5. linea (Bilboko metroa)

Wikipedia, Entziklopedia askea
Kukullaga ↔ Usansolo–Ospitalea
Bilboko metroaren parte da
Euskotren Trena Logo.svg   Metro de Bilbao L5.svg
Etxebarri Gare LIII.jpg
Kukullagako geltokia, linearako proposamen berriko hasiera
Datu orokorrak
Garraio mota Burdinbide metropolitarra
Eskualdeak Etxebarri eta Galdakao,
Bizkaia,  Euskal Herria
Geltokiak 6
Jabea Bizkaiko Garraio Partzuergoa
Ustiapena
Eragileak Eusko Trenbideak
Datu teknikoak
Luzera 4,0 km (lehen fasea)
4,9 km (bigarren fasea)
Abiadura maximoa 90 km/h

 Mapa
Metro Bilbao L5 (2021eko proposamena).svg

Bilboko metroaren 5. linea (Bilboko metroaren 5. linea estilitzatua) sarea eraikitzen ari den bi lineetako bat da. Lineak 6 geltoki eta 4,0 kilometro, 8,9 kilometrotara luzatuko dira bigarren fasean, izango ditu eta Kukullagako geltokia, Etxebarri udalerrian dagoena, Usansolo–Ospitalea geltokiarekin lotuko du, Galdakao udalerrian.

Gaur egun, linea Bilboko metroaren 3. linearen hedapen gisa ikusten da, Euskotrenek Galdakao udalerrira egiten duena, udalerriko erdigunetik lurpeko ibilbide berri bat eraikiz. Era berean, Bilbo-Zornotza tarteko lineek ere ibilbide berri hori hartuko lukete, eta, horrela, udalerrirako zerbitzua hobetuko lukete: Zuhatzu eta Usansolo geltokiak, hiriguneetatik urrun. Zati berria Ariz–Basauriko geltokitik pixka bat lehenago abiatuko litzateke, Bilbotik, Nerbioi ibaia lurpeko pasabide batetik zeharkatu eta beste aldera igarotzeko. Beti tunel moduan, Aperribaiko geltoki berriari zerbitzua emango lioke eta Galdakaoko erdigunera iritsiko litzateke, non beste geltoki bat egongo litzatekeen. Bigarren fasea izango litzateke hau, lehenengoa etorkizuneko geltoki horretatik abiatuko litzatekeelako Galdakao-Usansolo ospitalearekin lotzeko. Hemengo geltokia ospitaleko aparkalekuaren azpian egongo litzateke, baina irteeretako batek Ibaizabal ibaia zeharkatuko luke Usansolo auzoari zerbitzua emateko. Metroak hemen amaituko direla uste da, nahiz eta Euskotrengo eskualdeko trenek kilometro erdi inguruko tartea izango luketen Zornotzako linearekin berriro lotzeko.

2021eko urtarrilaren 4an, Eusko Jaurlaritzak Next Generation EU Europako funtsetarako Euskal Autonomia Erkidegoaren proposamena aurkeztu zuen, eta bertan dago azpiegitura hori. Iñigo Urkullu lehendakariak finantzaketa europarraren menpe jarri du linea eraikitzeko prozesua.[1][2]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehen proposamena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2008ko urtarrilaren 24a, Eusko Jaurlaritzak Bilboko metroari "bosgarren linea" emateko atariko trazadura argitaratu zen: tren-azpiegitura berri bat, erabat lurpekoa, Etxebarriko geltokitik etorkizuneko Usansoloko geltoki bateraino abiatuko zena, Euskotren Trenak orduko zerbitzatzen duen tren-geltokiaren desberdina. Proiektuak linea independente gisa izendatzen badu ere, orduan aurreikusten zen metroaren Bilboko metroaren 1. linea linean sartzea, eta Bilboko metroaren 2. linea linean Ariz eta Basauri geltokiak uztea, enbor komuna igaro ondoren. Azpiegitura horrela proiektatuta, zerbitzuaren operadorea Metro Bilbao ere izango zela aurreikusi zen, Eusko Trenbideek Bilboko metroaren 3. linea linearako aurreikusitakoa ez bezala, haren lanak laster hasiko baitziren.[3]

2010eko uztailean amaitu zen linearen informazio-azterlanak uko egin zion Galdakaoko erdigunetik Usansolora arteko zatiari, Galdakaoko ospitaletik igaroz, eta lehen aldiz onartu zuen Basauriko Sarratun geltoki intermodal bat eraikitzea. Jatorrizko intermodal horren helburua zen puntu horretan korrespondentzia ezartzea Etxebarritik luzatutako Bilboko metroaren 1. linea linearen eta Euskotrenen aldiriko trazadura tradizionalaren (Euskotren E1.svg eta Euskotren E4.svg lineak) artean, Sarratuko geltokia Etxebarri eta Ariz–Basauri geltokien artean kokatuz Euskotren Trenaren lineetan. Ondoren, geltoki intermodala baztertu egin zen.[4] Beranduago, 2010eko irailaren 24an, Usansolo eta Galdakao–Ospitalea geltokiak aurkeztu ziren. Handik gutxira, 2010eko urriaren 17an, Euskal Trenbide Sareak lizitaziora atera zuen Bilboko metroaren 5. linearen eraikuntza-proiektua. Trazadura horretan, Sarratuko geltokia berriz sartzen zen, Aperribai, Bengoetxe, Galdakao–Erdia eta Galdakao–Ospitalea batera.[5]

2014an Fulcrum ingeniaritzak zabaldu zuen Bilboko metroaren 5. linearen proiektua idatzita eta Euskal Trenbide Sareari ematea eginda zegoela.[6]

2016ko urriaren 20an, Eusko Jaurlaritzak Galdakaoko erdialdearen eta udalerri berean dagoen ospitalearen arteko lineari buruzko informazio-azterlana onartu zuen, baina oraingoz ez zen Usansolora iritsiko. Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian argitaratutako xedapenaren arabera, ikerketak irekita utzi zuen ibilbidea aipatutako auzo galdakoztarreraino zabaltzeko aukera.[7] 2017ko otsailaren 12an Eusko Jaurlaritzak adierazi zuen linea berriaren proiektuak ez zuela lehentasunik, eta beraz, legealdi horretan lanak ez zirela hasiko. Gutxienez 2026 urtera arte ez litzateke linea berria martxan jarriko.[8]

2018ko apirilaren 18an Bizkaiko Batzar Nagusiek aho batez onartu zuten Bizkaiko Foru Aldundiari eta Bizkaiko Garraio Partzuergoari presatzea metroaren Bilboko metroaren 4. linea linea eraikitzeko pausuak eman zetzaten.[9] Ekimen hori ikusita, Galdakaoko Auzokide Elkarteen Plataformak mobilizatzera deitu zituen auzokide galdakoztarrak, Bilboko metroaren 5. linea linea lehenesteko helburuaz. Hala, urte bereko maiatzaren 11n Aperribai eta Plazakoetxe auzoak lotu zituen manifestazioa egin zen, «Galdakaorako Linea 5 lehentasuna orain!!» lelopean.[10] Hurrengo astean, maiatzaren 17an, plataformak beste mobilizazio bat antolatu zuen, Galdakao-Usansolo ospitaleko sarreran bi orduko elkarretaratzea deituta, non ospitaleko zuzendaritzarekin bildu ziren, horiek ere aldarrikatutakoak babestuz.[11][12]

Proposamenaren mapa Proposamenaren ibilbidea
Bilboko metroaren 1. linea Bilboko metroaren 2. linea  
KBHFa saffron
 Etxebarri
 
hKRZWae_saffron
  Bilboko itsasadarra
Bilboko metroaren 3. linea Euskotren Trena Logo.svg Euskotren E1.svg Euskotren E3.svg Euskotren E4.svg  
BHF saffron
 Sarratu
 
WTUNNEL saffron
  Ibaizabal
 
BHF saffron
 Aperribai
 
BHF saffron
 Bengoetxe
 
BHF saffron
 Galdakao–Erdia
 
KBHFe saffron
 Galdakao–Ospitalea
Proposamenaren alderdia orduko sarean
L5 lineko lehen proposamenako geltokietaren xehetasunak
Geltokia Kokapena Modalitatea Nasak Trenbideak Sarbideak
Etxebarri 43°14′38″N 2°53′49″W gainazalean 2 2
  • Eskailera mekaniko bidezko sarbidea Geltoki irisgarria Merkatal kalea, 6
  • Aparkalekua Geltoki irisgarria Fuenlabrada kalea
Sarratu 43°14′33″N 2°52′58″W gainazalean 4 4 definitu gabe
Aperribai 43°14′9″N 2°52′11″W lurpean 2 2
  • Eskailera mekaniko bidezko sarbidea Igogailu bidezko sarbidea Geltoki irisgarria Ibaizabal kalea
Bengoetxe 43°13′59″N 2°51′31″W lurpean 2 2
  • Eskailera mekaniko bidezko sarbidea Igogailu bidezko sarbidea Geltoki irisgarria Sixta Barrenetxea kalea
Galdakao–Erdia 43°13′54″N 2°50′39″W lurpean 2 2
  • Eskailera mekaniko bidezko sarbidea Juan Bautista Uriarte kalea
  • Eskailera mekaniko bidezko sarbidea Lehendakari Agirre plaza
  • Igogailu bidezko sarbidea Geltoki irisgarria Lehendakari Agirre plaza
Galdakao–Ospitalea 43°13′25″N 2°49′10″W lurpean 2 2
  • Eskailera mekaniko bidezko sarbidea Laminarieta kalea
  • Igogailu bidezko sarbidea Geltoki irisgarria Usansoloko ospitalea

Bigarren proposamena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2018ko maiatzaren 30ean Unai Rementeria Bizkaiko Foru Aldundiko ahaldun nagusia Bilboko metroaren 5. linea linearen proiektua baztertu eta horren ordez Euskotrenen linea orokorra, gaur egun Zuhatzu eta Usansoloko geltokietatik ibiltzen dena, erabiltzearen alde agertu zen Bizkaiko Batzar Nagusietan. Hala, bere proposamena saihesbide baten bitartez trenbidea Galdakao erdialdera hurbiltzea eta tren maiztasunak handitzea da. Proiektu honen arabera, Aperribai eta Bengoetxe auzoetan ez litzakete geltokirik eraikiko.[13] Hurrengo egunean Euzko Alderdi Jeltzaleak eta PSE-EEk Eusko Legebiltzarrean aurkeztu zuten Euskotrenen trazadura Galdakao erdialdera eta Galdakao-Usansolo ospitalera desbideratzea aztertzeko proposamena. Era berean, Sarratuko geltokia ere eraikitzeko proposamena egin zuten. Euskal Herria Bilduk aldeko bozka eman zuen. Elkarrekin Podemosek Bilboko metroaren 5. linea linearen proiektua lehenestea eta eraikitzeko epea finkatzea eskatu zuen.[14] Galdakaoko Udaleko Euskal Herria Bildu taldeak, proiektuaren bira berria ezagutu ondoren, Bilboko metroaren Bilboko metroaren 3. linea linea Galdakaora zabaltzea proposatu zuen, Euskotrenen trazatua erabiliz eta udalerriaren erdigunean lurpeko zati bat bakarrik eraikiz, Durangon egindakoaren antzekoa. Horrek Aperribai eta Bengoetxe auzoak metro zerbitzurik gabe utziko lituzke.[15][16]

2018ko ekainaren 1an El Correo aldizkariak baieztatu zuen Bilboko metroaren 5. linea linearen proiektua dagoeneko baztertuta dagoela, eta horren ordez gaur egungo Euskotrenen trazaduran zehar lurpeko saihesbide bat eraikiko dela, Zuhatzuko geltokitik Galdakao erdialdera eta hortik Usansoloko geltokira ibiliko dena. metroaren Bilboko metroaren 3. linea linearen eredua jarraituko litzateke, beraz.[17]

Azaroaren 7an, Arantxa Tapiak Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen eta Azpiegitura sailburua metroaren Bilboko metroaren 4. linea eta Bilboko metroaren 5. linea lineen beharra zehaztuko zuten bi azterlan berri iragarri zituen, eta horrela, azken hamarkadan egindako diseinuak eta proiektuak bertan behera geratu ziren. Hilabetea amaitzean, 4 000 lagunek manifestazioa egin zuten metro-linea hori eraikitzeko.[18][19]

