Lappi

Artikulu hau Finlandiako eskualdeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus Laponia (argipena).

Lappi Lappi / Lappland
Armarria
Berezko izenak: - Finlandieraz - Suedieraz	Lapin maakunta Lapplands landskap
Herrialdea	Finlandia
Hiriburua	Rovaniemi
Udalerri-kopurua	4 hiri (kaupunki) 17 udalerri (kunta)
Hizkuntza ofizialak	Finlandiera Inariera ¹ Ipar samiera ² Skoltera ¹
Agintaria	Esko Lotvonen
Lurralde historikoak	Laponia Ostrobotnia Vestrobotnia
Azalera -Ur-azalera	100.369,18 km² 7705,44 km²
Biztanleria Dentsitatea	183.775 (2009 1,98 bizt/km²
Eskualdeko arraina Eskualdeko hegaztia Eskualdeko landarea Eskualdeko ugaztuna	Izokina Paparurdina Puxikalilia Elur-oreina
Webgune ofiziala	(Errusieraz) (Finlandieraz) (Ingelesez) (Suedieraz)
¹ Koofizialak Inari udalerrian. ² Koofiziala Sami Lurraldea osatzen duten udalerrietan.

Lappi, Finlandiar Laponia edo Laponia soilik, (finlandieraz, Lappi edo Lapin maakunta; ipar samieraz, Lappi edo Lappi eanangoddi) Finlandia iparraldean dagoen eskualde bat da, herrialdeko zabalena. Iparraldeeneko eskualdea da eta Errusia, Norvegia eta Suedia herrialdeak eta Ipar Ostrobotnia ditu mugakide. Mundu osoko herrialde askoren umeen ustetan lurralde hau da Bizar Zuriren (finlandieraz: Joulupukki) etxea eta bertan, Zirkulu Polar Artikoko paraleloa igarotzen den lekuan, herri tematiko bat dago antolatua.

Geografia

Sakontzeko, irakurri: Lappiko geografia

2010eko Lappiko klima datuak
Kilpisjärvi
Klima polarra	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Guztira
Maximoa ºC	3,2	1,6	2,5	3,7	15,6	17,2	20,8	20,6	17,4	11,5	1,4	2,1	9,8
Batez besteko maximoa ºC	-8,4	-12,3	-6,6	2	7,6	10,1	15,7	13,5	9,9	2,7	-6,8	-8	1,6
Batez bestekoa ºC	-13,6	-18,3	-12,7	-3,5	3,4	6	11,3	9,1	6	0,3	-11,3	-12,9	-3
Batez besteko minimoa ºC	-18,7	-24,9	-20,5	-10,3	-1,1	2,3	7,5	5	2,1	-2,7	-16,1	-19,3	-8,1
Minimoa ºC	-32,1	-38,2	-32,3	-21,4	-11,1	-2,6	2,5	-0,4	-0,8	-11,4	-29,1	-31,2	-17,3
Prezipitazio-egunak	27	25	29	27	23	24	23	20	14	25	29	30	296
Sauvosaari
Klima subartikoa	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Guztira
Maximoa ºC	1,6	-2,6	2,5	6,3	23,4	20,6	22,6	21,5	13,7	10,8	6,9	0,8	10,7
Batez besteko maximoa ºC	-7,5	-9	-3,4	2,8	11,4	13,2	18,1	15,4	11,8	7	-0,9	-5,9	4,2
Batez bestekoa ºC	-10,4	-13,6	-6,7	0,5	7,5	10,4	15,5	13,6	10,3	5,2	-2,8	-8,4	1,7
Batez besteko minimoa ºC	-13,1	-17,5	-10,6	-1,2	4,3	8,9	13,7	12,3	9	3,6	-4,8	-10,9	-0,5
Minimoa ºC	-20,9	-28,4	-22,8	-5,1	-2,3	5,6	9,6	7,5	6	-0,6	-11,7	-18,4	-6,8
Prezipitazio-egunak	26	26	26	22	19	15	20	13	14	20	25	26	248

