Edukira joan

Ahatsa-Altzieta-Bazkazane

Ahatsa-Altzieta-Bazkazane
 Nafarroa Beherea, Euskal Herria

Bandera


Armarria


Mapa
Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Beherea
EskualdeaGarazi
Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
ElkargoaEuskal Hirigune Elkargoa
BarrutiaBaiona
KantonamenduaEuskal Mendialdea
Izen ofiziala Ahaxe-Alciette-Bascassan
Auzapeza
(2008-2026)
Jean-Paul Bidart
(independente)
Posta kodea64220
INSEE kodea64008
Herritarraahatsar, altzietar, bazkazandar
Kokapena
Koordenatuak43°09′02″N 1°09′54″W / 43.1506°N 1.165°W / 43.1506; -1.165
Azalera14,64 km2
Garaiera207-788 metro
Distantzia7,1 km (Donibane Garazitik)
Demografia
Biztanleria271 (2018:  −1)
alt_left 139 (%53,1) (%46,9) 123 alt_right
Dentsitatea17,83 biztanle/km²
Zahartzea[1]% 12,38
Ugalkortasuna[1] 33,9
Ekonomia
Jarduera[1]% 74,01 (2011)
Desberdintasuna[1]% 6,59 (2011)
Langabezia[1]% 2,87 (2013)
Euskara
Euskaldunak% 63,33 (2010)
Erabilera% 31,67 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera1842ko ekainaren 11a (uztarketa)

Ahatsa-Altzieta-Bazkazane[2][a] Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Garazi eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 7,1 kilometrora. Altuera 207 eta 788 metro artekoa da, eta 14,64 km²-ko azalera hartzen du. 2018. urtean 271 biztanle zituen.

Bertako biztanleak ahatsarrak, altzietarrak eta bazkazandarrak dira.

Ahatsa-Altzieta-Bazkazane beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

  • frantsesez: Ahaxe-Alciette-Bascassan ("ahákz alziét bazkazán" ahoskatua)[3]

Udalerria osatzen duten hiru herrien izenen gidoien bidez, elkarren ondoan jartzea besterik ez da: Ahatsa, Altzieta eta Bazkazane.

Ahatsa-Altzieta-Bazkazane Hergarai ibarran dago.

Ingurune naturala

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lauribar ibaiak, Errobiren ibaiadarra dena, udalerria zeharkatzen du.

Ahatsa-Altzieta-Bazkazaneko klima
    Datu klimatikoak (Irulegi, 1981-2010)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 24.8 27.0 30.0 32.6 35.0 40.0 41.0 42.0 39.2 34.0 27.0 26.0 42
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 11.9 12.9 15.6 17.1 20.8 23.7 25.9 26.2 24.4 20.5 15.2 12.5 18.9
Batez besteko tenperatura (ºC) 7.5 8.0 10.3 11.7 15.2 18.2 20.3 20.5 18.3 15.3 10.6 8.3 13.7
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 3.0 3.2 5.0 6.4 9.7 12.7 14.7 14.8 12.3 10.1 6.0 4.0 8.5
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -15.4 -10.5 -9.5 -3.2 -0.2 2.8 5.8 4.0 2.0 -2.5 -8.5 -9.8 -15.4
Batez besteko prezipitazioa (mm) 146.0 129.8 124.7 139.3 106.9 77.0 65.6 76.1 92.5 112.1 164.8 153.4 1398.2
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) 96.7 115.5 128.9 78.8 70.1 66.2 103.2 80.3 69.3 88.1 124.1 110.2 128.9
Iturria: Frantziako klimatologia zerbitzua[4]

Ahatsa eta Altzieta-Bazkazane udalerriek 1892ko ekainaren 11an elkartu ziren, udalerri bakarra osatzeko. Ahatsa, bere antzinako baroniarekin, 1302an aipatzen da Baionako kapituluko gutun batean. Elizbarrutiko kolazioek, 1757an, Sanctus Julianus de Ahaxe deitzen diote. Ahatsako San Julianen etxea aspaldikoa da; bertako jauntxo bat Nafarroa Behereko Gorteetan sartu zen.

Frantzisko I. Frantziakoak Pavia setiatu zuenean 1524n, San Juliango kapitain gazteak bizia galdu zuen eta erasotzaileen buru izan zen. Ahatsako jaunen oinetxea eta gaztelua hiribilduaren punturik gorenean altxatzen zen. Jaurretxe izena zuen eta higanoteek erre zuten 1569an.