2019ko urtarrilaren 16a Bizkaiko Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak publikoki adierazi zuten metroa Euskotrenek ustiatzen duen metroaren Bilboko metroaren 3. linea linea erabiliz helduko dela Galdakao erdialdera eta Galdakao-Usansolo ospitalera, Bilboko metroaren 5. linea linearen proiektua baztertuz. Tapiaren arabera, lanak 2021ean hasiko lirateke.[20]

2020ko otsailaren 7an, Arantxa Tapiak herriko erdigunera iristeko lanen ordena aldatu zela jakinarazi zuen, baina 2021ean lanak hasi zirela mantendu zuen.[21][22]

Bizkaiko Batzar Nagusietako 2020ko urriaren 19ko osoko bilkuran jakin zen proiektu berriaren informazio-azterlana 2020ko abuztuaren 12an hasi zela, aurreikusitako epearen barruan. Iñaki Arriola Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio sailburuak esan zuen 2020ko abenduaren 23an amaituko zela, emaitzak jakitera emango zirenean.[23]

2021eko urtarrilaren 13an, Eusko Jaurlaritzak iragarri zuen, COVID-19 pandemiaren ondorioz diru gutxiago zegoenez, linearen eraikuntza proiekturako finantziazio europarra Next Generation EU funtsek bidez lortzearen edo ez lortzearen mende geratuko zela.[24][25]

2021eko otsailaren 12an, Galdakaoko alkate Iñigo Hernando Arriandiagak premiazko bilera bat eskatu zuen Unai Rementeria ahaldun nagusiarekin, metroaren Bilboko metroaren 5. linea linearen azterketan izandako atzerapen berriari buruzko azalpenak eskatzeko, bi hilabete lehenago amaitu behar baitzen. Galdakaotarrak hedabideei adierazi zienez, linea eraikitzeko Europaren finantziazioaren menpe egotea "etsigarria" bazen, atzerapen hori "zentzugabea" zen. Era berean, kexatu zen proiektuaren inguruko informaziorik eza zela araua eta helarazten zaien bakarra etengabeko atzerapenak direla. Lanak gutxienez 2023ra arte atzeratu ziren, baina Next Generation EUko funtsak lortzeko baldintzetako bat diru horrekin finantzatutako lan guztiak 2026ko abenduaren 31 baino lehen amaituta egotea da.[26]

Proposamenaren mapa Proposamenaren ibilbidea
Bilboko metroaren 3. linea Euskotren Trena Logo.svg Euskotren E1.svg Euskotren E3.svg Euskotren E4.svg  
KBHFa saffron
 Kukullaga
 
BHF saffron
 Doneztebe
 
hKRZWae_saffron
  Bilboko itsasadarra
Bilboko metroaren 1. linea Bilboko metroaren 2. linea  
BHF saffron
 Sarratu
 
