Edukira joan

Jutsi

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jutsi
 Nafarroa Beherea, Euskal Herria
Dona Petri eliza eta pilota plaza

Bandera


Armarria

Mapa
Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Beherea
Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
ElkargoaEuskal Hirigune Elkargoa
BarrutiaBaiona
KantonamenduaBidaxunerria, Amikuze eta Oztibarre
Izen ofizialaJuxue
AuzapezaJean-Michel Irume (2008-2014)
Posta kodea64120
INSEE kodea64285
Herritarrajutsiar[1]
Kokapena
Koordenatuak43°14′09″N 1°02′46″W / 43.2358°N 1.0461°W / 43.2358; -1.0461
Azalera15,17 km2
Garaiera91 – 657 metro
Distantzia21 km (Donibane Garazitik)
Demografia
Biztanleria208 (2018:  0)
alt_left 105 (%52,5) (%47,5) 95 alt_right
Dentsitatea13,18 biztanle/km²
Zahartzea[2]% 23,81
Ugalkortasuna[2]‰ 14,7
Ekonomia
Jarduera[2]% 78,33 (2011)
Desberdintasuna[2]% 14,06 (2011)
Langabezia[2]% 0 (2013)
Euskara
Euskaldunak% 59,38 (2010)
Erabilera% 27,13 (2011)

Jutsi[1] Nafarroa Behereko ekialdeko udalerri bat da, Oztibarre eskualdekoa.

Toponimia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Toponimoak honako forma izan ditu:

  • Judsue, XIII. mendekoa, Duchesne bildumaren CXIV. liburukia, 47. orrialdea[3])
  • Jutsue (1472, Bastidaxarreko notarioa, 2. alea, 21. orrialdea[4])
  • Jutsia[5], XIX. mendekoa, (Paul Raymondek Yutsiaidatzia[6])

Frantsesez eta ofizialki Juxue (ʒyksy ahoskatua) diote.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biduze ibaia udalerritik igarotzen da, bere ibaiadarra den Babatzeko errekarekin batera. Azken honen adarrak diren beste bi erreka ere igarotzen dira Jutsitik: Negeluako erreka eta Etxebarneko erreka.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Mapa
Jutsi eta ondoko udalerrien arteko muga administratiboak.

Etxeak eta Auzoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Hirigain
  • Landaoihan
  • Mehalzu
  • Jutsi-Erbina
  • Zotzarbe

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko garbia du[7]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[8]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak)[9]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[10].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,7 °C-koa da, 13,1 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1533 mm-koa da, urtarrilean 12,3 euri-egun eta uztailean 0,9 egun izanik[7]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Aiziritze-Gamue-Zohazti udalerrian dago, 11,2 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 14,3 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1219,1 mm-koa delarik[11]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 42 °C-koa da, 2022ko ekainaren 18an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -10,1 °C-koa da, 2001ko abenduaren 25an lortua[oh 1][11].

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 132 biztanleetatik 107 aktibo ziren (% 81,1), horietako 106 lanean (% 80,3) eta 1 langabezian (aktiboen % 0,9).

13215-64 urteko biztanle
% 81,1aktibo
% 80,3lanean
% 0,9langabezia-tasa

25 ez-aktibotik 15 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 60,0), 5 erretiraturik zeuden (% 20,0) eta 5 bestelako ez-aktibo ziren (% 20,0).

Ez-aktiboak

% 60
% 20
% 20
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Udalerrian 54 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 106 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 2]

54enplegu udalerrian
% 24,1soldatapeko
% 75,9ez-soldatapeko

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 25.420 eurokoa zen.

25.420 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 26.300 €

Laborantza eta basogintza dira udalerriko ekonomiaren oinarriak.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1350eko zerga-erroldan, Jutsik 27 su zituen (5,5 pertsona inguru etxe bakoitzeko).[12] Zenbaki hori 13ra emendatzen da 1412-1413ko erroldan, Karlos III.a Nafarroakoaren aginduz egina.[13] Beherakada handi hori orokorra zen garai hartan Izurri Beltzaren ondorioz eskualdea asko despopulatu baitzen.

«Gaur egungo Nafarroako erresuman portuez haraindi dauden gizon eta armen» izeneko 1551ko erroldak hazkunde handia erakutsi zuen:[14] Jutsik 61 su zituen.

BiztanleriaUrtea1002003004005006007008009001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 95 gizon, 105 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
0.00
0.00
 
90-94
 
0.00
0.00
 
85-89
 
0.00
5.26
 
80-84
 
0.00
5.26
 
75-79
 
4.76
10.53
 
70-74
 
4.76
0.00
 
65-69
 
4.76
0.00
 
60-64
 
0.00
10.53
 
55-59
 
4.76
10.53
 
50-54
 
9.52
10.53
 
45-49
 
19.05
21.05
 
40-44
 
9.52
0.00
 
35-39
 
0.00
0.00
 
30-34
 
0.00
0.00
 
25-29
 
0.00
10.53
 
20-24
 
4.76
5.26
 
15-19
 
9.52
5.26
 
10-14
 
19.05
0.00
 
5-9
 
0.00
5.26
 
0-4
 
9.52
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[15].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Juxue udalerrian 200 biztanle zeuden eta 80 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,50 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Horietatik 20 kide bakarrekoak ziren, 25 etxean seme-alabarik ez zuten bikoteek osatuak eta 30 seme-alabekin bizi ziren bikoteek. Datuok erroldaren laginketan oinarritzen direnez, udalerri honetako kopuruak biribilduta daude eta zehaztasun mugatukoak dira.[17]

200biztanle
80elkarbizitza-unitate
2,50lagun elkarbizitza-unitateko
60familia
30Bikotea seme-alabekin
25Bikotea seme-alabarik gabe etxean
5Guraso bakarrekoak
20Kide bakarrekoa
Laginketan oinarritutako datuak, biribilduta; ez dira ehunekotan adierazten.

Udalerrian 60 familia zeuden, eta horien artean seme-alabak etxean zituzten bikoteak ziren ugarienak (30). 25 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean.[17]

25
30
5
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, udalerrian 94 etxebizitza zeuden. Horietatik 78 egoitza nagusi ziren, 10 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (73), eta apartamentuak gutxi ziren (21). Egoitza nagusietatik 61 beren jabearen bizilekuak ziren, 12 alokairuan zeuden, 0 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 5 doan lagata.[18]

94etxebizitza
78egoitza nagusi
73etxe
21apartamentu

Etxebizitza multzoa

78
10
Egoitza nagusia (78)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (10)Hutsik (6)

Etxe mota

73
21
Etxea (73)Apartamentua (21)

Jabetza egoera

61
12
Jabeak (61)Alokairuan (12)Doan lagata (5)

Eraikuntza garaia

1919 aurretik36
1919-19453
1946-19706
1971-19908
1991-200512
2006-202011

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (58). 43 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 64 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 27 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 47tan bi edo gehiago.[18]

Gela kopurua

1 gela1
2 gela3
3 gela7
4 gela9
5 gela edo gehiago58

Berogailu mota

9
22
43
Fuel-olioa (9)Elektrizitatea (22)Gas botila (4)Bestelakoak (43)

Aparkalekua eta ibilgailuak

64aparkalekua
27ibilgailu 1
47ibilgailu 2+

Kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Elkarteak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiak eta ospakizunak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriko jaiak, ekainak 29aren (San Petri eguna) hurrengo igandean ospatzen dira.

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jutsiar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Estazioko erregistroak 1993ko abuztuaren 1an eta 2025ko urriaren 2an artekoak dira.
  2. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 Euskaltzaindia
  2. 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  3. ↑ Collection Duchesne, volumes 99 à 114, renfermant les papier d'Oihenart, ancienne bibliothèque impériale - Bibliothèque nationale de France
  4. ↑ Notaires de Labastide-Villefranche - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  5. ↑ Pierre Lhande, Dictionnaire basque-français, 1926
  6. ↑ Paul Raymond, Dictionnaire topographique Béarn-Pays basque
  7. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  8. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  9. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  10. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  11. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Aicirits », fiche climatologique. .
  12. ↑ (Frantsesez) Goyhenetche, Manex. (2000). Histoire générale du Pays Basque. Préhistoire, époque romaine, Moyen Âge. Elkarlanean.
  13. ↑ Ricardo Cierbide, Censos de población de la Baja Navarra, Max Niemeyer Verlag, Tübingen, 1993
  14. ↑ Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques, E 575, transcrit par Louis Baratchart dans Les amis de la vieille Navarre, 1995eko urtarrila, 44-54. orr.
  15. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  16. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: Txantiloi:Gaurko data).
  17. 1 2 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  18. 1 2 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  19. ↑ Urtebete eta erdi lehenago amaituta zegoen. Iturria: La Semaine du Pays Basque, 867. alea.
  20. ↑ Elkartea EKEren webgunean.
  21. ↑ Taldearen webgunea.
  22. ↑ Frantziako Kultura Ministerioa, Merimée datu basea - Aztarnategi protohistorikoari buruzko oharra
  23. ↑ Frantziako Kultura Ministerioa, Merimée datu basea - Donaazia etxeari buruzko oharra
  24. ↑ Frantziako Kultura Ministerioa, Merimée datu basea - Larramendia etxeari buruzko oharra
  25. ↑ Frantziako Kultura Ministerioa, Merimée datu basea - San Petri elizari buruzko oharra
  26. ↑ Frantziako Kultura Ministerioa, Merimée datu basea - XVIII eta XIX mendeetako etxeei buruzko oharra
  27. ↑ Armorial des Communes du Pays Basque. .
  28. ↑ Nogaret, Joseh. (1933). «Les châteaux historiques du Pays Basque français» Bulletin du musée basque (6): 11..
  29. ↑ Orpustan, Jean-Baptiste. (2000). Les noms des maisons médiévales en Labourd, Basse-Navarre et Soule. Izpegi.

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Geografia
Nafarroa Beherea
 Artikulu hau Nafarroa Behereko geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Jutsi&oldid=11311998"(e)tik eskuratuta