Bartzelonako metroa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Metro de Barcelona
Barcelona Metro Logo.svg
Metro Barcelona train type 5000.jpg
L5 barcelona.svg lineko metro bat Can Boixeresko geltokian
Datu orokorrak
Garraio mota Metroa
Eskualdeak Bartzelona, Baix Llobregat eta
Vallès O.,  Katalan Herriak
Lineak L1 barcelona.svg L2 barcelona.svg L3 barcelona.svg L4 barcelona.svg L5 barcelona.svg L6 barcelona.svg 
L7 barcelona.svg L8 barcelona.svg L9 barcelona.svg L10 barcelona.svg L11 barcelona.svg L12 barcelona.svg 
Geltokiak 188
Bidaiariak 455 700 000 (2019)
Jabea Autoritat del Transport Metropolità
Webgunea www.tmb.cat/www.fgc.cat
Ustiapena
Hasiera 1924ko abenduaren 31a
Eragileak Transports Metropolitans
Ferrocarrils de la Generalitat
Datu teknikoak
Luzera 166 km

 Mapa

Bartzelonako metroa (katalanez: Metro de Barcelona) Katalan Herrietako Bartzelona hiriburuan eta beste udalerrietan dagoen metro sare bat da. Sareak 12 linea ditu, Transports Metropolitans de Barcelona eta Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya enpresek kudetutakoa.

Metroa 1924ko abenduaren 31an inauguratu zen, Plaça Catalunya eta Lesseps geltokien artean, eta 2020ko otsailaren 1an Zona Francako geltokia inauguratu ziren.

188 geltokietatik, 6n hiru edo baino gehiago lineak gelditu eta 34n Kataluniako Aldirietarekin lotura dago.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aurrekariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XIX. mendean zehar, Bartzelonako biztanleria boskoiztu egin zen hiriaren industrializazioaren ondorioz, 1900ean 544 137 biztanlera iritsiz. 1863an Bartzelonako trenbidea inauguratu zen Sarriàn eta 1872an animaliek tiratutako tranbien lehen lerroa, Plà de la Boqueriatik hasita, Vila de Gràcian.

1900. urtean, ibilgailuen trafikoa nabarmen handitu zen eta bide nagusiak kolapsatzen ari ziren. Pablo Muller eta Gonçal Zaragozak 1907an eskatu zuten lurpeko trenbide baten emakida Bartzelonan, Bartzelonako Ipar-Hego metropoli-trenbidea izenekoa, Ciutadella parkea eta Bonanova pasealekua lotzeko, eta, lurpean, passeig de Colon, Rambla, plaça Catalunya, passeig de Gràcia, carrer de Gràcia, plaça de Lesseps eta passeig de Putxet zeharkatuz. Interesa izan arren, udal teknikari eta agintarientzat, proiektuaren egileek ez zuten proiektua gauzatzeko behar zen finantziazioa aurkitu, eta kontzesioaren eskubide guztiak Bizkaiko Bankuari transferitu zizkioten.[1]

XX. mendearen hasieran hirian zeuden tren terminal-geltokiak elkartzeko beharra ere sortu zen, eta horren ondorioz "Ferrocarril Subterráneo SO-NE de Barcelona, Sans-San Martín, Enlaces y Estaciones Centrales" izeneko proiektua sortu zen. Bere ibilbidea La Bordetan hasten zen, Bartzelona-Tarragona lineako 99,530 kilometroan, eta Sants kalearen azpitik igarotzen zen plaça Espanyaraino, non HPBrekin lotuko zen, eta ondoren Gran Via de les Corts Catalanesdik plaça Universitateraino, non bitan banatuko zen, adar bat rotonda de Universitatetik eta beste bat carrer Pelaiotik. Ondoren, ronda de San Peren, avinguda Vilanovan eta Iparraldeko geltokian barrena ibiliko litzateke, eta, ondoren, lur gainean, Bogatell errekan barrena, bere merkantzia-geltokiraino. Ibilbidea Poblenou geltokian amaituko litzateke. 1914an proiektua bertan behera geratu zen Lehen Mundu Gerraren eztandaren ondorioz, eta amaitu arte ez zen erabaki Kataluniako eta Euskal Herriko enpresaburu talde batek berriro martxan jartzea.[2]

Proiektua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XX. mendearen hasieran, Bartzelonako hirian hiri-trenbideak eraikitzeko ideia aztertzen hasi ziren. 1920. urtearen amaieran Ferrocarril Metropolitano de Barcelona S.A. elkartea sortu zen. "El transversal" izenaz ezaguna, Bartzelonan, Bartzelonatik Tarragonara eta Bartzelonatik Frantziara bitarteko lineen artean, trenbide metropolitar elektriko eta transbertsal bat instalatzeko proiektua hastea helburu izan zuena, bertan Espainia Plazako egungo geltokia izango baitzen abiapuntua. Proiektua Herri Lan Kontseiluak onartu zuen 1922an. Finantzaketa-premia handiei erantzun ondoren, enpresaren kapital soziala handitzea erabaki zen, 19 600 akzio jaulkiz. Akzio horietako batzuk Bartzelonako Udalak erosi zituen; izan ere, trenbidearen hiri-ezaugarriak zirela eta, Udalak pentsatu zuen eginkizun garrantzitsua izan zezakeela hiriaren garapenean.[3]

Urte berean, Bizkaiko Bankuak hiri inguruko linea handi bat sortzeko proiektuari berriro ekitea erabaki zuen, tranbien sareko trafikoa gero eta handiagoa zelako, Madrilgo metroa inauguratu zelako eta Metro Transversal eraikitzeak herritarren interesa piztu zuelako. 1921eko otsailaren 12ko Errege Aginduaren bidez, 99 urterako ematen zitzaion banketxeari lurpeko tren elektrikoaren emakida. Proiektua finantzatzeko asmoz, Bizkaiko Bankua tokiko beste enpresa batzuekin elkartu zen (Tranvía de Barcelona S.A., Ferrocarrils de Catalunya S.A., Banco Hispano Colonial eta Arnús Garí S.A.), 1921eko martxoaren 26an Gran Metropolitano de Barcelona S.A. konpainia sortuz.[4]

Konpainia hori Lesseps-Liceu linea eraikitzen hasi zen (gaur egungo L3 barcelona.svg linea), Santiago Rubió i Tuduri industria-ingeniariak proiektatua, Gràcia barrutia eta Kolon plaza lurpeko tren-linea batekin lotzeko helburuarekin.

