Arhantsusi

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Arhantsusi
 Nafarroa Beherea, Euskal Herria
Arhansus Bidouze.jpg
Biduze Arhantsusin
Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
Elkargoa Euskal Hirigune Elkargoa
Barrutia Baiona
Kantonamendua Bidaxunerria, Amikuze eta Oztibarre
Izen ofiziala Arhansus
Auzapeza Marc Arrachou (2008-2014)
Posta kodea 64120
INSEE kodea 64045
Herritarra arhantsusiar / arhantsusitar
Kokapena
Koordenatuak 43° 15′ 27″ N, 1° 02′ 08″ W / 43.2575°N,1.0355555555556°W / 43.2575; -1.0355555555556Koordenatuak: 43° 15′ 27″ N, 1° 02′ 08″ W / 43.2575°N,1.0355555555556°W / 43.2575; -1.0355555555556
Arhantsusi hemen kokatua: Nafarroa Beherea
Arhantsusi
Arhantsusi
Arhantsusi (Nafarroa Beherea)
Azalera 5,35 km2
Garaiera 60-370 metro
Demografia
Biztanleria 69 biztanle (2013)
Dentsitatea 12,9 biztanle/km²
Zahartze tasa[1] % 14,58
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 109,61
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 74,42 (2011)
Genero desoreka[1] % -3,39 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 0 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 72,84 (2010)
Euskararen erabilera % 44,55 (2011)
Datu gehigarriak


Arhantsusi Nafarroa Behereko ekialdeko udalerri bat da, Oztibarre eskualdekoa.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biduze ibaia udalerritik igarotzen da[2] eta baita RD-933 errepidea ere.

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Etxeak eta Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Eliza
  • Pagola
  • Oihana

Toponimia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antzinako toponimoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arhantsusi toponimoa honako formak izan ditu: sanctus stephanus de aranchiis eta aranchus (1160[3]), Arhanssus (1291[4][3]), eransus eta aransus (1305[3]), Eranssus (1350[4]), Arhansus (1365[3] eta 1413[4][3]), Aransus (1513[4][5], Iruñeko eskutitzak[6]) eta Aransusi (1621[4][5][3], Martin Biscay[7]).

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orpustanen esanetan, toponimoak Arhan- edo Arran- euskal erroa du.[3] Besteek berriz 'elorri beltz asko duen lekua' dela diote.[4]

Egungo toponimoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskaltzaindiak Arhantsusi hobesten du,[8] bertoko herritarrak arhantsusiar edo arhantsusitar izanda.[8] Hala ere, Pierre Lhandek bere hiztegian Arhantsuse forma erabili zuen.[9].

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Karlos III.a Nafarroakoak agindutako 1412-1413ko zerga-erroldaren arabera, herriak 5 su zituen.[10][11] 1551eko erroldan, des hommes et des armes qui sont dans le présent royaume de Navarre d'en deçà les ports izenekoa,[12] berriz 13 su zituen, hau da, bilakaera demografiko handia izan zuen XV. eta XVI. mendeetan.

Biztanleriaren bilakaera
1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851
193 159 190 171 187 213 192 181 177
1856 1861 1866 1872 1876 1881 1886 1891 1896
163 137 150 125 146 136 120 99 115
1901 1906 1911 1921 1926 1931 1936 1946 1954
122 117 125 121 115 114 124 131 116
1962 1968 1975 1982 1990 1999 2006 - -
109 95 102 97 98 81 72 - -

Oharra: 2006ko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da.

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arhantsusiko Alexandre Etcheberry[13] (Ahotsak[14] proiekturako)

Arhantsusin[15] Garaziko hizkeran[16] mintzatzen da, nafar-lapurtarraren aldaera.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Gotorleku baten aztarna protohistorikoak Gaztelu Zaharren[17] eta beste batenak Portasanse izaneko lekuan.[18]
  • XIV. mendeko Doneztebe eliza.[19]
  • Udalerriko XVIII. mendeko zenbait etxek monumentu historiko izendapena dute.[20]
Antzinako hilarria.
Disko-formako hilarri.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e Euskal Herriari Begira Udalbiltza.
  2. Sandre datu-basea
  3. a b c d e f g Orpustan, Jean-Baptiste (2006) Nouvelle toponymie basque Centre d'études linguistiques et littéraires basques Pessac: Presses Universitaires de Bordeaux 246. or. ISBN 2867813964.
  4. a b c d e f Mérimée datu-basea, Frantziako Kultura Ministerioa Présentation de la commune d'Arhansus.
  5. a b Raymond, Paul Dictionnaire topographique Béarn-Pays basque.
  6. José Yanguas Mirandak argitaraturiko eskutitzak
  7. Derecho de naturaleza que la merindad de San-Juan-del-pie-del-puerto, una de las seys de Navarra, tiene en Castilla - 1622 -4°
  8. a b EODA Arhantsusi (Oztibarre) Euskaltzaindia.
  9. Pierre Lhande, Dictionnaire basque-français, 1926
  10. (Frantsesez) Goyhenetche, Manex (2001) Histoire générale du Pays basque III 3 Donostia / Baiona: Elkarlanean 284 or. ISBN 8483317443 OCLC 466971263.: su banak, batez beste, 5,5 laguneko familia ordezkatzen zuen.
  11. (Gaztelaniaz) Cierbide, Ricardo (1993) Censos de población de la Baja Navarra Tübingen: Max Niemeyer Verlag.
  12. Baratchart, Louis (1995eko urtarrila) Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques, E 575 Les amis de la vieille Navarre 44-54 or..
  13. «Etcheberry, Alexandre - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2019-01-02.
  14. «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2019-01-02.
  15. «Arhantsusi - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-11-22.
  16. «Garazikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-11-22.
  17. Mérimée datu-basea, Frantziako Kultura Ministerioa Le camp protohistorique du lieu-dit Castellu Cahara.
  18. Mérimée datu-basea, Frantziako Kultura Ministerioa Le camp protohistorique du lieu-dit Portasanse.
  19. Mérimée datu-basea, Frantziako Kultura Ministerioa L'église Saint-Étienne.
  20. Mérimée datu-basea, Frantziako Kultura Ministerioa Les maisons du XVIIIe siècle.
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Arhantsusi Aldatu lotura Wikidatan
Geografia
Nafarroa Beherea
Artikulu hau Nafarroa Behereko geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa