Tipula

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Tipula
Sailkapen zientifikoa e
Erreinua: Plantae
Kladoa: Angiosperma
Kladoa: Liliopsida
Ordena: Asparagales
Familia: Amaryllidaceae
Azpifamilia: Allioideae
Generoa: Allium
Espeziea: Allium cepa
L.

Tipula edo kipula (latinetik: cepula ("tipula txikia")), Allium cepa L., landare belarkara biurtekoa da, Alliaceae familiakoa (nahiz eta batzuetan Liliaceae familian sailkatu den). Bizi-zikloaren lehenengo urtean erraboila eratzen da eta bigarrenean loraketa gertatzen da. Tipularen erraboila landarearen hostoen oinalde lodituek eratzen dute, hosto bakoitzak geruza bat eratzen duelarik. Erraboiletik irteten dira hostoen luzapenak (filodioak), lurretik kanpo irteten direnak eta fotosintesia egiteaz arduratzen direnak.

Tipularen erraboila (berau ere "tipula" deitua) sukaldaritzan erabili da antzinatik. Asiaren erdialdean hasi zen hazten, eta handik greziarrek eta erromatarrek zabaldu zuten Europara.

Tipula eta begi sumindura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tipula zatitzean, honen zelulak apurtzen dira, barruko entzimak askatuz. Euren artean aliinasak daude, aminoazido sulfoxidoak apurtzen dituztenak azido sulfenikoa eratuz. Hauek berehala sin-propanetial-S-oxido delako gas hegazkor bihurtzen dira. Gas honek begietako mukosaren urarekiko erreakzioan azido sulfurikoa eratzen du, begien sumindura berezia eragiten duena.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Tipula Aldatu lotura Wikidatan