekin eta filogeniarekin.

Anatomia mikroskopikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eskala mikroskopikoko egiturak aztertzen dituen zientzia da, histologia, enbriologia eta anatomia molekularra (organismoen zelula, ehun eta organoen egitura molekularren identifikazio eta deskribapena) barneratzen dituena.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Anatomia Aldatu lotura Wikidatan