Historia

Sakontzeko, irakurri: Lappiko historia

Bazter honetara iritsi zen lehen gizarte antolatua, Izotz Aroaren ondoren, iparraldeko klima leuntzen eta glaziarrak urtzen hasi zirenean iritsi zela uste da, k.a. VII. mende inguruan. Mendeetan eratu zen kulturari Komsa edo Gorravárri izena ematen zaio eta Ozeano Artikoko kostaldean ezarri zirenez gehienbat, Ipar Itsasoko lehen Fonsa kulturako tribuekin harreman estuak izan zituzten. Nahiz eta oraindik lurralde honen jatorrizko biztanleen, samitarren jatorria ezezaguna den, badirudi tribu hauen eta beranduago (Harri Aroan) Eskandinaviara immigratu zuten eta eurekin samiera hizkuntza eraman zuten herri uraldarren nahasketaren ondorioa direla. Hasiera batean, euren lurraldea Ozeano Artikotik Finlandia, Norvegia eta Suedia erdialderaino zihoan, eta lehen bizi-aztarnak, ehiza-tresnak, harri bitxiko apaingarriak, margolanak eta hainbat hilobi dira. Hasierako biztanleak, gehienbat ehizatik, fruitu-bilketatik eta arrantzatik bizi ziren; hau da, ehizakiaren atzetik ibiltzen ziren, nomadak ziren.

Antzinako Finlandia finn herriak hegoaldean, kareliarrak ekialdean, sami herriak ipar-erdialdean eta tavastiarrak erdi-mendebaldean osatzen zuten. Finlandiarrek eta tavastiarrek bat egin zuten eta lurraldea irabazi nahian, iparralderantz jo zuten. IX. mendean dagoeneko, Rovaniemira iritsiak ziren, samitar asko beraien kultura eta hizkuntza bereganatu zituztelako; nekazaritza eta abeltzaintza esaterako.

XII. mendean, Laponia, samitarren eta hegoaldean eta Tornio Beherean (Alatornion) baino ez zeuden finlandiarren artean banatua zegoen; samitarrak era berean, hiru tribu desberdinetan banatuak zeuden: ipar-mendebaldean zeuden eta elur-orein abeltzaintzatik bizi ziren ipar samitarrak, Kemijoki ibaiaren ertzean bizi ziren kemi samitarrak edo basoko samitarrak, eta ipar-ekialdean (Inari inguruan) bizi ziren eta arrantzatik bizi ziren inari samitarrak.

Erdi Aro Klasikoan suediarren eragina nabarmentzen hasi zen; Suediar Erresumak Novgorodeko Errepublikak zituen ekialdeko lurrak konkistatu ondoren, Lappi hiru probintzietan banatu zuten: iparraldean Laponia, hegoaldean Ostrobotnia eta Torne ibarrean Vestrobotnia. Eragin hau, Kemijoki eta Tornionjoki ibaien arroan eman zen batez ere, gaur egungo Kemi-Tornio deitzen dugun ardatzean. Ibai hauek merkataritzarako garrantzitsuak zirela ohartzean, Suediar Erresumako erregeek hiriak eraikitzen saiatu ziren; hala ere, erregeek arazoak izan zituzten, suediarrek lurralde haietan zituzten tavastiar aliatuak, birkarle deituak, Erresumaren aurka altxatu zirelako. Lehen aurre-hiri eta elizak garai haietakoak dira, haien artean Kemi eta 1521. urtean eraikitako Kemiko eliza zaharra .

1621. urtean azkenik, merkataritzaren erdigunea bilakatuko zen Torneå hiria sortu zuten suediarrek Tornionjoki ibaiko Suensaari uhartean; gaur egungo Tornio hiriaren sorrera izan zen. Laponiaren kolonizazioa bizkortu nahian bestalde, antzinako probintziara zihoazen kolonizatzaileek zerga gabeko hamabost urte zeuzkaten, beste abantaila batzuen artean. XVII. mende bukaeran Izotz Aro Txikia izan zen eta lappitarrek (eta finlandiarrek orokorrean) gosete garai luzea izan zuten eta biztanle asko hil egin ziren.

After the Great Northern War (1700-1721) lived in the 18th Lapland Century, a veritable population explosion. The settlement spread from the major river valleys of the smaller tributaries and from the shores of remote lakes. The culture of forest seeds in southern Lapland died out slowly, because more and more seeds took over the farming way of life and are assimilated to the Finnish population.

Tornio udalerria XVII. mendean.

Tunturien Lappi lurraldea; XVIII. mendeko marrazkia.

Samitar baten marrazkia (1767).

Samitar herria beti batua baina mugen bidez zatitua egon da. Iparrraldeko bizilagun hauek ez zuten historian ia parte hartu II. Mundu Gerra arte, Finlandia herrialdea borrokan sartu zen arte. Finlandia bere independentzia eutsi nahian gerran sartu zen eta bai SESB eta ondoren Alemania naziaren aurka jardun izan behar izan zuen. Hauen aurkako hainbat gerra Lappiko lurretan eman ziren Laponiako Gerra eta Rovaniemiko Bataila bezalakoak. Bertan hainbat herri suntsitu eta hildako asko suertatu ziren.

Gerra amaitu ostean Lappi probintzia eta eskualdea sortu zen. Bertan gehiengoa samitarrak ziren, baina gaur egun finlandiar exodo handia mugitu da iparraldeko lurraldeetara, eta nahiz eta samitarrak guztiz babesten dituen gobernu finlandiarrak geroz eta ehuneko gutxiagoa osatzen dute Laponian. Gaur egun 6.000 samitar baino gutxiago daude (biztanleriaren %4 baino ez), honenbestez nahiz eta probintziaren historia samitarrekin batera joan gaur egun Finlandiako historiaren barnean koka dezakegu eskualdea.

Administrazioa

Garraio azpiegiturak

Z	Aireportua	Udalerria	Bidaiariak	Aldaketa
1.	Enontekiö	Enontekiö	18.238	%13,8
2.	Ivalo	Inari	125.535	%12,1
3.	Kemi-Tornio	Keminmaa	93.757	% 2,9
4.	Kittilä	Kittilä	238.538	%11,3
5.	Rovaniemi	Rovaniemi	396.825	%28,1

	Linea	Nondik norakoa	Trenbide-sarea	Luzera
	R Linea	Tornio-Röyttä	Röyttäko trenbidea	9,3 km
	K Linea	Kemi-Portua	Ajosko trenbidea	11,5 km
	H Linea	Tornio-Haaparanda	Tornio-Haaparanda trenbidea	3,5 km
	6. linea	helHelsinki-Tornio-Kolarihel	Oulu-Tornio trenbidea Kolariko trenbidea	131,9 km 186,6 km
	7. linea	helHelsinki-Kemijärvi-Kelloselkähel	Oulu-Tornio trenbidea helLaurila–Kelloselkä trenbideahel	131,9 km 269,3 km

Banaketa

Sakontzeko, irakurri: Lappiko udalerriak

Laponia, Finlandiako probintzia eta eskualde bat da aldi berean, eta 21 udalerriz osatua dago. Eskualdea 6 barrutik osatzen dute: Ekialdeko eta Iparraldeko Laponiakoa, Kemi-Torniokoa, Rovaniemikoa, Tornio bailarakoa eta Tunturikoa. Nahiz eta banaketa hauek ez duten esannahi gehiegi laguntza ekonomikorako balio izan ohi dute.

Hiri garrantzitsuenak Kemi, Rovaniemi (hiriburua) eta Tornio dira.

Z	Udalerria	Biztnl.	Azalera	Barrutia
1.	Enontekiö	1.883	8.391,5 km²	Tunturien Lappi
2.	Inari	6.864	17.333,9 km²	Ipar Lappi
3.	Kemi	22.592	102,6 km²	Kemi-Tornio
4.	Kemijärvi	8.522	3.931,5 km²	Ekialdeko Lappi
5.	Keminmaa	8.607	646,3 km²	Kemi-Tornio
6.	Kittilä	6.112	8.263,2 km²	Tunturien Lappi
7.	Kolari	3.853	2.617,6 km²	Tunturien Lappi
8.	Muonio	2.376	2.037,9 km²	Tunturien Lappi
9.	Pelkosenniemi	1.024	1.882,1 km²	Ekialdeko Lappi
10.	Pello	4.030	1.863,7 km²	Torne ibarra
11.	Posio	3.949	3.545,2 km²	Ekialdeko Lappi
12.	Ranua	4.407	3.694,8 km²	Rovaniemi
13.	Rovaniemi	59.831	8.017,2 km²	Rovaniemi
14.	Salla	4.231	5.872,5 km²	Ekialdeko Lappi
15.	Savukoski	1.182	6.496,7 km²	Ekialdeko Lappi
16.	Simo	3.498	1.465,3 km²	Kemi-Tornio
17.	Sodankylä	8.802	12.415,2 km²	Ipar Lappi
18.	Tervola	3.462	1.594,5 km²	Kemi-Tornio
19.	Tornio	22.437	1.228,4 km²	Kemi-Tornio
20.	Utsjoki	1.304	5.371,8 km²	Ipar Lappi
21.	Ylitornio	4.809	2.212,6 km²	Torne ibarra