WTUNNEL saffron
  Ibaizabal
 
BHF saffron
 Aperribai
 
BHF saffron
 Galdakao
Euskotren Trena Logo.svg Euskotren E1.svg Euskotren E4.svg  
KBHFe saffron
 Usansolo–Ospitalea
Proposamenaren alderdia orduko sarean
L5 lineko bigarren proposamenako geltokietaren xehetasunak
Geltokia Kokapena Modalitatea Nasak Trenbideak Sarbideak
Etxebarri 43°14′38″N 2°53′49″W gainazalean 2 4
  • Eskailera mekaniko bidezko sarbidea Igogailu bidezko sarbidea Geltoki irisgarria Ametzola parkea
  • Eskailera mekaniko bidezko sarbidea Igogailu bidezko sarbidea Geltoki irisgarria Euskal Herria kalea, 29
  • Eskailera mekaniko bidezko sarbidea Igogailu bidezko sarbidea Geltoki irisgarria Elizara sarbidea, 4
Doneztebe 43°14′42″N 2°53′26″W gainazalean 2 2
  • Eskailera mekaniko bidezko sarbidea Geltoki irisgarria J. María Llona Urquijo Parrokoa plaza
  • Eskailera bidezko sarbidea Geltoki ez irisgarria Santa Ana kalea, 8
Sarratu 43°14′33″N 2°52′58″W gainazalean 4 4 informazio-azterlanaren zain[23]
Aperribai 43°14′9″N 2°52′11″W lurpean 2 2
  • Eskailera mekaniko bidezko sarbidea Igogailu bidezko sarbidea Geltoki irisgarria Ibaizabal kalea
Galdakao–Erdia 43°13′54″N 2°50′39″W lurpean 2 2
  • Eskailera mekaniko bidezko sarbidea Juan Bautista Uriarte kalea
  • Eskailera mekaniko bidezko sarbidea Lehendakari Agirre plaza
  • Igogailu bidezko sarbidea Geltoki irisgarria Lehendakari Agirre plaza
Usansolo–Ospitalea 43°13′25″N 2°49′10″W lurpean 2 2
  • Eskailera mekaniko bidezko sarbidea Laminarieta kalea
  • Igogailu bidezko sarbidea Geltoki irisgarria Usansoloko ospitalea

Ibilbidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Informazio-azterlanaren zain.

Geltokiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

          Geltokia Gunea Udalerria Konexioak
  Kukullaga 2. gunea Etxebarri Euskotren Trena Logo.svg  Bilboko metroaren 3. linea 
Euskotren Trena Logo.svg Euskotren E1.svg Euskotren E3.svg Euskotren E4.svg 
Doneztebe 2. gunea Etxebarri Euskotren Trena Logo.svg  Bilboko metroaren 3. linea 
Euskotren Trena Logo.svg Euskotren E1.svg Euskotren E3.svg Euskotren E4.svg 
    Sarratu 2. gunea Basauri Símbolo del Metro de Bilbao.svg  Bilboko metroaren 1. linea Bilboko metroaren 2. linea Bilboko metroaren 3. linea 
Euskotren Trena Logo.svg Euskotren E1.svg Euskotren E3.svg Euskotren E4.svg 
    Aperribai 2. gunea Galdakao Euskotren Trena Logo.svg Euskotren E1.svg Euskotren E4.svg 
    Galdakao 2. gunea Galdakao Euskotren Trena Logo.svg Euskotren E1.svg Euskotren E4.svg 
    Usansolo–Ospitalea 2. gunea Galdakao Euskotren Trena Logo.svg Euskotren E1.svg Euskotren E4.svg 

Aparkalekuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zehazteke daude.

Ustiapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eusko Trenbideak enpresak usiatuko du linea.[27]

Maiztasunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zehazteke daude.

Batez besteko denborak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zehazteke daude.

Flota[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zehazteke daude.

