Edukira joan

Eiheralarre

Wikipedia, Entziklopedia askea
Eiheralarre
 Nafarroa Beherea, Euskal Herria
Herri Barneko etxe tradizional bat, baxenabartar estiloan

Bandera


Armarria

Mapa
Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Beherea
EskualdeaGarazi
Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
ElkargoaEuskal Hirigune Elkargoa
BarrutiaBaiona
KantonamenduaEuskal Mendialdea
Izen ofiziala Saint-Michel
Auzapeza
(2001-2026)		Raymond Minondo
(independente)
Posta kodea64220
INSEE kodea64492
Herritarraeiheralartar
Kokapena
Koordenatuak43°08′10″N 1°13′16″W / 43.1361°N 1.2211°W / 43.1361; -1.2211
Azalera30,30 km2
Garaiera177-1417 metro
Distantzia3,7 km (Donibane Garazitik)
Demografia
Biztanleria294 (2018:  2)
alt_left 160 (%55,7) (%44,3) 127 alt_right
Dentsitatea9,57 biztanle/km²
Euskara
Euskaldunak% 78,6 (2010)
Erabilera% 53,84 (2011)

Eiheralarre[1][a] (goi-nafarreraz: Ihalar)[b] Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Garazi eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 3,7 kilometrora. Altuera 177 eta 1 417 metro artekoa da, eta 30,30 km²-ko azalera hartzen du. 2018. urtean 294 biztanle zituen.

Eiheralarreko erretorea izan zen Bernart Etxepare euskal idazlea hainbat urtetan.

Bertako biztanleak eiheralartarrak dira.

Izena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eiheralarre edo Ihalar beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

  • (Latinez) Villa sanctis michaelis (1140)[4]
  • Saint-Michel-Pied-de-Port (1140)[4]
  • Sant miguel lo vieyl (1350)[4]
  • (Latinez) Sancti Michaelis veteris (1545)[5]
  • (Gaztelaniaz) San-Miguel-el-Viejo en Ultra Puertos (1500)[4]
  • Sant-Miguel (1513)[4]
  • (Frantsesez) Nive-Montagne (1792)[6]
  • (Frantsesez) Saint-Michel-en-Cize (1975)[7]
  • (Frantsesez) Saint-Michel-d'Orisson (1975)[7]

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eiheralarre Beherobiko ibarran dago.

Mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Mapa
Eiheralarre eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Ingurune naturala

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beherobia ibaiak udalerritik igarotzen da.

Auzoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Eliza
  • Behizaro
  • Herri
  • Mendiola
  • Harxuri
  • Château-Pignon
  • Oriun
  • Honto

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima erdikontinental eta mendi-ertzetako klima du[8]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[9]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak)[10]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[11].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,3 °C-koa da, 12,4 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1776 mm-koa da, urtarrilean 1,3 euri-egun eta uztailean 10,3 egun izanik[8]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Buztintze-Hiriberri udalerrian dago, 3,5 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 13,9 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1327,4 mm-koa delarik[12]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 42 °C-koa da, 2022ko ekainaren 18an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -10,1 °C-koa da, 2012ko otsailaren 8an lortua[oh 1][12].

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

BiztanleriaUrtea20030040050060070080090010001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 127 gizon, 160 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
0.00
0.00
 
90-94
 
3.12
3.94
 
85-89
 
3.12
3.94
 
80-84
 
0.00
7.87
 
75-79
 
3.12
16.54
 
70-74
 
12.50
12.60
 
65-69
 
6.25
3.94
 
60-64
 
3.12
3.94
 
55-59
 
0.00
7.87
 
50-54
 
12.50
3.94
 
45-49
 
6.25
11.81
 
40-44
 
9.38
3.94
 
35-39
 
3.12
0.00
 
30-34
 
3.12
0.00
 
25-29
 
0.00
3.94
 
20-24
 
6.25
3.94
 
15-19
 
6.25
3.94
 
10-14
 
12.50
7.87
 
5-9
 
9.38
0.00
 
0-4
 
0.00
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[13].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Saint-Michel udalerrian 290 biztanle zeuden eta 124 elkarbizitza unitate[oh 2], hau da, 2,34 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Horietatik 37 kide bakarrekoak ziren, 26 etxean seme-alabarik ez zuten bikoteek osatuak eta 35 seme-alabekin bizi ziren bikoteek. Datuok erroldaren laginketan oinarritzen direnez, udalerri honetako kopuruak biribilduta daude eta zehaztasun mugatukoak dira.[15]

290biztanle
124elkarbizitza-unitate
2,34lagun elkarbizitza-unitateko
76familia
35Bikotea seme-alabekin
26Bikotea seme-alabarik gabe etxean
15Guraso bakarrekoak
37Kide bakarrekoa
10Bestelakoak
Laginketan oinarritutako datuak, biribilduta; ez dira ehunekotan adierazten.