Kontseilua

Lappiko Kontseilua
	Alderdia	Eserlekuak	+/-	Udalak
--	Zentroko Alderdia	27	0	19
--	Ezker Elkartasuna	14	0	1
--	Koalizio Nazionala	10	0	0
--	Alderdi Sozial-Demokrata	10	0	0
--	Liga Berdea	2	0	0
--	Benetako Finlandiarrak	1	0	0

Demografia

Biztanleria

Atzerritarrak (2010)
Z.	Jaioterria	Biztanleak
1	Suedia	546
2	Errusia	451
3	Myanmar	271
4	Irak	189
5	Estonia	141
6	Alemania	121
7	Thailandia	119
8	Somalia	114
9	Txina	112
10	Afganistan	72

Finlandiako biztanle gutxieneko eta azalera gehieneko probintzia da, biztanle-dentsitate gutxienekoa. 185.000 lagun baino ez daude eta samitarrak %4a baino ez dira. Hizkuntza nagusia finlandiera da, baina samiera ere babestua udago.

Bilakaera demografikoa
Urtea	Biztanleria
1550	~ 5.000
1650	~ 6.500
1950	169.211
1955	184.544
1960	205.096
1965	220.755
1970	197.146
1975	195.757
1980	194.890
1985	200.943
1990	200.674
1995	201.411
2000	191.768
2005	185.800
2010	183.757

Samiak

Sakontzeko, irakurri: Sami etnia

5.143 (2009) sami, Finlandian bizi diren 9.350 %55a .

Hizkuntzak

Hezkuntza

• Kemi-Tornioko Zientzia Aplikatuen Unibertsitatea edo ToKem (finlandieraz, Kemi-Tornion ammattikorkeakoulu):

• Lappiko Unibertsitatea (finlandieraz, Lapin yliopisto): Tamperekoarekin eta Aalto Unibertsitatearekin batera, zientzia eta arte ikasketak dituen herrialde osoko unibertsitate bakarra da (Hezkuntza Finlandian). 4.840 ikasle (postgraduko 329 ikasle) eta 626 langile ditu (66 irakasle). 1979. urtean sortu zen eta errektorea Mauri Ylä-Kotola da. Publikoa da. Azken urteotan prestigio handieneko Finlandiako unibertsitatetako bat bihurtu da (berrikuntza eta ikerketan eginiko aurrerapenengatik, batik bat) eta ondorioz, eskualdeko ikasleez gain, herrialde osotik eta atzerritik datozen ikasleak ditu unibertsitateak. Guztira, lau fakultate ditu: Arte eta Diseinuaren, Hezkuntzaren, Legearen eta Gizarte Zientzien fakultateak. Unibertsitatean dagoen Arktinen keskus edo Zentro Artikoa unibertsitatearen eta Finlandia iparraldeko ikerketa-zentro garrantzitsuena da. Unibertsitatean bertan dauden beste gune eta institutu garrantzitsu batzuk, Lappiko Unibertsitateko Hizkuntza Zentroa, Liburutegi Nagusia, eta Turismoaren Ikerketa eta Hezkuntza Institutua dira. Artikoko Unibertsitatea sarearen unibertsitateetako bat da. 2011ko aurrekontua 54 milioi eurokoa izan zen. 2010ean ikasle-trukearen bidez iritsitako nazioarteko 221 ikasle izan ziren bertan. 24 doktoregotzadun eta 376 masterdun. Guztira, 23 graduko ikasketa .