Gran Metropolitano[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1921eko uztailean Gran Metropolitano lanak hasi eta gutxira, konpainiak trazadura aldatzeko proiektu bat aurkeztu zuen. Mutur batetik, geltoki terminala Lesseps plazara eramaten zen, Sant Gervasi pasealekuaren ordez; izan ere, azken urteotan hainbat tranbia-linea eraiki dira eremu horretan, eta GMBk linea horietako bat emateko eskatu zuen. Beste muturrean, hasierako proiektua aldatu zen, Gràcia pasealekuan hasiko zen linea berri bat sortzeko, Itsas atariraino; izan ere, Kolon pasealekuan tunelak eraikitzea zaila izango zela aurreikusi zen, eremu horretako lurpea harrizko blokez osatuta zegoelako eta ur-filtrazioak gerta zitekeelako. Linea berriaren ibilbidea Sant Pere biribilgunetik eta Via Laietanatik aurreikusten zen. Azken horretan, 1908an Udalak eraiki zituen tunelak aprobetxatuko ziren, hiria eraberritzeko planean.[5]

Hiriko lehen metropoli-trenbidearen inaugurazioa 1924ko abenduaren 30ean izan zen, Fernando Bavierakoa infantea buru zuen ekitaldi batean, Alfontso XIII.a Borboikoa erregearen izenean. "I linea" deritzon geltokiaren eta Lessepsko geltokiaren arteko zatia irekita geratu zen. 2,741 kilometroko ibilbidea eta lau geltoki zituen: Lesseps, Diagonal, Aragó eta Plaça Catalunya.

1925eko maiatzaren 31n Gran Metroko Fontanako geltokia inauguratu zen, Lesseps eta Diagonal geltokien artean dagoena, distantzia 1,362 kilometrora dagoelarik.

1926ko abenduaren 19an hiru geltokitan handitu zen Gran Metropolitanoko "II. linea" deritzonarekin, Aragóko geltokitik Correuseko geltokiraino zihoan adar batekin. Azken zabaltze honekin, metro sarea, bi linez osatua zegoen, 18 geltoki eta 8 kilometro baino gehiagoko luzerarekin, linea hau, planifikatutakoarekiko atzerapen handi batekin sortu zen, bere eraikuntzan aurkitu ziren lur azpiko uren ugaritasunagatik eta Jaume I.aren geltokia garatzean egon ziren zailtasunengatik, Udalak, eraikitzaileari, Via Laietanan trafikoa gelditzea utzi ez baitzion.[6]

II. Linea Correuseraino 1934ko otsailaren 20an zabaldu zen, eta I. linea Liceutik Fernandoraino 1946an.

Metro Transversal[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1922ko martxoaren 7an, Bartzelonako Udalak, Errege Dekretu bidez, FMB S.A enrpresari Plaça Catalunya eta Bordeta artean, Bartzelonatik Tarragonara eta Bartzelonatik Frantziara arteko lineen artean, trakzio elektriko eta zeharkakozko lurpeko trenbide gisa definitutako proiektua eraikitzeko proiektua gauzatzea ahalbidetu zion ordenantza onartu zuen. Eraikuntza-lanen garapena, formalki 1923ko otsailaren 5era arte hasi ez zirenak, zaila izan zen, eta ez zen konplikaziorik izan, trazadura oso pilatuta eta trafiko-dentsitate handiko kaleetatik igarotzen baitzen.

4,063 kilometro eta bederatzi geltoki zituen: Bordeta, Mercat Nou, Plaça de Sants, Hostafrancs, Rocafort, Urgell, Universitat eta Plaça Catalunya. Aldi berean, 1929an Sarriàko trena lurperatu zen, 1863an inauguratua, gaur egun L6 barcelona.svg linea igarotzen den tokia.[7]

1932ko uztailaren 1ean Plaça Catalunyako geltokia eraberritu eta "zeharkakoa" handitu zen, geltoki honetatik Arc de Triomf geltokira eta, linearen beste muturretik, Bordetatik Bordeta-Cocheraseraino zabaldu zen. Urtebete geroago, 1933ko apirilaren 1ean, El Transversal handitu zen Arc de Triomfdik Marinaraino. 1954ko urtarrilean eta maiatzean, Metro Transversal Sagrera eta Fabra i Puig geltokietara luzatzen zen, non RENFEko Sant Andreu Arenal geltokiarekin lotzen zen.

Gerra Zibila eta gerraostea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1935 eta 1950 artean, trenbide metropolitarraren hazkundea gelditu egin zen, Espainiako Gerra Zibila eta gerraostea hasi zirelako. Aldi horretan, metroaren sareko zabaltzeetako tunelek eragina izan zuten; izan ere, etapa horretan, tunelak aireko babesleku gisa erabili zituzten herritar zibilek, edo material belikoaren biltegi gisa.

1941ean, Francisco Francoren diktadurak "Trenbide Antolamenduaren eta Errepideko Garraioen Oinarriak" izeneko legea onartu zuen. Lege horrek, otsailaren 1ean, zabalera iberiarreko trenbide guztien nazionalizazioa eta elkartzea gauzatzen zuen, eta, beraz, Bartzelonako metroaren L1 barcelona.svg lineari eragiten zion, zabalera horretakoa baitzen. L1 barcelona.svg Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles erakundearen menpe egon zen 1943ko irailaren 24ra arte, metropoliko konpainiak desjabetzeari aurkeztu zizkion errekurtsoen ondorioz FMBren eskuetara igaro zen arte.[8]

Gerraostearen ondoren, metroa hedatzeko planak berpiztu ziren, linea berriak inauguratuz eta hiriaren iparraldean daudenak zabalduz. 1948ko urriaren 25ean Metro Transversala luzatzeko lanak hasi ziren, Marinatik Cloteraino, 1951ko ekainaren 23an inauguratuz.

8 hilabete beranduago, 1954ko urtarrilaren 27an, berriz handitu zen Navas de Tolosatik Sagreraraino eta, urte bereko maiatzaren 15ean, La Sagreratik Fabra i Puigeraino. Linea berri bat, II. linea izenekoa (gaur egungo L5 barcelona.svg linea), 2 kilometrotik gorako luzera eta 5 kilometrotik gorakoa.[9]

Bere ibilbidea Vilapicinako geltokitik La Sagreraraino zen, non El Transversalekin lotura zuen.

Udaleratzea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1952ko urrian, Bartzelonako Udaleko Osoko Bilkurak akordio bat onartu zuen, non hiriko garraio publikoko enpresa guztiak udalerriratzea aurreikusten zen, Bartzelonako metropoli-trenbideari, Bartzelonako metropoli-handiari eta Bartzelonako tranbiei eraginez. 1955ean Gran Metropolitano de Barcelona eta Tranvías de Barcelona jabeek Udalak akzioak erosteko akordioa sinatu zuten.

1958an, Udalak Ferrocarril Metropolitano de Barcelona erosten amaitu zuen, non, sortu zenetik jada parte hartzen zuen, 1928tik, trenaren zati handi bat kontrolatzen zuen arren. Hiru urte beranduago, Bartzelonako metroaren sarea erabiltzen zuten konpainiak 1961eko ekainaren 28an elkartu ziren, lehen konpainia bigarrenak xurgatua geratuz. 1967ko urriaren 5ean, II. linea 700 metrotan eta geltoki batean handitu zen, Vilapicinako geltokitik Hortaraino.[10]

Fusioaren ondoren, lineen izenak aldatu ziren: zeharkakoa I. linea eta II. linea izatera pasa zen, eta Gran Metroko I. eta II. lineak (Y osoa) III. linea izatera pasa ziren.[11]

Sareko luzapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1968 eta 1974 arteko etapan metroa Besòserantz hazi zen. 1968ko abenduaren 14an, III. linea, Liceutik Atarazanesera zabaldu zen eta bi urte beranduago Poble Secko geltokiraino. 1969an "Transversal Alto" (gaur egungo L5 barcelona.svg linea) inauguratu zen, Sant Ramón eta Diagonal geltokien artean zerbitzua ematen zuena, 7 geltoki hartzen zituena. Urte bete beranduago Verdaguer eta Camp de l'Arpa arteko zatia martxan jarri zen, Sagreraraino iritsiz.[12]

IV. linea martxan jartzeko, aldaketak egin behar izan ziren metro-sarean, eta, beraz, Correus-Jaiume I eta Jaume I-Aragó tarteak zerbitzutik kanpo geratu ziren 1972ko martxoaren 20an eta apirilaren 4an, hurrenez hurren. 1972ko ekainaren 7an, F.C. Metropolitano de Barcelona enpresari eskualdatu zitzaion Montjuïceko funikularraren kudeaketa, 14. linea izenarekin. 1973ko otsailaren 5ean, IV. linea inauguratu zen 6 geltokirekin, Urquinaona eta Jaume I geltokiak barne, III. lineari zegozkionak eta Correusekoa zerbitzurik gabe utziz, eta V. linea ere handitu zen geltoki batekin, Pubilla Caseseraino. 1973an Collblancdik Pubilla Casesera zabaldu zen. Aldi berean, II. linearen xurgapena gertatzen zen, V. linearen zati bihurtuz. 1974ko maiatzaren 16an IV. linea zabaldu zen, Joanicdik Guinardó | Hospital de Sant Paura.[13]

Metropoli-eremuan hedatzea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1975 eta 1977 artean, inaugurazioen erritmoa nabarmen areagotu zen. 1975eko urtarrilaren 20an, Juan Carlos eta Sofia Espainiako printzeek III-B linea (gaur egungo L3 barcelona.svg linea) inauguratu zuten, 7 geltokirekin, Zona Universitàriatik Tarragonara, eta, sei hilabete geroago, uztailaren 17an, linea Tarragonatik Poble Secra zabaldu zen. 1976ko martxoaren 15ean, IV. linea zabaldu zen Jaume I.atik Barcelonetaraino, Correuseko geltokitik pasatuz, 1972tik zerbitzurik ematen ez duena. 1976ko azaroaren 23an, V. linea handitu zen Pubilla Casesetik San Ildefonsoraino, eta Cornellá de Llobregat eta Hospitalet de Llobregat udalerriak Bartzelonako metro-sarean sartu ziren. Urte horretan bertan, Sarriàtik Reina Elisendara doan adarra inauguratu zen, eta gaur egun L6 barcelona.svg linea dago bertan. 1977ko urriaren 7an, IV. linea handitu zen, bost geltokirekin, Barcelonetatik Selva de Mareraino.[14]

1980ko hamarkadaren hasieran, Espainian demokrazia ezartzeari esker, metro-sarea Kataluniako Generalitateari eta Bartzelonako Udalari transferitu zitzaien, eta Transports Municipals de Barcelona erakundea sortu zen, sareak jardun zezan. 1980ko uztailaren 5ean bertan behera geratu zen I. lineako Bordeta eta Bordeta Cocheras arteko zerbitzua, linea Torrassaraino zabaltzeko asmoz.[15]

1982an, geltokien eta lineen izena aldatu egin zen: I. linea L1 barcelona.svg linearen bidez aldatu zen, III eta III-B lineak L3 barcelona.svg linearen bidez, IV. linea L4 barcelona.svg linearen bidez, V. linea L5 barcelona.svg linearen bidez eta geltokien izenak katalanaren edo izen berriaren bidez aldatu ziren, hala nola Aragón, Passeig de Gràcia -ra, edo Roma, Sants-Estació -ra.[16]

1982ko apirilaren 19an, L4 barcelona.svg linea hiru geltokitan zabaldu zen, Guinardótik Roqueteseraino. Urte horretan bertan, ekainaren 5ean, III. eta III-B lineak L3 barcelona.svg linearekin bateratu ziren, eta Poble Secko geltokian ontzi-aldaketa kendu zen; izan ere, orain arte ezinbestekoa zen hori egitea III. lineako geltokiren batetik III-B lineako beste batera joan nahi bazen edo alderantziz. Metro-sareko azken jarduketa horrekin, III. linean zirkulatzen zuten 72 auto (36 motor eta 36 atoi) egokitu behar izan ziren, katenariaren korronte-hartunea hirugarren errielera aldatuz.[17]

Tarifak integratzea, irisgarritasuna handitzea eta hobetzea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1982ko urriaren 15ean, L4 barcelona.svg linea handitu zen, hiru geltokirekin, Selva de Maretik La Paueraino. 1983ko abenduaren 21ean L1 barcelona.svg linea hiru geltokitan zabaldu zen, Torras i Bagesetik Santa Colomaraino, Santa Coloma de Gramanet udalerrian. Bi egun beranduago, abenduaren 23an, berriz zabaldu zen L1 barcelona.svg linea, oraingoan beste muturragatik, Santa Eulàliatik Torrassaraino, eta L5 barcelona.svg linea bi geltokitan, Sant Ildefonsdik Cornellà Centrera.

Bartzelonako metroaren L4 barcelona.svg linearen zabaltzeen inaugurazioa zela eta, Bartzelonako Udalak eta Kataluniako Generalitateak metroaren tarifa-kudeaketaren ardura izango zuen agintaritza bakarra sortzeko borondatea agertu zuten. Hala ere, aginte horrek Bartzelonako Metropoliko Korporazioa edo Kataluniako Generalitatea izan behar ote zuen ez zen ados jarri. Azkenik, Kataluniako Generalitatea, Udala eta Autoritat Metropolitana del Tranport barne hartuko zituen partzuergo bat sortzea erabaki zen. Horrela, 1997an Garraio Metropolitarraren Agintaritza (ATM) sortu zen. Hala ere, Bartzelonako metropoli-eremuko garraio-operadoreen tarifa-integrazioa lau urte geroago iritsi zen, 2001ean.[18]

1985eko apirilaren 22an, metro sarea Sant Adrià de Besòs eta Badalonara iritsi zen, La Paudik Pep Venturaraino, L4 barcelona.svg linearen eta bost geltokiren arteko luzapenari esker. Urte horretan bertan, azaroaren 6an, L3 barcelona.svg linea handitu zen, lau geltokirekin, Lessepsetik Montbauraino. 1987ko apirilaren 24an, L1 barcelona.svg linea lau geltokirekin handitu zen, Torrassatik Avinguda Carrilet hiribideraino, eta, urte eta erdi geroago, 1989ko urriaren 18an berriro handitu zen, Carrilet hiribidetik Hospital de Bellvitgera.[19]

1990eko hamarkadan, 1992ko otsailaren 18an, L1 barcelona.svg linea handitu zen geltoki batekin, Santa Colomatik Fondoraino. Fondóko geltokia metro-sareko lehena izan zen, eta igogailu hidraulikoak zituen mugikortasun urriko pertsonentzat eta itsuentzat zoladura podotaktila zuten pertsonentzat egokitzeko. Ordutik, 1984an onartutako irisgarritasun-dekretuak betez, sortu edo eraberritu zituzten geltoki berri guztiak egokitu egin ziren.

1995eko irailaren 25ean, L2 barcelona.svg linea inauguratu zen sei geltokirekin, Sant Antonitik Sagrada Famíliaraino, honen lanak 1973tik geldirik zeudelarik, eta, hiru hilabete beranduago, abenduaren 31n, Sant Antonitik Paral·leleraino zabaldu zen. 1997ko irailaren 20an L2 barcelona.svg linea handitu zen berriro bost geltokirekin, Sagrada Famíliatik La Paueraino, 21 000 milioi pezetako guztizko inbertsioarekin. 1999ko urriaren 27an, L4 barcelona.svg linea geltoki batekin handitu zen, Roquetes eta Trinitat Nova artean, eta Roquetesko geltokiaren nomenklatura aldatu eta Via Júlia jarri zen.[20]

Nou Barrisen hedapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2001eko irailaren 21ean L3 barcelona.svg linea 2,4 kilometro eta hiru geltokitan zabaldu zen, Montbautik Canyelleseraino. 2002ko ekainaren 29an La Pau eta Pep Ventura geltokien arteko L4 barcelona.svg linearen zatia L2 barcelona.svg linearen geltoki bihurtu zen. Jarduketa honekin, L2 barcelona.svg lineak (Paral·lel - Pep Ventura) 17 geltoki zituen eta L4 barcelona.svg lineak (Trinitat Nova - La Pau) 24. 2003ko abuztuaren 4an geltoki berri bat inauguratu zen L4 barcelona.svg linean, El Maresme | Fòrum, Selva de Mar eta Besòs Mar geltokien artean. Urte berean, abenduaren 15ean, L11 barcelona.svg linea inauguratu zen, bost geltoki eta 2,3 kilometroko luzerarekin, Bartzelonako Nou Barris eta Montcada i Reixac barrutietatik igarotzen dena. Egun horretan bertan, L3 barcelona.svg linearen eta bi geltokiren izenak aldatu ziren: U6 linea L6 barcelona.svg lineaz, U7 linea L7 barcelona.svg lineaz, S3 linea L8 barcelona.svg lineaz eta Feixa Llarga geltokiak Hospital de Bellvitgez (L1 barcelona.svg linea) eta Cornellà lineaz (L5 barcelona.svg linea).[21]

2005eko urtarrilaren 25ean eta 27an hainbat hondoratze izan ziren Bartzelonako El Carmel auzoan, Horta eta Vall d'Hebron arteko L5 barcelona.svg linea zabaltzean. Ondorioz, metroaren L9 barcelona.svg eta L10 barcelona.svg lineak eraikitzeaz gain, luzapen hori gelditu egin zen, eta herritarren plataformak sortu ziren Bartzelonako tunel berrien aurka, itsasertzeko hegazti gisa, Bartzelona Sants-La Sagrera abiadura handiko tunelaren proiektua berrikusteko eskatzen zuena. 2007an L5 barcelona.svg linea Vall d'Hebronera arte zabaltzeko lanak hasi ziren, 2,5 kilometro luze eta 3 geltoki berrirekin. 2008ko urriaren 4an, L3 barcelona.svg linea 1,8 kilometro eta 2 geltokitan handitu zen, Canyellesetik Trinitat Novaraino, eta 156,5 milioi euroko kostua izan zuen guztira.[22]

Metro automatikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009ko abenduaren 13an, Santa Coloma de Gramenet udalerrian kokatutako L9 barcelona.svg linea inauguratu zen, Can Zam eta Can Peixauet artean. L9 barcelona.svg linea inauguratu eta hiru egunera, abenduaren 16an, Kataluniako Generalitateak eta Bartzelonako Garraio Metropolitarrak Iberiar Penintsulako bigarren linea automatikoa jarri zuten martxan: L11 barcelona.svg linea, 2003an inauguratu zena eta 2007tik automatizatzeko prestatzen hasi zena. 2010eko apirilaren 18an, L10 barcelona.svg linea inauguratu zen, Iberiar Penintsulan hirugarren linea automatikoa, lau geltokirekin, Bon Pastorretik Gorgera, eta L9 barcelona.svg linea zabaldu zen, Can Peixauetetik Bon Pastorreraino. 2010eko ekainaren 26an L9 barcelona.svg eta L10 barcelona.svg lineak zabaldu ziren, bi geltoki komunekin, Bon Pastorretik Sagreraraino. Urte horretan bertan, uztailaren 11n, L2 barcelona.svg linea 800 metrotan eta geltoki batean zabaldu zen, Pep Venturatik Pompeu Fabraraino, eta, uztailaren 30ean, L5 barcelona.svg linearen hedapena inauguratu zen, Hortatik Vall d'Hebronera, 3 geltokirekin. 2011ko irailaren 19an 9. lineako Santa Rosako geltokia inauguratu zen, Can Peixauet eta Fondoko geltokien artean, 31,7 milioi euroko inbertsioarekin.[23]

2016ko otsailaren 12an, aireportuaren eta unibertsitate-gunearen arteko tartea jarri zen martxan, 19,6 kilometro luze, eta 15 geltoki. Igarotzeko maiztasuna 7 minutukoa da, baina une jakin batzuetan 4 minutu baino gutxiagora murriztu daiteke, Mobile World Congress bezalako ekitaldi bereziak direla eta. Aireportuko bi terminaletan dauden geltokietan sartzeko, 4,5 euroko txartel berezia erosi behar dute erabiltzaileek.[24]