Tarifak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zehazteke daude.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Gaztelaniaz) «Euskadik bere burua berrasmatu nahi du Europako funtsei lotutako ia 200 proiekturekin» La Vanguardia 2021-01-04 Noiz kontsultatua: 2021-05-29.
  2. (Gaztelaniaz) Deia. «Galdakaorako metroaren 5. linea lehiaketara aterako da aurten, Europako laguntzak jasotzen badira» www.deia.eus Noiz kontsultatua: 2021-05-29.
  3. el Correo. «Metroak lau tunel eta Errekaldera iristeko aparkaleku bat zozketatuko ditu» www.elcorreo.com Noiz kontsultatua: 2021-05-25.
  4. (Gaztelaniaz) «Eusko Jaurlaritzak metroa Galdakaoko ospitalera eramatearen alde egin du» El Correo 2010-09-25 Noiz kontsultatua: 2021-05-29.
  5. el correo. «Metroa Galdakaoko ospitalera eramateko lehen urratsa eman du Garraioak» www.elcorreo.com Noiz kontsultatua: 2021-05-29.
  6. «BILBAO METROKO 5. LINEA – Fulcrum» www.fulcrum.es Noiz kontsultatua: 2021-05-29.
  7. Deia. Lakuak 5. linearen azterketa onartu du, Usansolora iritsi gabe. .
  8. (Gaztelaniaz) El Correo. «Diru faltak atzeratu egin du 5. linea Galdakaora iristea» Noiz kontsultatua: 2017-02-13.
  9. (Gaztelaniaz) Deia. «Batzar Nagusiek aho batez erabaki dute Metroko 4. linea bultzatzea» Deia Noiz kontsultatua: 2018-04-18.
  10. (Gaztelaniaz) BIDEOAK ETA IRUDIAK Galdakaoko manifestazioa metroaren 5. linearako. Noiz kontsultatua: 2018-05-17.
  11. Geuria. «Metroa Galdakaora iristeko manifestazioa deitu dute maiatzaren 11n» www.geuria.eus Noiz kontsultatua: 2018-05-17.
  12. (Gaztelaniaz) «Elkarretaratze batek metroko 5. linea erreklamatu du Galdakaoko Ospitalearen aurrean» Deia Noiz kontsultatua: 2018-05-17.
  13. (Gaztelaniaz) «Rementeriak baztertu egin du metroa Galdakaora eramatea eta Euskotrenen egungo bidea hobetzearen alde egin du» El Correo 2018-05-31 Noiz kontsultatua: 2018-06-01.
  14. (Gaztelaniaz) «EAJk eta PSEk baieztatu dute erakundeek metroa Galdakaora eramatea baino alternatiba "eraginkorragoak" bilatzen dituztela» El Correo 2018-05-31 Noiz kontsultatua: 2018-06-01.
  15. (Gaztelaniaz) «Euskotrenen linea Galdakaoko erdigunera tunel batetik eramateko asmoa dute erakundeek» El Correo 2018-06-01 Noiz kontsultatua: 2021-05-29.
  16. (Gaztelaniaz) SL, TAI GABE DIGITALA. (2019-05-09). «Galdakaorako metroa kanpainan sartu da» naiz: Noiz kontsultatua: 2021-05-29.
  17. (Gaztelaniaz) «Euskotrenen linea Galdakaoko erdigunera tunel batetik eramateko asmoa dute erakundeek» El Correo 2018-06-01 Noiz kontsultatua: 2018-06-01.
  18. Deia. (2018-11-08). «Bi azterlan berrik zehaztuko dute metroaren 4. eta 5. lineak beharrezkoak diren» web.archive.org Noiz kontsultatua: 2021-05-22.
  19. (Gaztelaniaz) «4 000 lagunek eskatu dute Bilbon metroaren 4. linea eraikitzeko» EITB Radio Televisión Pública Vasca Noiz kontsultatua: 2021-05-22.
  20. (Gaztelaniaz) Deia. «Galdakao eta bere ospitalea Metroarekin eta Euskotrenekin lotuko dira 2025ean.» Deia Noiz kontsultatua: 2019-02-01.
  21. (Gaztelaniaz) Deia. «Metroa Galdakaoraino eramateak 400 eta 500 milioi euro arteko kostua izango du.» www.deia.eus Noiz kontsultatua: 2021-05-29.
  22. (Gaztelaniaz) Deia. «Metroa Basauritik iritsiko da Galdakaora tunelean, eta ez Usansolotik» www.deia.eus Noiz kontsultatua: 2021-05-29.
  23. a b (Gaztelaniaz) «Galdakaok metroaren 5. lineako informazio-azterlana abenduaren 23an izango du» El Correo 2020-10-19 Noiz kontsultatua: 2021-05-29.
  24. «Metro Bilbaoko 5. linearen proiektua, Europako funtsen zain» www.vialibre-ffe.com Noiz kontsultatua: 2021-05-29.
  25. (Gaztelaniaz) Deia. «Galdakaorako metroaren 5. linea lehiaketara aterako da aurten, Europako laguntzak jasotzen badira» www.deia.eus Noiz kontsultatua: 2021-05-29.
  26. (Gaztelaniaz) «Galdakaok metroaren 5. linearen azterketaren atzerapen berriari buruzko azalpena eskatu du» El Correo 2021-02-12 Noiz kontsultatua: 2021-05-29.
  27. (Gaztelaniaz) Carames, Jesús. Euskotreni data berriak proposatu dizkiote Metro Bilbaoko 4. linearako. Noiz kontsultatua: 2021-05-25.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]