Donaia etxea, Ahatsako zaharrenetakoa, Nafarroako Erresumako basailuak diren garatarrena izan liteke. Etxe horretako atearen aurrean, elizaren ondoan, hilobi-harri bat aurkitu zuten, familiarena, eta, zalantzarik gabe, hilerritik erretiratua, zeinaren gainean aitzur bat irudikatuta baitago. Hilarri honek 1570eko idazkuna darama.

Ahatsa, Frantziako Iraultzaren hasieran, Baionako elizbarrutiko boterez hornituriko zenbait apaizen topaleku izan zen. Herriko parrokoa zen Etxeberri abadea, Konstituzioaren zina egiteari uko egin zionean erbesteratu egin behar izan zuena. Bere ondasunak bi lotetan bahitu eta saldu ziren. Iraultzaileek elizatik eraman zituzten apaindura eta edalontzi sakratu guztiak. Gainera, presbiterial hondoaren eta Haltsu, Falconnet eta Casalongetik emigratutako partikularren hogeita bederatzi lur saldu zituzten.

1842ko ekainaren 11an Ahatsa eta Altzieta-Bazkazane udalerriak batu egin ziren, gaur egungo udalerria sortuz.[5] Prozesu horretan, udalerri berriaren lurraldearen zati bat Ezterenzubi udalerri sortu berriari lagatzen zaio.

1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851 1856 1861 1866 1872 1876 1881 1886 1891 1896 1901
474 485 472 460 555 588 930 864 892 830 738 641 674 670 624 614 571 561 576
1906 1911 1921 1926 1931 1936 1946 1954 1962 1968 1975 1982 1990 1999 2005 2010 2015 2018
570 545 469 462 440 454 419 368 344 335 307 265 263 320 300 291 277 271

BiztanleriaUrtea20030040050060070080090010001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 123 gizon, 139 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
0.00
0.00
 
90-94
 
0.00
0.00
 
85-89
 
3.60
8.13
 
80-84
 
18.71
4.07
 
75-79
 
11.51
8.94
 
70-74
 
3.60
4.07
 
65-69
 
0.00
13.01
 
60-64
 
3.60
4.07
 
55-59
 
18.71
16.26
 
50-54
 
15.11
0.00
 
45-49
 
3.60
0.00
 
40-44
 
0.00
4.07
 
35-39
 
3.60
8.13
 
30-34
 
3.60
8.94
 
25-29
 
0.00
8.13
 
20-24
 
7.19
4.07
 
15-19
 
0.00
0.00
 
10-14
 
0.00
0.00
 
5-9
 
3.60
8.13
 
0-4
 
3.60
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[6].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Ahaxe-Alciette-Bascassan udalerrian 261 biztanle zeuden eta 121 elkarbizitza unitate[oh 1], hau da, 2,16 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Horietatik 44 kide bakarrekoak ziren, 21 etxean seme-alabarik ez zuten bikoteek osatuak eta 34 seme-alabekin bizi ziren bikoteek. Datuok erroldaren laginketan oinarritzen direnez, udalerri honetako kopuruak biribilduta daude eta zehaztasun mugatukoak dira.[7]

261biztanle
121elkarbizitza-unitate
2,16lagun elkarbizitza-unitateko
66familia
34Bikotea seme-alabekin
21Bikotea seme-alabarik gabe etxean
10Guraso bakarrekoak
44Kide bakarrekoa
11Bestelakoak
Laginketan oinarritutako datuak, biribilduta; ez dira ehunekotan adierazten.

Udalerrian 66 familia zeuden, eta horien artean seme-alabak etxean zituzten bikoteak ziren ugarienak (34). Guraso bakarreko 10 familietatik 5etan ama zen guraso bakarra. 42 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean.[7]

21
34
10
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra

2023 erroldaren arabera, udalerrian 159 etxebizitza zeuden. Horietatik 117 egoitza nagusi ziren, 32 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 9 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (127), eta apartamentuak gutxi ziren (26). Egoitza nagusietatik 100 beren jabearen bizilekuak ziren, 13 alokairuan zeuden, 0 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 4 doan lagata.[8]

