Anhauze

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Anhauze
 Nafarroa Beherea, Euskal Herria
Anhaux Fronton.JPG
Anhauzeko pilotalekua.

Anhauzeko armarria

Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania-Limousin-Poitou-Charentes
Departamendua Pirinio Atlantikoak
Kantonamendua Baigorri
Izen ofiziala Blason ville fr Anhaux (Pyrénées-Atlantiques).svg Anhaux
Auzapeza Andre Changala (2014-)
Posta kodea 64220
INSEE kodea 64026
Herritarra anhauztar
Kokapena
Koordenatuak 43° 10′ 09″ N, 1° 17′ 28″ W / 43.169166666667°N,1.2911111111111°W / 43.169166666667; -1.2911111111111Koordenatuak: 43° 10′ 09″ N, 1° 17′ 28″ W / 43.169166666667°N,1.2911111111111°W / 43.169166666667; -1.2911111111111
Anhauze hemen kokatua: Nafarroa Beherea
Anhauze
Anhauze
Anhauze (Nafarroa Beherea)
Azalera 12,33 km2
Garaiera 180-1.247 metro
Demografia
Biztanleria 370 biztanle
Dentsitatea 30,01 biztanle/km²
Zahartze tasa[1] % 18,81
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 89,98
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 74,34 (2011)
Genero desoreka[1] % -3,5 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 3,59 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 55,06 (2010)
Euskararen erabilera %  22,69 (2011)
Datu gehigarriak


Anhauze Nafarroa Behereko hegoaldeko udalerri bat da, Baigorri eskualdekoa. 2013an, 370 biztanle[2] zituen.


Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sarbideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

D 15 eta D 518 errepideen bitartez Anhauzerat iristen ahal da.

Hidrografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arnegiko Errobiko ibaiadarra den Ontzoroneko errekak Lasa eta Anauze arteko muga[3] markatzen du.

Mendiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Adartza (1.250 m) Baigorri, Lasa eta Anhauze arteko mendilerroa da.

Adartza mendilerro-ko Anhauze herriko eremuko gailurrak hauek dira : Artzainharria (971 m), Arrolako Harria (1.060 m) eta Munhoa (1.021).
Anhauze, Lasa edo Baigorri-tik GR 10[4] ibilbidearen bitartez Munhoa mendirat igaiten ahal da.

Etxeak eta Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Barnea
  • Berterretxeko bordaldea
  • Eliza
  • Ezpilako borda
  • Elhorrixuri
  • Haspalauneko borda
  • Hegi
  • Lezeko borda
  • Liztur Erreka
  • LaKo
  • Mendiona
  • Munozabal
  • Munoa
  • Ontzorone
  • Olhegi
  • Tanborinenea
  • Urdoi
  • Xubitoa

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Toponimia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Izen zaharrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Anhauze izena forma ezberdinetan agertzen da.

Onodz (1068[5],[6]-1072[6]), Nodz (1105[6],[5]), Naoz (1264[6],[5]), Hanauz (1350[6],[5]), Anhautz (1366[6],[5] eta 1413[5]), Anus (1378[5]), Anaux (1513[7]), Iruñea[8]), Hanaux (1621[7], Martin Biscay[9]) eta Anhausse (1686[7], Baionako diozesaren artxiboak [10]).

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Brigitte Jobbé-Duval-ek [11] Anhauze izenari ona-oz (mendixkaren tokia) zentzua aurkitzen dio.

Beste toponimoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Xubitoa Azkarate eta Anhauzeko bazter herrixka da, 1863an[7] "dictionnaire topographique Béarn-Pays basque" hiztegi topografikoak aipatzen duena.

Jauregia Nafarroko erreinuaren manupeko etxe bat zen, 1863eko[7] hiztegi horrek dionaz.

Frantses izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaurko frantsesezko izena Anhaux da.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Anhauzeko herria Aldude ibarra osatzen zuen hameka herrixketarik bat zen. Erdi aroan, hameka herrixka horiek ondokoak ziren : Azkarate, Soroeta, Musuritze, Lasa, Irulegi, Urdoze, Leizparze, Okoze, Otikoren, Germieta, Anhauze, denak ibarraren iparraldean daudenak. Hegoaldea berriz, geroxago jendeztatu zen.

Anhauze izena agertzen den dokumento zaharrena 10. mendeko Saint Jean de Sorte abbadiako eskuizkribua da. Abbadia beneditar hori 10. mendean Nafarroa ipar-ekialdeko plantatua izan zen. Garaiko monasterio asko bezala, etxalde zabal bat zen bere funtsak Nafarroa Beherea eta Orthe eskualdeko uhaitzen bazterrean zituenak, bai eta ere Anhauzeko parrokian.

1023 inguruan Antso III.a Gartzez Nagusia-k Lupo Antso lehengusuarentzat Baigorriko bizkonderria sortu zuen. Herrixkaren sortzea garai hortakoa da. Jean-Baptiste Orpustan[12] euskalariak erakusten duen bezala, 11. mendean Anhauzeko etxeen estatutua finkatu zen. 1350, 1366 eta 1412 urteetako artxibo batzuetatik osaturiko liburu horretan erdi aroko Anhauzeko etxeen izenak bildu ditu.

