Ahatsa-Altzieta-Bazkazane
| Ahatsa-Altzieta-Bazkazane | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||
![]() | |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea | |||||||||||
| Lurraldea | |||||||||||
| Eskualdea | Garazi | ||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | |||||||||||
| Eskualdea | |||||||||||
| Departamendua | |||||||||||
| Elkargoa | Euskal Hirigune Elkargoa | ||||||||||
| Barrutia | Baiona | ||||||||||
| Kantonamendua | Euskal Mendialdea | ||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Auzapeza (2008-2026) | Jean-Paul Bidart (independente) | ||||||||||
| Posta kodea | 64220 | ||||||||||
| INSEE kodea | 64008 | ||||||||||
| Herritarra | ahatsar, altzietar, bazkazandar | ||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°09′02″N 1°09′54″W / 43.1506°N 1.165°W | ||||||||||
| Azalera | 14,64 km2 | ||||||||||
| Garaiera | 207-788 metro | ||||||||||
| Distantzia | 7,1 km (Donibane Garazitik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 271 (2018: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 17,83 biztanle/km² | ||||||||||
| Zahartzea[1] | % 12,38 | ||||||||||
| Ugalkortasuna[1] | ‰ 33,9 | ||||||||||
| Ekonomia | |||||||||||
| Jarduera[1] | % 74,01 (2011) | ||||||||||
| Desberdintasuna[1] | % 6,59 (2011) | ||||||||||
| Langabezia[1] | % 2,87 (2013) | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak | % 63,33 (2010) | ||||||||||
| Erabilera | % 31,67 (2011) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Sorrera | 1842ko ekainaren 11a (uztarketa) | ||||||||||
Ahatsa-Altzieta-Bazkazane[2][a] Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Garazi eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 7,1 kilometrora. Altuera 207 eta 788 metro artekoa da, eta 14,64 km²-ko azalera hartzen du. 2018. urtean 271 biztanle zituen.
Bertako biztanleak ahatsarrak, altzietarrak eta bazkazandarrak dira.
Izena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ahatsa-Altzieta-Bazkazane beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
- frantsesez: Ahaxe-Alciette-Bascassan ("ahákz alziét bazkazán" ahoskatua)[3]
Udalerria osatzen duten hiru herrien izenen gidoien bidez, elkarren ondoan jartzea besterik ez da: Ahatsa, Altzieta eta Bazkazane.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ahatsa-Altzieta-Bazkazane Hergarai ibarran dago.
Mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Donazaharre | Duzunaritze-Sarasketa | |||
| Aintzila | Lekunberri | |||
| ||||
| Ezterenzubi |
Ingurune naturala
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Lauribar ibaiak, Errobiren ibaiadarra dena, udalerria zeharkatzen du.
Klima
[aldatu | aldatu iturburu kodea]|
Ahatsa-Altzieta-Bazkazaneko klima
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Herriak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ahatsa eta Altzieta-Bazkazane udalerriek 1892ko ekainaren 11an elkartu ziren, udalerri bakarra osatzeko. Ahatsa, bere antzinako baroniarekin, 1302an aipatzen da Baionako kapituluko gutun batean. Elizbarrutiko kolazioek, 1757an, Sanctus Julianus de Ahaxe deitzen diote. Ahatsako San Julianen etxea aspaldikoa da; bertako jauntxo bat Nafarroa Behereko Gorteetan sartu zen.
Frantzisko I. Frantziakoak Pavia setiatu zuenean 1524n, San Juliango kapitain gazteak bizia galdu zuen eta erasotzaileen buru izan zen. Ahatsako jaunen oinetxea eta gaztelua hiribilduaren punturik gorenean altxatzen zen. Jaurretxe izena zuen eta higanoteek erre zuten 1569an.
Donaia etxea, Ahatsako zaharrenetakoa, Nafarroako Erresumako basailuak diren garatarrena izan liteke. Etxe horretako atearen aurrean, elizaren ondoan, hilobi-harri bat aurkitu zuten, familiarena, eta, zalantzarik gabe, hilerritik erretiratua, zeinaren gainean aitzur bat irudikatuta baitago. Hilarri honek 1570eko idazkuna darama.
Ahatsa, Frantziako Iraultzaren hasieran, Baionako elizbarrutiko boterez hornituriko zenbait apaizen topaleku izan zen. Herriko parrokoa zen Etxeberri abadea, Konstituzioaren zina egiteari uko egin zionean erbesteratu egin behar izan zuena. Bere ondasunak bi lotetan bahitu eta saldu ziren. Iraultzaileek elizatik eraman zituzten apaindura eta edalontzi sakratu guztiak. Gainera, presbiterial hondoaren eta Haltsu, Falconnet eta Casalongetik emigratutako partikularren hogeita bederatzi lur saldu zituzten.
1842ko ekainaren 11an Ahatsa eta Altzieta-Bazkazane udalerriak batu egin ziren, gaur egungo udalerria sortuz.[5] Prozesu horretan, udalerri berriaren lurraldearen zati bat Ezterenzubi udalerri sortu berriari lagatzen zaio.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 | 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 | 1901 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 474 | 485 | 472 | 460 | 555 | 588 | 930 | 864 | 892 | 830 | 738 | 641 | 674 | 670 | 624 | 614 | 571 | 561 | 576 |
| 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 | 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2005 | 2010 | 2015 | 2018 | |
| 570 | 545 | 469 | 462 | 440 | 454 | 419 | 368 | 344 | 335 | 307 | 265 | 263 | 320 | 300 | 291 | 277 | 271 |
| Biztanleria-piramidea 2022 Guztira: 123 gizon, 139 emakume | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[6]. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Familiak eta etxeguneak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023 erroldaren arabera, Ahaxe-Alciette-Bascassan udalerrian 261 biztanle zeuden eta 121 elkarbizitza unitate[oh 1], hau da, 2,16 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Horietatik 44 kide bakarrekoak ziren, 21 etxean seme-alabarik ez zuten bikoteek osatuak eta 34 seme-alabekin bizi ziren bikoteek. Datuok erroldaren laginketan oinarritzen direnez, udalerri honetako kopuruak biribilduta daude eta zehaztasun mugatukoak dira.[7]
Udalerrian 66 familia zeuden, eta horien artean seme-alabak etxean zituzten bikoteak ziren ugarienak (34). Guraso bakarreko 10 familietatik 5etan ama zen guraso bakarra. 42 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean.[7]
Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023 erroldaren arabera, udalerrian 159 etxebizitza zeuden. Horietatik 117 egoitza nagusi ziren, 32 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 9 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (127), eta apartamentuak gutxi ziren (26). Egoitza nagusietatik 100 beren jabearen bizilekuak ziren, 13 alokairuan zeuden, 0 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 4 doan lagata.[8]
Etxebizitza multzoa
Etxe mota
Jabetza egoera
Eraikuntza garaia
Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (83). 48 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 100 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 46 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 62tan bi edo gehiago.[8]
Gela kopurua
Berogailu mota
Aparkalekua eta ibilgailuak
Taula osoa: etxebizitzak, 2023 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Enplegua
2023 urtean 15-64 urteko 157 biztanleetatik 122 aktibo ziren (% 77,7), horietako 116 lanean (% 73,9) eta 7 langabezian (aktiboen % 5,7).
Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).
34 ez-aktibotik 12 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 35,3), 13 erretiraturik zeuden (% 38,2) eta 9 bestelako ez-aktibo ziren (% 26,5).
Ez-aktiboak
Udalerrian 76 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerrian bertan bizi eta lan egiten zutenak 116 ziren, beraz udalerria langile-erakarlea da.[oh 2]
Diru sarrerak
2023 urtean, diru-sarreren mediana 24.490 eurokoa zen.
Departamenduarekiko konparaketa xehea |
|---|
|
Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua) Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua) Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua) INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zerga zuzenak (batez ere errentaren gaineko zerga). Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 57,3, ez-soldatapekoen errenta % 5,5, langabezia-sariak % 2,3. |
Biztanleek nekazaritza eta abeltzaintzako lan tradizionalak egiten dituzte, baita nolabaiteko landa-artisautza ere. Arrain-haztegi bat dago.
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Auzapezak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Hasiera | Amaiera | Auzapeza | Alderdia |
|---|---|---|---|
| 1983 | 1989 | Pierre Luro | |
| 1989 | 2008 | Simone Ithurbide | |
| 2008 | karguan | Jean-Paul Bidart | |
| falta diren datuak osatu egin behar dira | |||
Erakunde publikoak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2017ko urtarrilaren 1era arte, Ahatsa-Altzieta-Bazkazane Garazi-Baigorri herri elkargoaren kide zen. Une horretatik aurrera, sortu berria zen Euskal Hirigune Elkargoaren parte izatera pasa zen.[9]
Garraio
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hergarai Bizik eskatutako Garraio Solidarioa zerbitzu presta dio udalerrian.[10]
Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Garazi eskualdeko herri guztiak sailkatu zituen, Arnegi izan ezik, ekialdeko behe-nafarrera euskalkian, Amiküze eta Oztibarre eskualdetan hitz egiten zena.[14]
Koldo Zuazok, 2010ean, Ahatsa-Altzieta-Bazkazanek nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.[15]
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ahatsar, Altzietar eta Bazkazandar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Manex Lanatua (1948-), idazlea.
Irudiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Hilarri tradizionala
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ INSEEren "ménage" kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon ala ez. "Famille" kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
- ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
- ↑ Euskaltzaindia. 122. araua: Nafarroa Behereko herri izendegia. .
- ↑ Jobbé-Duval, Brigitte. (2009). Dictionnaire des noms de lieux des Pyrénées-Atlantiques. Archives & Culture ISBN 978-2-35077-151-9. PMC 466662204. (kontsulta data: 2021-05-17).
- ↑ Irulegiko estazioko balio klimatologikoak. Frantziako Gobernua (kontsulta data: 2020-08-24).
- ↑ (Frantsesez) texte, France Auteur du. (1842-01). «Frantziar Errepublikako legeak» Gallica (kontsulta data: 2021-06-17).
- ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
- 1 2 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
- 1 2 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
- ↑ Instituzioaren behar gorria. 2015eko urriaren 11. Argia.com
- ↑ Hergarai Bizi - Garraio Solidarioko zerbitzua
- ↑ «Ahatsa-Altzieta-Bazkazane - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-17).
- ↑ «Nafar-Lapurtarra - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-17).
- ↑ «Sortaldekoa (NL) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-17).
- ↑ Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
- ↑ Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.




