Edukira joan

Erango

Wikipedia, Entziklopedia askea
Erango
 Nafarroa Beherea, Euskal Herria
Andre Mariaren Jasokundearen eliza

Bandera


Armarria

Mapa
Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Beherea
EskualdeaAgaramont
Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
ElkargoaEuskal Hirigune Elkargoa
BarrutiaBaiona
KantonamenduaBidaxunerria, Amikuze eta Oztibarre
Izen ofiziala Arancou
Auzapeza
(2020-2026)		Alexandre Bordes
(independente)
Posta kodea31070
INSEE kodea64031
Herritarraerangoar
Kokapena
Koordenatuak43°26′37″N 1°03′03″W / 43.4436°N 1.0508°W / 43.4436; -1.0508
Azalera5,30 km2
Garaiera12-142 metro
Distantzia49,4 km (Donibane Garazitik)
Demografia
Biztanleria168 (2018:  4)
alt_left 81 (%42,6) (%57,4) 109 alt_right
Dentsitatea35,28 biztanle/km²
Euskara
Euskaldunak% 11,83 (2010)
Erabilera% 0,8 (2011)
Datu gehigarriak
Webguneawww.arancou.fr

Erango[a] Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Agaramont eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 49,4 kilometrora. Altuera 12 eta 142 metro artekoa da, eta 5,30 km²-ko azalera hartzen du. 187 biztanle zituen 2023ko urtarrilaren 1a. urtean.

Erango Xarnegu Herriko herri tradizional txiki bat da, non gaskoiar eta euskal kulturaren eraginak nahasten diren, historian zehar Gaskoiniako probintziakoa izan baitzen, nahiz eta jatorrian eta gaur egun nafarra izan. Udalerriko lehen giza aztarnak Paleolito garaikoak dira (17 000tik 10 000 urte atzera), Bourrouilla haitzuloan aurkitutakoak. Zohotatik datorren Lauhiraze ibaiak zeharkatzen du. Lurraldearen zatirik handiena laua da, eta jarduera nagusia nekazaritza da.

Bertako biztanleak erangoarrak dira.

Izena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erango beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[1]

  • Aranchoen (1100)
  • Aranque (1119)
  • Arancoe (1200)
  • Aranquein (1246)
  • Arancoeyn (1305)
  • Aranquoeu (1328)
  • Arancoenh (1360)
  • Arrancoeynh (1372)
  • Arenchu (1400)
  • Aranco (1584)
  • Errangua (1823)
  • Arancou (1863)
  • Errango (1961)
  • Erango (1978)
  • Erango (2003)

Etimologia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jean-Baptiste Orpustanentzat, Erango "haran" euskaratik dator, baina bi aukera proposatzen ditu: (h)aran + goien > arangoi > arango (goialdeko harana) edo (h)aran + -ko + gain > arankoain > arankoin > aranko (haran txikiko gaina). Gaskoiz /g/ soinua isilarazteak berez oso hurbil dauden /g/ eta /k/ soinuak trukatzen laguntzen du. Hori Euskal Herriko beste leku batzuetan ere gertatzen da (gaztelu / kastillu, gurutze / kurutz...).

Bénédicte Boyrie-Féniék Orpustanen lana osatzen du adieraziz hasierako a- "a' protetiko" batekin nahastu zutela (Arrotxapea edo Arrokiaga kasuen bezala), XVIII. mendeko ohiko fenomenoa, eta horregatik batzuetan -r- eta beste batzuetan -r- agertzen da.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biduze ibaiaren eta Paueko ibaiaren ibaiadar bana igarotzen dira udalerritik.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerria mugakidea da Bearnorekin ekialdean.

Mapa
Erango eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Etxeak eta Auzoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Aranbide
  • Arnauchaus
  • Bachocq
  • Le Bayle
  • Bergerata
  • Camou
  • Sabai
  • Condéranne
  • Duc
  • Garaiko Borda
  • Lacoste
  • Lacrouts
  • Lagoubette
  • Laraillet
  • Larraldote
  • Lastaillades
  • Lauga
  • Lespiauc
  • Le Long
  • Loustalet
  • Mongette
  • Mouliot
  • San Martin
  • Saussa

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko garbia du[2]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[3]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak)[4]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[5].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,7 °C-koa da, 13,7 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1306 mm-koa da, urtarrilean 12,8 euri-egun eta uztailean 8,1 egun izanik[2]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Bidaxune udalerrian dago, 8,5 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 14,5 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1455,6 mm-koa delarik[6]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 40,5 °C-koa da, 2022ko ekainaren 18an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -14,1 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 16an lortua[oh 1][6].

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1973ko urtarrilaren 1ean, Burgue, Erango eta Erreiti herriak batu egin ziren udalerri bakar bat osatzeko. 1977ko azaroaren 15ean, Erango berriz bihurtu zen independente. Dena dela, Burgue eta Erreitik baturik jarraitzen dute gaur egun.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

BiztanleriaUrtea501001502002503003504001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 109 gizon, 81 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
0.00
0.00
 
90-94
 
0.00
0.00
 
85-89
 
0.00
0.00
 
80-84
 
0.00
0.00
 
75-79
 
0.00
0.00
 
70-74
 
0.00
10.09
 
65-69
 
13.58
5.50
 
60-64
 
7.41
0.00
 
55-59
 
7.41
15.60
 
50-54
 
7.41
5.50
 
45-49
 
7.41
5.50
 
40-44
 
7.41
15.60
 
35-39
 
7.41
5.50
 
30-34
 
13.58
0.00
 
25-29
 
0.00
0.00
 
20-24
 
0.00
5.50
 
15-19
 
13.58
15.60
 
10-14
 
0.00
10.09
 
5-9
 
7.41
5.50
 
0-4
 
7.41
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[7].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Arancou udalerrian 187 biztanle zeuden eta 79 elkarbizitza unitate[oh 2], hau da, 2,37 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Horietatik 19 kide bakarrekoak ziren, 14 etxean seme-alabarik ez zuten bikoteek osatuak eta 28 seme-alabekin bizi ziren bikoteek. Datuok erroldaren laginketan oinarritzen direnez, udalerri honetako kopuruak biribilduta daude eta zehaztasun mugatukoak dira.[9]

187biztanle
79elkarbizitza-unitate
2,37lagun elkarbizitza-unitateko
56familia
28Bikotea seme-alabekin
14Bikotea seme-alabarik gabe etxean
14Guraso bakarrekoak
19Kide bakarrekoa
5Bestelakoak
Laginketan oinarritutako datuak, biribilduta; ez dira ehunekotan adierazten.

Udalerrian 56 familia zeuden, eta horien artean seme-alabak etxean zituzten bikoteak ziren ugarienak (28). Guraso bakarreko 14 familietatik 14etan ama zen guraso bakarra. 19 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean.[9]

14
28
14
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, udalerrian 104 etxebizitza zeuden. Horietatik 82 egoitza nagusi ziren, 13 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 9 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (98), eta apartamentuak gutxi ziren (3). Egoitza nagusietatik 67 beren jabearen bizilekuak ziren, 13 alokairuan zeuden, 0 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 2 doan lagata.[10]

104etxebizitza
82egoitza nagusi
98etxe
3apartamentu

Etxebizitza multzoa

82
13
9
Egoitza nagusia (82)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (13)Hutsik (9)

Etxe mota

98
Etxea (98)Apartamentua (3)

Jabetza egoera

67
13
Jabeak (67)Alokairuan (13)Doan lagata (2)

Eraikuntza garaia

1919 aurretik18
1919-19458
1946-19700
1971-19907
1991-20058
2006-202026

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (47). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (46 etxebizitzatan). 73 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 28 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 51tan bi edo gehiago.[10]

Gela kopurua

1 gela0
2 gela1
3 gela12
4 gela22
5 gela edo gehiago47

Berogailu mota

46
29
Gas sarea (1)Fuel-olioa (2)Elektrizitatea (46)Gas botila (4)Bestelakoak (29)

Aparkalekua eta ibilgailuak

73aparkalekua
28ibilgailu 1
51ibilgailu 2+

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 127 biztanleetatik 109 aktibo ziren (% 85,8), horietako 104 lanean (% 81,9) eta 5 langabezian (aktiboen % 4,6).

12715-64 urteko biztanle
% 85,8aktibo
% 81,9lanean
% 4,6langabezia-tasa

18 ez-aktibotik 6 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 33,3), 6 erretiraturik zeuden (% 33,3) eta 7 bestelako ez-aktibo ziren (% 38,9).

Ez-aktiboak

% 33
% 33
% 39
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Udalerrian 21 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 104 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 3]

21enplegu udalerrian
% 81,0soldatapeko
% 23,8ez-soldatapeko

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 26.180 eurokoa zen.

26.180 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 26.300 €

Udalerriko ekonomia laborantzan oinarriturik dagoen arren, kareharriaren ustiapenerako harrobi bat badago.

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • XVII eta XVIII. mendeko hainbat etxe eta baserri
  • Donejakue Bidean kokaturiko XIII. mendeko Jasokundearen eliza. Portale gotiko ederra du eta elizari itsatsita garbilekua ere badago.

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ /eʁ̞ánɣ̞ò/ ahoskatua (laguntza)
    Azentua: zorrotza bigarren silaban eta kamutsa azken silaban
  1. ↑ Estazioko erregistroak 1985ko urtarrilaren 1an eta 2025ko urriaren 2an artekoak dira.
  2. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  3. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ «Erango - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (kontsulta data: 2021-08-30).
  2. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  3. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  4. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  5. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  6. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Bidache », fiche climatologique. .
  7. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  8. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  9. 1 2 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  10. 1 2 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Erango&oldid=11311966"(e)tik eskuratuta