2020ko otsailaren 1etik, sareak 189 geltoki ditu, Montjuïceko funikularreko biak barne. Berezitasun batzuk dituen sarea da; izan ere, L1 barcelona.svg lineak 1674 mm-ko zabalera duen arren (iberiar zabalera zaharra) eta L8 barcelona.svg lineak 1000 mm-ko zabalera duen arren (zabalera metrikoa), gainerako linea guztietan zabalera 1435 mm-koa da (nazioarteko zabalera). Geltoki guztietatik 33k korrespondentzia edo lotura dute: 16 metro lineen artean, 9 Kataluniako Aldirietarekin, 5 Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunyarekin eta 1 Montjuïceko funikularrarekin.[25]

Eragileak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun Bartzelonako metroaren sareko bi operadore daude: Transports Metropolitans de Barcelona (TMB) eta Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya (FGC). Bigarren eragilea 2001ean sartu zen: tarifa-integrazioarekin eta FGC (U6, U7 eta S3) hiri-lineen maiztasun handiagoarekin Bartzelonako metroaren sarean sartu ziren. 2003an, nomenklatura harmonizatzeko asmoz, line hauek, euren izena, L6 barcelona.svg , L7 barcelona.svg eta L8 barcelona.svg gatik aldatu zuten, hurrenez hurren.[26]

Barcelona Metro Logo.svg

Transports Metropolitans de Barcelona[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ferrocarril Metropolità de Barcelona (FMB) da sarearen zatirik handienaren operadorea, 122,3 kilometroko 8 linea ditu eta Bartzelonako Udalaren menpe dago zuzenean. Talde bereko beste konpainia batzuekin batera, "Transport Metropolitans de Barcelona" (TMB) izenez jarduten dute.

2016an 3 555 langile zituen operadore horrek, 1920an sortu zen eta 1961ean Gran Metropolitano de Barcelona bereganatu zuen. L1 barcelona.svg , L2 barcelona.svg , L3 barcelona.svg , L4 barcelona.svg , L5 barcelona.svg , L9 barcelona.svg , L10 barcelona.svg eta L11 barcelona.svg lineen arduraduna da, baita Montjuïceko funikularrarena ere.

Bere eremuaren azpian 159 geltoki daude, 143 tren puntako orduan eta 122,3 kilometroko luzera duen sare bat. Geltoki hauetako 22k, beste linea batzuekin trukatuak bezala funtzionatzen dute. TMB lineek 381,49 milioi bidaiari izan zituzten 2016an.[27]

FGC logo (2019).svg

Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya Kataluniako Generalitatearen menpe dagoen titulartasun publikoko operadore bat da, 1979an jaioa 1978an Espainian demokrazia berrezartzearekin batera gobernu katalanari transferitu zitzaizkion tren-zerbitzuak gauzatzeko. Enpresak Ferrocarrils Catalans, Ferrocarrils de Catalunya eta Sarriátik Bartzelonarako trenbidea jaso zituen.

FGCk kudeatzen dituen hamahiru lineetatik lau Bartzelonako metro-sarean sartuta daude 2001etik. Hauek dira L6 barcelona.svg , L7 barcelona.svg , L8 barcelona.svg eta L12 barcelona.svg lineak. Lehenengo hirurek 2003an lortu zuten nomenklatura hori, metro-sarean integratutzat jotzen ziren zerbitzu guztien zenbakiak bateratzea erabaki zenean.

Enpresak 1 410 langile zituen 2011n metroan, eta 21,284 kilometro guztira sarean.[28]

Sarea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bartzelonako metroaren lineak
Linea Jatorria Norakoa Hasiera Lehen bidaia Eragilea Luzera (km) Geltokiak Denbora (min) Trenbide luzera
L1 barcelona.svg  Hospital de Bellvitge Fondo 1926 1926 Barcelona Metro Logo.svg TMB 20,7 30 45 1 674 mm
L2 barcelona.svg  Paral·lel Pompeu Fabra 1995 1959 Barcelona Metro Logo.svg TMB 13,1 18 26 1 435 mm
L3 barcelona.svg  Zona Universitària Trinitat Nova 1924 1924 Barcelona Metro Logo.svg TMB 18,4 26 36 1 435 mm
L4 barcelona.svg  Trinitat Nova La Pau 1973 1926 Barcelona Metro Logo.svg TMB 17,3 22 36 1 435 mm
L5 barcelona.svg  Cornellà Centre Vall d'Hebron 1959 1959 Barcelona Metro Logo.svg TMB 18,9 26 37 1 435 mm
L6 barcelona.svg  Plaça Catalunya Sarrià 1929 1863 FGC logo (2019).svg FGC 6,4 8 12 1 435 mm
L7 barcelona.svg  Plaça Catalunya Avinguda Tibidabo 1954 1863 FGC logo (2019).svg FGC 4,63 7 10 1 435 mm
L8 barcelona.svg  Plaça Espanya Molí Nou | C.C. 2000 1912 FGC logo (2019).svg FGC 12 11 20 1 000 mm
L9N Barcelona.svg  La Sagrera Can Zam 2009 2009 Barcelona Metro Logo.svg TMB 47,8 9 19 1 435 mm
L9 Sud Barcelona.svg  Aeroport T1 Zona Universitària 2016 2016 15 32
L10 Nord barcelona.svg  La Sagrera Gorg 2010 2010 Barcelona Metro Logo.svg TMB 6 13 1 435 mm
L10 Sud barcelona.svg  Zona Franca Collblanc 2018 2020 8 9
L11 barcelona.svg  Trinitat Nova Can Cuiàs 2003 2003 Barcelona Metro Logo.svg TMB 2,3 5 6 1 435 mm
L12 barcelona.svg  Sarrià Reina Elisenda 2016 1874 FGC logo (2019).svg FGC 0,6 2 2 1 435 mm


Linea Izena Hasiera Eragilea Luzera (m) Geltokiak Denbora (min)
Bartzelonako metroaren linea osagarriak
Fmontjuic.svg  Montjuïceko funikularra 1926 Barcelona Metro Logo.svg TMB 758 2 1
Fvallvidrera.svg  Tibidaboko funikularra 1995 Barcelona Metro Logo.svg TMB 1 152 2 ?
Fvallvidrera.svg  Vallvidrerako funikularra 1924 FGC logo (2019).svg FGC 736 3 ?
Teleferikoa  Montjuïceko teleferikoa 1973 Barcelona Metro Logo.svg TMB 752 2 8
Teleferikoa  Portuko teleferikoa 1959 Barcelona Metro Logo.svg TMB 1 303 3 4

Planoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Barcelona Metro Map.svg

Geltokiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mundu osoan Bartzelona irtenbidea gisa izendatu da trenbide bikoitzeko metro geltokietan hiru plataforma edo nasa erabiltzeko metodoa, puntako orduan bidaiarien sarrera eta irteeran nolabaiteko kolapsoa gertatzen denean. Hirugarren nasa zentral bat eraikita, trenaren barruko bidaiariak nasa zentraletik jaitsi ahal izango dira, eta geltokira tren baten zain dauden bidaiariak alboko nasetatik igo ahal izango dira. Horrek trenen geltokietako egonaldia murrizten laguntzen du, eta ibilbide osoaren denbora murrizten du, linea batetik doan material ibiltaria handitu beharrik gabe.