159etxebizitza
117egoitza nagusi
127etxe
26apartamentu

Etxebizitza multzoa

117
32
Egoitza nagusia (117)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (32)Hutsik (9)

Etxe mota

127
26
Etxea (127)Apartamentua (26)

Jabetza egoera

100
13
Jabeak (100)Alokairuan (13)Doan lagata (4)

Eraikuntza garaia

1919 aurretik39
1919-19458
1946-197011
1971-199026
1991-200520
2006-202013

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (83). 48 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 100 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 46 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 62tan bi edo gehiago.[8]

Gela kopurua

1 gela0
2 gela3
3 gela11
4 gela20
5 gela edo gehiago83

Berogailu mota

32
31
48
Gas sarea (2)Fuel-olioa (32)Elektrizitatea (31)Gas botila (4)Bestelakoak (48)

Aparkalekua eta ibilgailuak

100aparkalekua
46ibilgailu 1
62ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 157 biztanleetatik 122 aktibo ziren (% 77,7), horietako 116 lanean (% 73,9) eta 7 langabezian (aktiboen % 5,7).

15715-64 urteko biztanle
% 77,7aktibo
% 73,9lanean
% 5,7langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 50,0
25-54 urte% 96,5
55-64 urte% 60,0
Gizonak% 77,5
Emakumeak% 80,3

34 ez-aktibotik 12 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 35,3), 13 erretiraturik zeuden (% 38,2) eta 9 bestelako ez-aktibo ziren (% 26,5).

Ez-aktiboak

% 35
% 38
% 26
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Udalerrian 76 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerrian bertan bizi eta lan egiten zutenak 116 ziren, beraz udalerria langile-erakarlea da.[oh 2]

76enplegu udalerrian
% 42,1soldatapeko
% 57,9ez-soldatapeko

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 24.490 eurokoa zen.

24.490 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 26.300 €

Biztanleek nekazaritza eta abeltzaintzako lan tradizionalak egiten dituzte, baita nolabaiteko landa-artisautza ere. Arrain-haztegi bat dago.

Hasiera Amaiera Auzapeza Alderdia
1983 1989 Pierre Luro
1989 2008 Simone Ithurbide
2008 karguan Jean-Paul Bidart
falta diren datuak osatu egin behar dira

Erakunde publikoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2017ko urtarrilaren 1era arte, Ahatsa-Altzieta-Bazkazane Garazi-Baigorri herri elkargoaren kide zen. Une horretatik aurrera, sortu berria zen Euskal Hirigune Elkargoaren parte izatera pasa zen.[9]

Hergarai Bizik eskatutako Garraio Solidarioa zerbitzu presta dio udalerrian.[10]

Ahatsako Manex Lanatua[11]. Euskal Herriko Ahotsakerako[12][13] egindako elkarrizketa.

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Garazi eskualdeko herri guztiak sailkatu zituen, Arnegi izan ezik, ekialdeko behe-nafarrera euskalkian, Amiküze eta Oztibarre eskualdetan hitz egiten zena.[14]

Koldo Zuazok, 2010ean, Ahatsa-Altzieta-Bazkazanek nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.[15]

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ahatsar, Altzietar eta Bazkazandar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. /ahats̺a alts̻ieta bas̻kas̻ane/ ahoskatua (laguntza)
  1. INSEEren "ménage" kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon ala ez. "Famille" kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  2. Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. Euskaltzaindia. 122. araua: Nafarroa Behereko herri izendegia. .
  3. Jobbé-Duval, Brigitte. (2009). Dictionnaire des noms de lieux des Pyrénées-Atlantiques. Archives & Culture ISBN 978-2-35077-151-9. PMC 466662204. (kontsulta data: 2021-05-17).
  4. Irulegiko estazioko balio klimatologikoak. Frantziako Gobernua (kontsulta data: 2020-08-24).
  5. (Frantsesez) texte, France Auteur du. (1842-01). «Frantziar Errepublikako legeak» Gallica (kontsulta data: 2021-06-17).
  6. «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  7. 1 2 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  8. 1 2 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  9. Instituzioaren behar gorria. 2015eko urriaren 11. Argia.com
  10. Hergarai Bizi - Garraio Solidarioko zerbitzua
  11. «Ahatsa-Altzieta-Bazkazane - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-17).
  12. «Nafar-Lapurtarra - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-17).
  13. «Sortaldekoa (NL) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-17).
  14. Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
  15. Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]