Abelion

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Garona Garaiko Garin herrian aurkitutako eta Abelioni eskeinitako Aldare baten marrazkia

Abelion. Euskal mitologiako jainkoa; Akitania erromatarraren garaian Pirineo aldean oso zabalduta egon zen harenganako gurtza, antza bertako dibinitate garrantzitsua izan zen.

Berari buruzko inskripzioak azaltzen dira, besteak beste, Garona Garaiako Saint-Pé-d'Ardet, Fabas, Montauban-de-Luchon, Saint-Béat, Saint-Bertrand de Comminges, Aulon, Boucou, Boutx, Burgalays, Cardeilhac, Garin, Saint-Aventin eta Billéren. Abelioni eskainitako aldare asko mendi tontorretan agertu izan dira.

Antza, Abelion Apolo jainko erromatarrarekin eta eguzkiari egindako gurtzarekin lotuta dago. Aldaretako zein dibinitatei eskinitako esker oneko inskripzioetan agertutako lotura hau (Bertako jainko bat eta jainko erromatar baten artekoa) ez da arraroa Akitania zaharreko aldaretan, eta lagundu dezake bertako jainko-jainkosa indigenen ezaugarriak zehazten. Beste aldetik antzeko lotura altzen dira Alpeetan, Germanian... hango dibinitatekin.

Béliouco gurutzean, garai paganoaren aldare zahar baten gainean eginda, buru borobil bat azaltzen da, eta baliteke Abelioni dedikatuta egotea, Marvelien arabera. Folklorista honentzat, Abelion zeltarren Belenos Jainkoaren antzekoa litzateke, beraz sagarrondoen Jainkoa izango genuke aldi berean. Sagarrak esanahi eguzkitarra baitu zeltar mitologian. Pirinioetako eki aldea, erromatar, euskaldun eta zeltarren (galiar) arteko elkargunea izan zen garai haietan.

Bernardo Estornes Lasaren arabera, Abelionek harremana izan dezake Foruako Ivilia on atributua gehitua duenik[1].

Ivilia Erromatarren garaiko Bizkaiko Foruko jainko bat zen.

Begnéres de Bigorretik gertu, Ascan, Ageion edo Egeio jainkoari buruzko inskripzioa azaltzen da. Ikerle batzuek, ez datu askokin, eskualdeko ur termalekin lotzen dute.

Zenbait inskripizio[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • ABELIONNI SEXIVLPRO PINQVVS ROMVLIANVS VSLM
  • ABELIONNI SEX(tus) IUL(ius) PROPINQUUS ROMULIANUS V(otum) S(olvit) L(ibens) M(érito)
  • "ABELLIONI DEO / TAVRINVS BONE- / CONIS F(ilius) V(otum) S(oluit) L(ibens) M(erito)"
  • "ABELLIONI / CISONTEN / CISSONBON- / IS FIL(ius) / V(otum) S(oluit) L(ibens) M(erito)"

Itzulpena: "Abellio-ri Cissonbonn-en (?) seme Cisonten-ek, gogo onez eta arrazoi guztiaren arabera bete du bere botoa"[2].

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Vahan Sarkisianek, filologo armeniarra eta aitzineuskararen ikerlea zera dio; Abelioni Arbelex-en aldaera fonetiko bat baino ez dela. Etimologia orduan "Arbeltza" litzateke. Bere ustez Arbeltza izen honek, gurtza lekuetan egon zitekeen mendi tontor beltz, edota haitz edo harri beltzekin zer ikusirik izan dezake. Edo harrizko aldareen kolore beltzarekin.

Jende ezaguna Abelion izenarekin[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • "Jose Miguel de Barandiaran, obras completas". Egilea, Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilbao 1976.
  • José Miguel Barandiarán, Dictionnaire Illustré de Mythologie Basque, traduit et annoté par Michel Duvert, Donostia, éditions Elkar, 1994. ISBN 2-913156-36-3
  • Enciclopedia General Ilustrada del Pais Vasco, Historia General de Euskal Herria. Argitaletxea, Auñamendi, Zarautz 1978.
  • Pequeño diccionario de mitologia vasca y pirenaica. Egilea Olivier de Marliave. Argitaletxea, Alejandria, Barcelona 1995.
  • K. Larrañaga Elorza, Euskal Herria Antzinatean. Materiale eta Agiriak, UNED-Bergara, 1988, 316 or., 176 zkia.
  • Julien Sacazeren lanak:
  • Les Anciens dieux des Pyrénées, nomenclature et distribution géographique. Extrait de la Revue de Comminges (Saint-Gaudens), 28p., 1885.
  • Inscriptions antiques des Pyrénées. Hitzaurrea M. Albert Lebèguek eginda. Tolosa, XII-576p. (Bibliothèque méridionale. 2e série,1892. ; 2). Berrargitalpena fakzimilean, Tolosa, ESPER, 1990.
  • Inscriptions antiques du Couserans. Tolosa, 28p., 1892. Berrargitalpena fakzimilean, Nîmes, C. Lacour, 2001.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Enciclopedia General Ilustrada del Pais Vasco, Historia General de Euskal Herria. Argitaletxea, Auñamendi, Zarautz 1978
  2. http://klasikoak.armiarma.com/testuak/testuakEpigrafikoak020.htm

Kanpoko loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

(Gaztelaniaz) "ABELION"&EIKVOAUT=&EIKVOTIP=&EIKVOEPI=&EIKVODET=&EIKVODEO=&EIKVODEI=&EIKVODEF=&EIKVOGEN=&regs=10&Submit2=Buscar&op=3&idi=eu&primR=1 Abelion, Auñamendi entziklopedian

(Frantsesez) abellion.php Abelionen marrazki artistikoa