Bartzelonako FGC geltoki askok nasen banaketa hau dute, eta, normalean, erdiko nasak igotzeko eskala mekanikoak baino ez ditu, horrela, jendea okerreko nasara jaistea saihestuz (adibidez, Muntanerko geltokia).

TMB geltokiak bi alboko nasa izan ohi dituzte, adibidez Rocaforteko geltokiak. L3 barcelona.svg lineko berrienek erdiko nasa bakarra dute, horrela, zabalagoak izan daitezke, Mundeteko geltokia kasu. Eta L1 barcelona.svg eta L5 barcelona.svg lineen geltoki batzuek hiru nasa dituzte, Fabra i Puigena kasu.

Linea gehienek ez dute uniformetasunik diseinuan. FGCko lineak izan ezik, antzeko arkitektura baitute eta lerroaren berezko baldosa zuriak baitituzte. TMB lineek antzeko arkitektura eta diseinua izan ohi dute aldi berean eraiki edo berritu ziren estazioen tarteetan, baina ez linea osoan zehar.

FGCko geltokietako nasetan, erronbo itxurako kartel batzuk ikus daitezke, hondo zuria, ingerada gorria eta geltokiaren izena duen barra urdin bat gainean dituztela. TMBk, aldiz, linearen kolorearen estazioaren puntatik puntara dagoen kartel bat erabiltzen du, linearen mapa batekin, hainbat aldiz errepikatuz doana, eta mapa eta mapa artean geltokiaren izen handia eta metro bateko erronbo formako ikurra.

Metroko sarreretan, gainean makila bat duen kartel bat aurki daiteke. Kartela prisma triangeluar bat da, TMB erronbo gorriaren ikurra eta/edo FGCko sinbolo berdea dituena.

TMB eta FGC atarietan billete-salgailu automatikoak daude. TMB lineetan oraindik eskuz saltzeko txarteldegiak daude, nahiz eta gaur egun zerbitzu hori bandari utzi zaion eta langileak atondora bertara bideratu diren, baina txarteldegitik kanpo.

Cartell metro Universitat.svg

Irisgarritasuna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2006ko martxoaren 24ko 135/1995 Dekretuaren bidez Irisgarritasun Kodea onartzearen ondorioz, metroaren eta hiri inguruko trenbidearen sare osoak irisgarria izan behar du mugikortasun urriko pertsonentzat, eta geltoki ugari egokitzen ari dira, gutxienez sarbideetako batean igogailuak jarrita eta nasak konboien ateen parean egokituta.

TMB sarean 140 geltoki daude ( % 91) mugikortasun urriko pertsonentzat, bat egokitze-lanetan (Jaume I) eta hamahiru lanak lizitatzeko. 2022rako erabateko egokitzapena aurreikusita dago.[29]

Gaur egun, FGC sarea metropoli-sareko geltokien % 100eko egokitzapenera iristen da. Horregatik, FGC sari ezberdinekin saritua izan zen, eta "mundu guztiarentzako diseinuaren" programa europarrean atxikita dago. Horren ondorioz, instalazio eta ekipazio eraiki berri guztiak edo birmoldaketa integrala egin behar zaienak sistematikoki egokitu behar dira.[30]

Zerbitzutako eskualdeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Metro sareak hiru eskualdetan ematen du zerbitzua: batez ere Barcelonès delakoa hartzen du, Baix Llobregaten presentzia handia du, Mendebaldeko Vallèsen metroa guztiz testimoniala den bitartean, L11 barcelona.svg ren geltoki bakarra baitago Montcada i Reixaceko Can Cuiàs auzoan.

Gaur egun ez dago Barcelonèseko udalerririk gutxienez metro geltokirik ez duenik. Sant Adrià de Besòsek L2 barcelona.svg ko geltoki bat du, Santa Coloma de Gramenetek L1 barcelona.svg eko bi eta L9 barcelona.svg ko 6, Badalonak L2 barcelona.svg ko lau eta L10 barcelona.svg eko hiru eta Hospitalet de Llobregatek hiru, Bartzelonaren ondoren metro geltoki gehien dituen hiria da. Baix Llobregat eskualdean oraingoz zortzi geltoki bakarrik daude banatuta Cornellà de Llobregat (TMB eta FGCko 5), Sant Boi de Llobregat (FGCko 2), bat Esplugues de Llobregaten eta zazpi Prat de Llobregaten ( L9 barcelona.svg ), nahiz eta linea bereko beste bi falta diren zain.

Bartzelonako auzoak, metrorik gabe[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bartzelonako metroaren geltoki gehienak Bartzelonan daude; hala ere, 2000ko hamarkadaren erdialdean, 73 auzotako 14 auzok ez zuten ez metro, ez TMB ez FGC zerbitzurik, ezta Kataluniako Aldirien zerbitzuen zerbitzurik ere. Horrek esan nahi zuen hiriko 10 barrutietatik seik garraio publikoaren defizita zuen eremu edo auzo bat zutela. L2 barcelona.svg , L3 barcelona.svg eta L5 barcelona.svg lineak zabalduz eta L9 barcelona.svg linea pixkanaka zerbitzuan jarriz, auzo batzuek jada konpondu dute defizit hori. Jarraian, hamarkada honetan geltokiren bat ireki den auzoak eta oraindik metrorik ez dutenak zehazten dira.

Auzoa Barrutia Zerbitzua Egoera Lehen zerbitzua
Bon Pastor Sant Andreu L9 barcelona.svg L10 barcelona.svg  zerbitzuan 2010
Can Baró Horta-Guinardó ez da zerbitzu datarik gabe -
El Carmel Horta-Guinardó L5 barcelona.svg  zerbitzuan 2010
La Clota Horta-Guinardó ez da zerbitzu datarik gabe -
El Coll Gràcia L5 barcelona.svg  zerbitzuan 2010
La Font d'en Fargues Horta-Guinardó ez da zerbitzu datarik gabe -
La Marina de Port Sants-Montjuïc L10 barcelona.svg  zerbitzuan 2018
La Marina del Prat Vermell Sants-Montjuïc L10 barcelona.svg  zerbitzuan 2018
Pedralbes Les Corts ez da zerbitzu lanak 2024n -
Les Roquetes Nou Barris L3 barcelona.svg  zerbitzuan 2008
Sant Genís dels Agudells Horta-Guinardó L5 barcelona.svg  zerbitzuan 2010
La Teixonera Horta-Guinardó L5 barcelona.svg  zerbitzuan 2010

Ustiapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bidaiarientzako informazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Metroko instalazioek hainbat pantaila dituzte bidaiariari zerbitzuaren egoeraren, gorabeheren eta txirikordak pasatzeko maiztasunaren berri emateko, besteak beste. 1995ean Sant Antoni eta Sagrada Família arteko L2 barcelona.svg lineako zatia beldurtu zuten pantaila horiek "INP" (pasaiari buruzko informazioa) edo "INC" (bezeroari buruzko informazioa) deitzen dira, eta 2013an Bartzelonako Garraio Metropolitarren sareak 875 (755 linea konbentzionaletan eta 120 linea automatikoetan) zituen. Gainera, gertaera masiboei zerbitzua ematen dieten Espanyan, El Maresme | Fòrumen eta Barcelonetan, metroko instalazioen kanpoaldean beste pantaila berezi batzuk dituzte, gorabeherak edo pilaketak gertatuz gero mezuak eta aholkuak emateko.