Udalerrian 76 familia zeuden, eta horien artean seme-alabak etxean zituzten bikoteak ziren ugarienak (35). Guraso bakarreko 15 familietatik 15etan ama zen guraso bakarra. 36 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean.[15]

26
35
15
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, udalerrian 164 etxebizitza zeuden. Horietatik 121 egoitza nagusi ziren, 40 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (141), eta apartamentuak gutxi ziren (19). Egoitza nagusietatik 95 beren jabearen bizilekuak ziren, 22 alokairuan zeuden, 1 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 4 doan lagata.[16]

164etxebizitza
121egoitza nagusi
141etxe
19apartamentu

Etxebizitza multzoa

121
40
Egoitza nagusia (121)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (40)Hutsik (2)

Etxe mota

141
19
Etxea (141)Apartamentua (19)

Jabetza egoera

95
22
Jabeak (95)Alokairuan (22)HLM (1)Doan lagata (4)

Eraikuntza garaia

1919 aurretik25
1919-194513
1946-197012
1971-199025
1991-200520
2006-202025

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (78). 62 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 86 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 50 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 64tan bi edo gehiago.[16]

Gela kopurua

1 gela2
2 gela4
3 gela9
4 gela28
5 gela edo gehiago78

Berogailu mota

10
41
62
Gas sarea (5)Fuel-olioa (10)Elektrizitatea (41)Gas botila (3)Bestelakoak (62)

Aparkalekua eta ibilgailuak

86aparkalekua
50ibilgailu 1
64ibilgailu 2+

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 160 biztanleetatik 124 aktibo ziren (% 77,5), horietako 121 lanean (% 75,6) eta 3 langabezian (aktiboen % 2,4).

16015-64 urteko biztanle
% 77,5aktibo
% 75,6lanean
% 2,4langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 54,2
25-54 urte% 88,2
55-64 urte% 61,8
Gizonak% 75,6
Emakumeak% 78,0

37 ez-aktibotik 12 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 32,4), 9 erretiraturik zeuden (% 24,3) eta 16 bestelako ez-aktibo ziren (% 43,2).

Ez-aktiboak

% 32
% 24
% 43
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Udalerrian 53 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 121 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 3]

53enplegu udalerrian
% 47,2soldatapeko
% 52,8ez-soldatapeko

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 23.970 eurokoa zen.

23.970 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 26.300 €

Politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurumen-politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Herriko Etxeko hauteskundeetan, gehiengoa lortu zuen zerrendak Biziren metamorfosi ekologikoaren aldeko Ituna sinatu zuen, azken honekin sinatzaileek mugikortasunaren, elikaduraren, etxebizitzaren, energiaren eta tokiko eta zirkularra den ekonomiaren arloko trantsizioaren alde jarduteko engaiamendua hartzen dute. 2021eko jarraipen-txostenaren ondotik, Herriko Etxeari 4tik 0,2ko[17] metamorfosi puntuazioa eman zitzaion eta 2023ko kargualdi-erdiko txostenean, puntuazioa 4tik 0,4koa[18]  izan zen.

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Done Bikendi eliza eta garai napoleonikoetako gotorleku bat dira udalerriko monumentu nagusiak.

Iruditegia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Estazioko erregistroak 2003ko abenduaren 1an eta 2025ko urriaren 2an artekoak dira.
  2. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  3. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskaltzaindia. 122. araua: Nafarroa Behereko herri izendegia. .
  2. ↑ Jobbé-Duval, Brigitte. (2009). Dictionnaire des noms de lieux des Pyrénées-Atlantiques. Archives & Culture ISBN 978-2-35077-151-9. PMC 466662204. (kontsulta data: 2021-05-17).
  3. ↑ (Okzitanieraz) Diccionari toponimic occitan de las Lanas e deu Baish Ador. lo Congrès.
  4. 1 2 3 4 5 Orpustan, Jean-Baptiste. (2006). Nouvelle toponymie basque : noms des pays, vallées, communes et hameaux historiques de Labourd, Basse-Navarre et Soule. (Éd. entièrement rev. et corr. argitaraldia) Presses universitaires de Bordeaux ISBN 2-86781-396-4. PMC 72757865. (kontsulta data: 2021-05-17).
  5. ↑ (Frantsesez) Dechepare, Bernard (1480?-15 ). Euskaraz, inprimaturik, ezagutzen den lehen liburua. (1545). Linguae Vasconum primitiae / per dominum Bernardum Dechepare, rectorem Sancti Michaelis veteris. (kontsulta data: 2022-06-30).
  6. ↑ (Frantsesez) Raymond, Paul. (1863). Dictionnaire topographique du département des Basses-Pyrénées. Impr. impériale (kontsulta data: 2021-05-17).
  7. 1 2 Don Jose Yanguas Miranda jaunek argitaratu izenak
  8. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  9. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  10. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  11. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  12. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Bustince - St Jean », fiche climatologique. .
  13. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  14. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  15. 1 2 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  16. 1 2 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  17. ↑ «Ipar Euskal Herria, metamorfosi ekologikoaren 0 fasean da: 2021eko txostenaren emaitzak» Bizi ! (kontsulta data: 2023-12-01).
  18. ↑ jarraipena. «Izenburua: Kargualdi-erdiko egoera ekologikoa: Bizik ekintza egituratzaileen aldeko deia egiten du» Bizi ! (kontsulta data: 2023-12-01).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ /eihelaʁe/ ahoskatua (laguntza)
  2. ↑ /jalaɾ/ ahoskatua (laguntza)
Aipuaren errorea: <ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found.
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Eiheralarre&oldid=11311988"(e)tik eskuratuta