• Rovaniemiko Zientzia Aplikatuen Unibertsitatea edo RAMK (finlandieraz, Rovaniemen ammattikorkeakoulu): 1996. urtean sortu zen. Europar Batasunean iparren dagoen Zientzia Aplikatuen Unibertsitatea da. Errektorea Martti Lampela da. 3.079 ikasle. Hiru campus daude: Viirikangasko, Rantavitikako eta Ounasvaarako campusak. Bost arlotan dihardu: Gizarte zientziak, Ekonomia eta Enpresa, eta administrazioa; Natura baliabideak eta Ingurugiroa; Oasasuna, Gizarte zientziak eta Kirolak; Teknologia, Komunikazioak eta Garraioa; eta Turismoa, Hornikuntza eta Erakunde-kudeaketa. 20 gradu mota desberdin, hauetatik 3 ingelesez. Gradu berritzaileak: Turismoko gradua, Informazioaren Teknologiako gradua eta Enpresa Berritzaileen Zientzietako gradua. 250 bat langile. 2010ean ikasle-trukearen bidez iritsitako nazioarteko 120 bat ikasle. Lapin Korkeakoulukonserniren edo Lappiko Unibertsitatearen Patzuergoaren parte da Lappiko Unibertsitatearekin eta Kemi-Tornioko Zientzia Aplikatuen Unibertsitatearekin batera .

Kultura

Armarria

Sakontzeko, irakurri: Lappiko armarria, Lappi probintziako armarria, eta Laponiako armarria

Perlazko koroaren azpian eta ezkutuko zelai gorriaren gainean, gerripeko berde eta erramu koroa duen basagizon bizarduna dago. Armarri hau, Suediako Laponia antzinako probintziak zuen armarriaren ondorengo zuzena da. Izan ere, basagizona, 1607. urtean bihurtu zen Laponiako ikurra, Karlos IX.a Suediar Erresumako errege izendatu zutenean; hasiera batean, armarri aitzindari honetako basagizona beltza zen, hala ere, Laponia probintziaren banaketa eman zenean, Lappland suediarrekoa gorria bihurtu zen eta Olof Eriksson margolariak diseinatutako Lappikoa aldiz, zilarrezkoa .

Aipatu beharra dago, gaur egun Lappi eskualdearen eremua, aspaldian hiru probintzia desberdinek osatzen zutela: lehen aipatutako Laponiak, Ostrobotniak eta Vestrobotniak. Horregatik, 2010. urtean desagertu zen Lappi probintziako armarria bitan zatitua zegoen; alde batean, Laponiako armarria zegoen, eta bestean aldiz, armarri ostrobotniarreko hiru erbinude zuriak zelai urdinaren gainean .

Ondasun nabarmenak

• Avautuva Napapiiri: Kemijärvi hirian dagoen altzairuzko oroitarria da. Guztira, 20 metroko luzera dauka eta Zirkulu Polar Artikotik gora dagoen oroitarri handiena da. Hiriko Kultur-etxearen ondoan dagoen maisulan hau Lucien den Arend artistaren lana da eta honen helburua, Zirkulu Polar Artikoa paraleloa irudikatzea eta gauerdiko eguzkiaren izpiak Ekialdeko Lappiko basoan eragiten dituzten itzalak azaltzea izan zen. Artistak Kemijärviko 1988ko Nazioarteko Egur-Eskulturagintza Txapelketan parte hartu zuen eta herritarren harrera ona eskertzeko asmoz, espreski hiriarentzat izango zen Avautuva Napapiiri obra sortu zuen 1990ean. Oroitarri honez gain, hiri osoan zehar Nazioarteko Egur-Eskulturagintza Txapelketak saritutako eskulturak ikus daitezke .

• Elur-gaztelua edo Lumilinna: izotzez eta elurrez bakarrik eginik dagoen Finlandia osoko eraikin handiena da. Kemi hiriko Sauvosaari auzoan dago, Botniako badiaren ertzean, eta urtez urte eraikitzen den munduko eraikin bakarra ere bada. Lumilinna hiriko erakunde nagusiek Kemi-Tornioko negu turismoa sustatzeko abian jarritako egitasmo baten eskutik iritsi zen 1995ean eta irekirik egoten den bitartean, urtarrilaren bukaeratik apirilaren hasierara gutxi gorabehera, Kemiko ekitaldi garrantzitsu gehienak bertan antolatzen dira, hala nola, antzerkiak, izotz-arte erakusketak eta dantza- eta opera-saioak. Arkitektura edo eraikinaren diseinua urteko gaiaren arabera aldatu egiten da -aurtengoa, esaterako, kirola da-, baina leku finkoa duten hiru mugiezin daude: elur-jatetxea, elur-hotela eta elur-kapera. Lumilinna elur-sasoian baino irekirik ez dagoen arren, bisitari gehien jasotzen dituen Itsas Lappiko eraikina da, iaz, guztira, 104.000 lagun inguru; eskualdeko eraikin arrakastatsuena da .

• Eskandinaviako muga hirukoitza: Finlandia, Norvegia eta Suedia herrialdeek muga egiten duten puntua da (69°03′30″N 20°33′0″E). Leku hau Goldajärvi aintziran dago, ipar-mendebalde muturreko Eanodat edo Enontekiö udalerrian, eta bertan, Danimarkarekin batera Eskandinavia osatzen duten herrialdeek betoizko kono-enbor itxurako oroitarri hori bat ipini zuten 1926. urtean. Muga izateaz gain, Finlandian mendebaldeen dagoen puntua da eta Suedian, aldiz, iparren dagoena. Bertara iristeko modu ezagunenak Kilpisjärvi herrixkatik abiatzen den txalupa eta Malla Natura Erreserba Hertsia zeharkatzen duen 11 km-ko ibilbidea dira .

• Harribitxi galeria edo Jalokivigalleria: Kemi hirian dagoen Finlandia osoko harribitxi galeria handienetako bat da. Galeria 1986an ireki zen, Teuvo Ypyä kemitar gemologoak bilduma dagoen eraikina erosi zuenean. Hala ere, lehenbiziko harribitxien bilduma garrantzitsua 1994. urtekoa da, hiriari emandako harrribitxiek galeriaren garrantzia handitu zutenean; urtez urte, herrialdeko galeria baliotsuena bihurtu da. Besteak beste, frantses bitxigileek eginiko eta Marie Antoinette erreginak errefusatu zuen diamantezko lepokoa, Elisabet II.aren koroaren erreplika, daniar errege-familiaren harribitxiak, Errusiar Inperioaren aginte-makilan eta XVI. mendeko jainko hindu baten estatuako begi bat izandako Orlov diamantearen erreplika, eta objektu preziatuena den Finlandiako Erregearen koroa daude. Hain zuzen, bilduma honen balio material zehatza kalkulatzea ia ezinezkoa da eta ondorioz, ez da harritzekoa Jalokivigalleria Kemiko erakusketa erakargarriena izatea; 2007. urtean, esate baterako, 5.451 lagun izan zen bertan .

• Maupertuisen oroitarria: Pierre Louis Maupertuis zientzialariaren omenez Aavasaksa muinoaren gailurrean dagoen oroitarria da. Ikerketa garrantzitsuek zientzialaria XVIII. mendean Torne ibarrera ekarri zuten eta bertan eginiko ikerlanak, gaur egun Gizateriaren Ondare kulturala den Struveren Geodesia-Arkua sortzeko ezinbestekoa izan zen. Maupertuis beraz, ibarrean oso maitatua den pertsonaia historikoa da eta honen omenez, herritarren diru-laguntzari esker oroitarri hau eraikitzea lortu zen .

• Ranuan Eläinpuisto: Ranua udalerrian dagoen zooa da, Helsinkiko Korkeasaari zooaren ondoren, herrialde osoko handiena eta iparren dagoena dena. Egunero irekitzen dute eta Rovaniemitik ordu batera baino ez dagoenez, udalerriak duen erakargarri turistiko nagusia da. Zoo honetan, iparraldeko animalia artiko gehienak ikus daitezke, haien artean Finlandiako hartz zuri bakarrak, Manasse ar nagusia eta Rostockeko Venus eta Valeska biki alemaniarrak. Bertan dauden animaliez gain, zooak irteerak ere antolatzen ditu Ranuako animalia basatiak jatorrizko habitatean aske ikusteko; ateraldi hauen artean daude, elur-oreinek edo huskyek gidatutako lera ibilaldiak, elur-motor irteerak eta gau basatiko safariak. Safari hauetan, iparreko natura gautiarraz gozatzeko aukera dago eta segurtasuna ziurtatua dago. Bestalde, zooan dauden ugaztun nagusiak hauek dira: adarzabalak, altzeak, azeri gorri eta zuriak, basoetako elur-oreinak, basurdeak, elur-orein arruntak, hartz arre eta zuri ospetsuak, idi musketadunak, igarabak, ipar-katamotzak, jatunak, kastoreak, mapatxeak, orein buztanzuriak, orkatzak eta otsoak. Urtaroen arabera hegaztien kopurua aldatuz doa, hala ere, arrano beltzak, aztoreak, basoilarrak, belatzak, beleak, elur-hontzak, hontz handiak, ipar-urubiak, kurriloak, tengmalm hontzak, uraleko urubiak, zapelatz galtzadun eta liztorjaleak, eta zingira-hontzak eguneroko protagonistak dira. Mustelido eta karraskarien etxe bana ere badago. .

• Sampo izotz-hauslea: munduko izotz-hausle turistiko bakarra eta Kemiko ikusgai bereziena da. 1961. urtean itsasoratu zuten eta hogeita hamar urtez Botniako badiako merkataritza-bideak neguan irekirik mantentzeaz arduratu zen 1991 arte. Ontziaren egoitza, Kemiko portuaren Ajosko kaia da eta Sampo Tours erakundeak kudeatzen du. Ontziak 75 m-ko luzera eta 17,4ko zabalera dauka; gainera, 70–120 cm-ko izotz geruza hausteko gai da eta eskifaia hamasei marinelek osatzen dute. Gaur egun, abendu bukaeratik apirilera, lau orduko ibilaldiak antolatzen dira ia egunero. Abenduaren 31ean, urtezaharrean, gaueko txangoak ere antolatzen dira urte berria Botniako golko izoztuaren erdian eta ipar argipean hasteko. Antolatutako txango hauetan ere, bidaiari ausartenak ur-izoztuan bainatzen dira. Iaz, guztira, 85.000 bidaiari inguru izan zituen izotz-hausleak .

• Arktikum: Hau da, dudarik gabe Rovaniemi osoko eraikuntzarik ospetsuena. Museo honetan, iparraldeko herrien (batez ere samitarren) bizimodu, kultura eta historiaren erakusketa garrantzitsuenak daude. Museoaz gain, hiriko zientzia eta kulturaren erdigune da eta bere itxura bereziak, udalerriko eraikuntza ikusgarriena bihurtzen du. Iparraldeko kultura eta naturari buruz ideia bat hartzeko lekurik aproposena da.

• Bizar Zuriren herrixka: Herrixkatxo hau Rovaniemiko atrakzio turistiko nagusienetakoa da. Nahiz eta, Ipar Amerikan, Bizar Zuri Ipar Poloan bizi dela uste duten, Europa mendebaldeko haurrek (haien artean ume finlandiarrak) gabonetako pertsonaia ezagun hau Finlandia iparraldean bizi dela uste dute. Honela, Rovaniemiko udalak, Bizar Zuriren etxaldea eraiki zuen 1985. urtean Zirkulu Polar Artiko paraleloaren gainean, hirigunetik 8 km-tara. Bertan, Bizar Zuriren postetxe, bulego eta opari fabrika nagusiak daude.

Urtero, herrixkak milaka bisitari erakartzen ditu eta azken urteotan, herrialdeko leku bisitatuenetarikoa bihurtu da .

• Jätkänkynttilä zubia: Kemijoki ibai luzea zeharkatzen duen zubi esekia da; hirigunearen ipar-mendebaldean dago eta 1989. urtean eraiki zen. Gaur egun, Rovaniemiren ikur nagusia bihurtu da bere itxura modernoari esker.

• Lappiko elizak:

• • Kemiko eliza: hiriko parrokiaren egoitza nagusia eta Lappiko eliza luterano ikusgarriena da. Josef Stenbäck arkitekto finlandiarrak diseinatu zuen eta mortero adreiluz eraikia izan zen 1900. eta 1902. urteen artean. Eraikina arkitektura neogotikoaren eta nazional erromantikoaren arteko nahasketa arrakastatsuaren adibidea da, baina batik bat, izokin-kolore bereziagatik da ezaguna. Ouluko diozesiko gotzainak, Juho Koskimiesek inauguratu zuen 1903ko martxoaren 8an eta eskualdeko eliza handiena bihurtu zen. Guztira, 1.200 fededunentzako eserlekua dauka eta hegoaldean, hiriko hilerria eta gerra-oroitarriak ere daude. Objektu baliotsuenak tamaina handiko botozko itsasontzi zuria eta Kangasalako Organo Fabrikan 1935an eginiko organoa dira. Hain zuzen, Eskandinaviako eraikuntza tradizioa, itsasoa eta azpieskualdeko kultura oso presente daude lan honetan eta kemitarrentzat balio handiko eraikina da. Gaur egun, Markku Korpela bikarioaren esku dago parrokia .

• • Keminmaako eliza zaharra edo Done Mikelen eliza (Pyhän Mikaelin kirkko): udalerriaren jatorrizko eliza eta antzinako parrokiaren egoitza da. Harrizko eliza hau 1520-1553 urteen artean eraiki zen eta zutik dirauen Lappi osoko eliza zaharrena da. Herrialdean iparren dagoen erdiaroko eliza da eta, gainera, Finlandian eraiki zen azkeneko eliza katolikoa ere bada. Tenpluaren aro oparoena XVII. mendea izan zen, garai hartan Nikolaus Rungius elizgizon luterano ospetsua elizako bikario izan baitzen. XIX. mendean, bestalde, Keminmaako eliza berria aurreko espaloiean eraiki zenean, Done Mikelen eliza hustua eta baztertua izan zen eta balio historikoagatik ez zen XX. mendearen erdira arte berreskuratuko. Hain zuzen, eliza bertan behera erortzeko zorian zegoenean, Udalaren eta herrialdeko kultura elkarteei esker, eliza goitik bera eraberritua izan zen eta aspaldian izandako itxura oparoa berreskuratu zuen 1957. urtean. Aipatzekoa da, barruan balio artistiko handiko XVII. mendeko margolanak eta erdiaroko suedieraren lekukotasunak daudela. Gaur egun elizkizun bereziak baino ospatzen ez diren arren, iparraldeko eliza ospetsuenetakoa eta bisitatuena da .

• • Sodankyläko eliza zaharra

• Sami museoa: Samitarren museoa da; 1965ean ireki zen eta sami kulturari buruz izateko leku aproposa da. Herri honen arte eta bizimoduaren berri ematen duten tresnak, margolanak, etxebizitzak, etab. Rovaniemiko Arktikumaren eta museo honen artean banatzen dira . Inarin.

• Sami Parlamentua: Samitarren kultura babestu eta sustatzeko arauak ezartzen dituen Finlandiako Sami Parlamentua Inarin dago 1996. urtean eraiki zenetik.

Kirola

Hauek dira talde ezagunenak:

Taldea	Laburdura	Kirola	Liga	Zelaia	Udalerria
Haparanda-Tornio PV	-	Bandya	Elitserien	Gränsvallen (Haparanda)	Haparanda-Tornio
Tornion Palloveikot	ToPV	Bandya	Bandyliiga	Gränsvallen (Haparanda)	Haparanda-Tornio
Perungan Pojat	PerPo	Boleibola	SM-liiga	Lappi	Rovaniemi
Rovaniemen Palloseura	RoPS	Futbola	Ykkönen	Rovaniemen keskuskenttä	Rovaniemi
Palloseura Kemi Kings	PS Kemi Kings	Futbola	Ykkönen	Sauvosaari, Sauki	Kemi
Tornion Pallo –47	TP -47	Futbola	Kakkonen	Pohjan stadion	Tornio
FC Santa Claus	-	Futbola	Kakkonen	Saarenkylän tekonurmi	Rovaniemi
Rovaniemen Kiekko	RoKi	Izotz-hockeya	Mestis	Lappi-areena	Rovaniemi
Tornion IHC	TIHC	Izotz-hockeya	Suomi-sarja	Hannulanmäen jäähalli	Tornio
Etelä-Portimo -72	Et-Po -72	Izotz-hockeya	Suomi-sarja	Plussa-areena	Ylitornio

Iruditegia

• 

  Bizar Zuriren herria.

• 

  Elur-oreinak.

• 

  Inari herriko ikuspegia.

• 

  Kemi herriko eliza.

• 

  Kemiko elur-jatetxea.

• 

  Keminmaako eliza.

• 

  Ranuako Somijärvi aintzira.

• 

  Rovaniemi hiriko arratsaldea.

• 

  Salla.

• 

  Samitarrak.

• 

  Tenojoki ibaia.

• 

  Yllästunturi mendia Kolaritik.

Ikus, gainera

• Haize-arrosa:

Troms	Finnmark	Finnmark
Norrbotten		Murmansk
Botniako Golkoa	Ipar Ostrobotnia	Karelia

Finlandiako Sami Lurraldea

Sápmi

Finlandia