Txartelak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2001etik metroa Metropoliko Garraioaren Agintaritzaren (ATM) tarifa-sisteman integratuta dago, 2009tik Autoritat del Transport Metropolità area bezala ere ezagutzen dena. Erakunde horiek partzuergo bat dira, eta azpiegiturak eta zerbitzuak planifikatzeaz, operadoreekiko harremanez eta tarifak antolatzeaz arduratzen dira, besteak beste. Erakunde horrek aukera ematen du txartel berarekin bidaiatzeko eta hainbat operadoreren metro-lineen artean ontziz aldatzeko, eta beste garraiobide batzuekin lotzeko, hala nola Kataluniako Aldirietarekin, beste FGC batzuekin, tranbiarekin eta hiriko eta hiriarteko autobusekin.

Metro-sare osoa AMTren 1. eremuan dago, hau da, txartelaren prezioa ez da aldatzen eremu horren barruan, baina zona horretatik harago doazen garraiobideekin ontzi-aldaketa egiteko, zure jomuga den eremuko txartel bat behar da.

Zazpi garraio-titulu edo txartel integratu daude: bitllet senzill, T-10, T-Casual, T-Usual, T-Familiar (70/30), T-Jove, T-Dia eta T-12. Horiek guztiek prezio desberdinak dituzte, ATMk erabakitakoak, iraupen jakin batekin eta bidaia kopuru desberdinekin.

Gidatze automatikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun, Bartzelonako Metroko Kontrol Zentrotik kontrolatutako hiru linea daude, automatikoki gidatzen duten trenekin. Linea hauek dira: L9 barcelona.svg linea, 2009ko abenduaren 13tik; L10 barcelona.svg linea, 2010eko apirilaren 18tik; eta L11 barcelona.svg linea, 2009ko abenduaren 15etik. L2 barcelona.svg linean, Lurralde Politika eta Herri Lan Sailak trenak automatikoki gidatzeko probak egin zituen sei hilabetez, 2007 eta 2008 artean, Clot - La Pau tartera. Probek L9 barcelona.svg linerako proba-banku gisa balio izan zuten, eta sistemaren bideragarritasuna egiaztatzea ahalbidetu zuten.[31]

Trenbideen zabalera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiru trenbide-zabalera daude, metroaren lineak ez bezalakoak:

  • Zabalera txikia (1 000 mm): L8 barcelona.svg 
  • Zabalera normala (1 435 mm): L2 barcelona.svg , L3 barcelona.svg , L4 barcelona.svg , L5 barcelona.svg , L6 barcelona.svg , L7 barcelona.svg , L9 barcelona.svg , L10 barcelona.svg , L11 barcelona.svg , L12 barcelona.svg 
  • Zabalera iberiko zaharra (1 674 mm): L1 barcelona.svg 

Bidaiariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019an Bartzelonako metroak 455,7 milioi pertsona garraiatu zituen (411,3 milioi TMBri dagozkio eta 44,4 FGCren hiri-zerbitzuei); beraz, munduan gehien erabiltzen diren 40 metro-sareen artean daude.

2009an, metroko ikuskatzaileek ia bost milioi bidaiarirentzako txartela egiaztatu zuten, eta 55 000 bidaiarik ez zeramaten; horrek esan nahi du erabiltzaileen % 1,1ek metroa ordaindu gabe hartzen zutela, hau da, 13 000 egunero.[32]

Urtea TMBko bidaiariak FGCko bidaiariak Guztira
1996[33] 269,0 18,6 287,6
1997[34] 259,1 18,2 277,3
1998[35] 280,9 20,4 301,3
1999[36] 286,7 29,0 315,7
2000[37] 294,1 31,8 325,9
2001[38] 305,1 36,8 341,9
2002[39] 322,0 40,1 362,1
2003[40] 332,0 41,0 373,0
2004[41] 343,3 43,0 386,3
2005[42] 345,3 41,9 387,2
2006[43] 353,4 43,2 396,6
2007[44] 366,4 43,2 409,6
2008[45] 376,4 45,0 421,4
2009[46] 361,7 44,1 405,8
2010[47] 381,2 43,2 422,4
2011[48] 389,0 43,1 432,1
2012[49] 373,5 39,0 412,5
2013[50] 369,9 39,4 409,5
2014[51] 375,7 40,5 416,2
2015[52] 385,0 41,5 426,5
2016[53] 381,5 41,1 422,6
2017[54] 390,4 41,4 431,8
2018[55] 407,5 41,9 449,4
2019[56] 411,3 44,4 455,7

Segurtasuna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2010. urteaz geroztik, tokiko eta nazioarteko komunikabideek Bartzelonako TMB hiri-inguruan gertatzen diren lapurreta ugarien berri eman dute. 2010ean, Eskuadra Mossoek 60 salaketa jaso zituzten egunero metroan egindako lapurretengatik, batez ere L3 barcelona.svg eta L4 barcelona.svg lapurretengatik, eta 2011n 150 lapurreta egunean, lehen hiruhilekoan 3 700 lapurreta izan zirelarik. Japoniako kantzilertzaren arabera, Bartzelona bisitatzen ari diren hiru japoniarretatik bat metroan egindako lapurreten biktima izan dira.[57][58][59]

2011ko uztailean, Bartzelonako Udaltzaingoaren eta Eskuadra Mossoen arteko "xarxa" dispositiboari ekin zioten, poliziak metroan egon daitezen, 85 Mosso egunero, Barne Kontseilaritzaren arabera, lapurretak saihesteko.[60]

FGCren sarean bandalismoa bikoiztu egin da 2008tik, irteeran balidazioa instalatzeak iruzurra gutxitzea eragin du, baina ebasketak eta bandalismoa areagotu egin dira.[61]

Etorkizuna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sarean hainbat proiektuak dago:

Lanean[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gelditatuan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Proiektatuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aztertzen[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. «Breve historia del metro. 1920-1922 Nacen los metropolitanos de Barcelona» web.archive.org 2012-04-02 Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  2. «Santiago Rubió i Tudurí | enciclopèdia.cat» www.enciclopedia.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  3. «Edición del viernes, 13 marzo 1925, página 8 - Hemeroteca - Lavanguardia.es» hemeroteca.lavanguardia.com Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  4. «FGC» web.archive.org 2011-06-10 Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  5. «Edición del viernes, 01 julio 1932, página 2 - Hemeroteca - Lavanguardia.es» hemeroteca.lavanguardia.com Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  6. «Edición del domingo, 02 abril 1933, página 8 - Hemeroteca - Lavanguardia.es» hemeroteca.lavanguardia.com Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  7. «Edición del domingo, 16 mayo 1954, página 20 - Hemeroteca - Lavanguardia.es» hemeroteca.lavanguardia.com Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  8. «Untitled Document» web.archive.org 2012-04-02 Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  9. «::: FGC - 25 AÑOS LLEVÁNDOTE ADELANTE :::» web.archive.org 2010-04-02 Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  10. «Edición del martes, 18 octubre 1955, página 3 - Hemeroteca - Lavanguardia.es» hemeroteca.lavanguardia.com Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  11. «Edición del sábado, 01 enero 1955, página 24 - Hemeroteca - Lavanguardia.es» hemeroteca.lavanguardia.com Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  12. «Untitled Document» web.archive.org 2012-04-02 Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  13. «Edición del jueves, 18 agosto 1966, página 19 - Hemeroteca - Lavanguardia.es» hemeroteca.lavanguardia.com Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  14. «Edición del viernes, 15 marzo 1968, página 5 - Hemeroteca - Lavanguardia.es» hemeroteca.lavanguardia.com Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  15. «Edición del jueves, 18 junio 1970, página 27 - Hemeroteca - Lavanguardia.es» hemeroteca.lavanguardia.com Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  16. «Edición del miércoles, 15 marzo 1972, página 32 - Hemeroteca - Lavanguardia.es» hemeroteca.lavanguardia.com Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  17. «Untitled Document» web.archive.org 2012-04-02 Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  18. «Edición del sábado, 16 octubre 1982, página 23 - Hemeroteca - Lavanguardia.es» hemeroteca.lavanguardia.com Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  19. Hernando López, Alberto. (2008-06). La línia 9, un projecte innovador per a resoldre una necessitat social. Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  20. http://www20.gencat.cat/portal/site/ptop/menuitem.2a0ef7c1d39370645f13ae92b0c0e1a0/?vgnextoid=bc3f2a63499b7210VgnVCM1000008d0c1e0aRCRD&vgnextchannel=bc3f2a63499b7210VgnVCM1000008d0c1e0aRCRD&vgnextfmt=default
  21. «Untitled Document» web.archive.org 2012-04-02 Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  22. «Untitled Document» web.archive.org 2012-04-02 Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  23. (Gaztelaniaz) Marc. (2010-04-21). «Éxito de inauguración de la L9 y L10 del metro» Barcelona Hoy Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  24. «La L9 del Metro ya conecta Bon Pastor con La Sagrera | Barcelona | elmundo.es» www.elmundo.es Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  25. (Katalanez) 324cat. (2016-02-12). «Inauguren el tram de l'L9 Sud fins a l'aeroport» CCMA Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  26. «Edición del miércoles, 15 octubre 2003, página 1 - Hemeroteca - Lavanguardia.es» hemeroteca.lavanguardia.com Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  27. «Wayback Machine» web.archive.org 2017-04-14 Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  28. «Wayback Machine» web.archive.org 2013-02-17 Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  29. (Katalanez) «Nota de premsa» Departament de Territori i Sostenibilitat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  30. (Katalanez) APP, Descaga nuestra. «Web dels Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya» FGC Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  31. (Ingelesez) «Direct bus Barcelona - Airport» Aerobús Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  32. (Katalanez) 324cat. (2010-02-18). «Més de 13.000 persones es colen cada dia al metro de Barcelona» CCMA Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  33. «TransMet Xifres 1996» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  34. «TransMet Xifres 1997» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  35. «TransMet Xifres 1998» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  36. «TransMet Xifres 1999» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  37. «TransMet Xifres 2000» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  38. «TransMet Xifres 2001» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  39. «TransMet Xifres 2002» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  40. «TransMet Xifres 2003» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  41. «TransMet Xifres 2004» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  42. «TransMet Xifres 2005» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  43. «TransMet Xifres 2006» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  44. «TransMet Xifres 2007» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  45. «TransMet Xifres 2008» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  46. «TransMet Xifres 2009» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  47. «TransMet Xifres 2010» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  48. «TransMet Xifres 2011» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  49. «TransMet Xifres 2012» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  50. «TransMet Xifres 2013» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  51. «TransMet Xifres 2014» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  52. «TransMet Xifres 2015» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  53. «TransMet Xifres 2016» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  54. «TransMet Xifres 2017» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  55. «TransMet Xifres 2018» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  56. «TransMet Xifres 2019» doc.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  57. (Katalanez) REDACCIÓBARCELONA. (2011-07-15). «'The Guardian' es fa ressò dels robatoris al metro de BCN» elperiodico Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  58. (Katalanez) 324cat. (2011-06-03). «Uns 150 carteristes roben al metro de Barcelona cada dia» CCMA Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  59. (Katalanez) BARCELONA, EL PERIÓDICO. (2010-10-13). «El 30% dels japonesos a Barcelona pateixen robatoris al metro» elperiodico Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  60. (Katalanez) «VilaWeb» VilaWeb.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  61. (Katalanez) «FGC vol respostes judicials per a la gent que es cola de forma reiterada» Ara.cat 2011-09-19 Noiz kontsultatua: 2020-11-29.
  62. (Gaztelaniaz) «La Generalitat adjudica 15 millones de euros para completar la estación de Ernest Lluch» La Vanguardia 2019-04-25 Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  63. (Gaztelaniaz) «Entra en servicio la estación de Ciudad de la Justicia de la L10 Sur de metro» La Vanguardia 2019-11-25 Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  64. «ATM | Pàgina no trobada» www.atm.cat Noiz kontsultatua: 2020-11-23.
  65. a b http://premsa.gencat.cat/pres_fsvp/AppJava/notapremsavw/detall.do?id=59047&idioma=0[Betiko hautsitako esteka]
  66. http://premsa.gencat.cat/pres_fsvp/AppJava/notapremsavw/detall.do?id=43204&idioma=0&departament=45&canal=46[Betiko hautsitako esteka]
  67. a b http://premsa.gencat.cat/pres_fsvp/AppJava/notapremsavw/detall.do?id=39828&idioma=0&departament=45&canal=[Betiko hautsitako esteka]
  68. a b c d http://doc.atm.cat/ca/_dir_pdi/PDI201120_pdi_novembre2013/
  69. http://doc.atm.cat/ca/_dir_pdi/PDI201120_pdi_novembre2013/

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]