Zerrendatu 28 etxeetatik 4 nobleak ziren (etxea baizik ez zen noblea eta ondorioz etxeko jabeak horrela kontsideratuak ziren). Beste etxeak etxe nagusiko jaunaren funtsetan eraikiak ziren eta zergak diruz, lanaz edo uztaz ordaintzen zituzten. Baigorri eta gero Etxauzko bizkondeek herriko zergetaz gozatu zuten, 1792an desagertu arte.

Baigorri ibarreko 1706ko Biltzar nagusia Anhauzeko elizako kalostrapean egin zen[13].

Anhauzeko armarriak Apeztegiko etxekoak dira. 1993ko uztailaren 30ean herriko kontseiluak onartu zituen. Pierre Hariztoi-ek[14] Apeztegikoak Anhauzeko Jauregiko jaunak zirela idazten du, eta 1670a baino lehen Apeztegikoak nobleak zirela. 18. mendean Apeztegia abbadia laikoa omen zen eta 19. mende arte bere kideek ibarrean eragin haundi bat ukan zuten.

18. mendeko Cassini geografoen mapak ondoko parrrokia aipatzen du :

  • Anhauzeko herrixka, eliza daukana ;
  • Xubitoa herrixka, gauregun izen berdina daukana  ;
  • Basaburia herrixka, gauregungo Olhegi auzogunea ;
  • Untsaharte herrixka, gauregungo Lakoa auzogunea ;
  • Anzone, Arrolako Harriko magalean diren gauregungo Tambourin eta Munhoa auzoguneen parte bat.

Politika eta administrazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Auzapezen zerrenda[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Agintaldia Auzapeza
2014- Andre Changala (Ezker abertzalea)
2008-2014 Jacques Etchandy (MODEM)
1996-2008 Jacques Etchandy (UDF)
1977-1996 Bernard Etcheperestou
1959-1977 Jean-Pierre Iribarne
1947-1959 Bernard Piarresteguy
1947-1947 Michel Etchepare
1945-1947 Arnaud Irouleguy
1934-1945 Jean Laxague
1922-1934 Gratian Iribarne
1904-1922 Michel Jaureguy
1883-1904 Pierre Narbaitz
1883-1883 Gratian Arrambide
1881-1883 Antoine Arreguy
1874-1881 Jean d'Apesteguy
1848-1872 Jean d'Apesteguy
1840-1848 Jean Jaureguiberry
1832-1840 Guillaume Arreguy
1800-1832 Arnaud d'Apesteguy
1792- Guillaume d'Uhalde


Herri elkargoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Garazi-Baigorri herri elkargoko kidea da.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriaren bilakaera
1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851
604 590 336 533 607 697 710 705 622
1856 1861 1866 1872 1876 1881 1886 1891 1896
642 630 607 572 570 588 518 496 453
1901 1906 1911 1921 1926 1931 1936 1946 1954
419 430 387 371 365 341 321 318 293
1962 1968 1975 1982 1990 1999 2007 2008 2013
272 285 275 274 310 247 285 290 370


Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria Irulegiko Arnoaren eta Ossau-Irati sormarkaren erremuetan kokatzen da. Aktibitate nagusiena nekazaritza da.

Anhauztar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Nafarroa Behereko eran eginiko etxeak
Anhaux Maison.jpg
Anhaux Maison2.jpg

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e (Euskaraz)  Euskal Herriari Begira, Udalbiltza, http://udalbiltza.eus/eu/euskal-herriari-begira .
  2. "INSEE" erakundeko datuak (frantsesez)
  3. Notice du Sandre sur Anhaux
  4. Cartographie Pyrénées - Editions Sud-Ouest
  5. a b c d e f g   Grosclaude, Michel (2006), Dictionnaire toponymique des communes, Béarn, Edicions reclams & Édition Cairn, Bordele, ISBN 978-2-35068-005-7 .
  6. a b c d e f   Mérimée datu-basea, Frantziako Kultura Ministerioa, Présentation de la commune, http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=IA64000419 .
  7. a b c d e   Raymond, Paul (2005), Dictionnaire topographique Béarn-Pays basque, Archives et Culture, Parise, ISBN 978-2-84618-2300 .
  8. Don José Yanguas ta Miranda jaunek argitaratu izenak
  9. Derecho de naturaleza que la merindad de San-Juan-del-pie-del-puerto, una de las seys de Navarra, tiene en Castilla - 1622 petit in-4°
  10. 17 eta 18. mendeko eskuizkribuak - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  11.   Jobbé-Duval, Brigitte (2009), Dictionnaire des noms de lieux - Pyrénées-Atlantiques, Archives et Culture, Parise, ISBN 978-2-35077-151-9 .
  12.   Orpustan, Jean-Baptiste (2000), Les noms des maisons médiévales en Labourd, Basse Navarre et Soule, Izpegi, Baigorri, ISBN 978-2-909262-23-9 .
  13. Mixel Oronoz: Oilandoiko ermita, 2001, Elkarlanean.
  14.   Haristoy, Pierre (1883), Recherches historiques sur le Pays basque, H.Champion, Parise .

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Anhauze Aldatu lotura Wikidatan


Geografia
Nafarroa Beherea
Artikulu hau Nafarroa Behereko geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa