Europar Batasuna
Wikipedia(e)tik
.svg)
Europar Batasuna (EB) Europako nazioz gaindiko erakundea da. Batez ere, politika eta ekonomiako sailak indartu eta estatu-kideen artean harremanak hobetzeko sortua.
3976.372 km²-tan hedatzen da, eta 459.500.000 biztanle ditu (115.6 bizt./km²; 2005)
Brusela da Europar Batasuneko erakundeen egoitza nagusia, bertan daude Kontseiluaren, Komisioaren eta Parlamentuko egoitza administratiboa.
Parlamentuari dagokionez, Estrasburgo da hiriburu ofiziala (bertan egiten dira osoko bilkurak), Brusela hiriburu exekutiboa eta Luxenburgo hiriburu administratiboa.
Europako Justizia Auzitegiaren egoitza Luxenburgon dago.
Hala ere, Londres da hiririk handiena.
Eduki-taula |
[aldatu] Historia
Sakontzeko, irakurri: Europar Batasuneko historia
Historian zehar hainbat inperiok Europa mailako zabalkundea izan zuten; hauen artean Erromatar Inperioa, Inperio Frankoa, Erromatar-Germaniar Inperio Santua, Frantziako Lehen Inperioa eta Alemania nazia leudeke. Europan izandako gerren sarraskiak aintzat hartuta, 1945ean Bigarren Mundu Gerra amaitu aurretik, hainbat politikari eta pentsalarik Europako herri eta estatuen arteko batasunean amesten zuten, besteak beste, Victor Hugo, Charles de Saint-Pierre, William Penn eta Giuseppe Manzini aipa daitezke.
Hala ere, Europako estatu eta herrien arteko batasuna bilatzeko benetako urratsak Bigarren Mundu Gerra amaitu ostean sortu ziren. Winston Churchillek Europako Estatu Batuak sortzea proposatu zuen. 1949an Europako Kontseilua sortu zen, estatuz gaindiko lehen erakunde europarra.
[aldatu] Kideak
Sakontzeko, irakurri: Europar Batasuneko estatu kideak
2007an hauek dira Europako Batasuneko estatu kideak (kakotx artean EBn sartu zen urtea):
- Alemania (Alemaniako Errepublika Federala sortzaileetakoa izan zen; Alemaniako Errepublika Demokratikoa 1990an sartu zen, Errepublika Federalarekin bat egin zuenean).
- Austria (1996)
- Belgika (sortzailea)
- Britainia Handia (1973)
- Bulgaria (2007)
- Danimarka (1973)
- Errumania (2007)
- Eslovakia (2004)
- Eslovenia (2004)
- Espainia (1986)
- Estonia (2004)
- Finlandia (1995)
- Frantzia (sortzailea)
- Grezia (1981)
- Herbehereak (sortzailea)
- Hungaria (2004)
- Irlanda (1973)
- Italia (sortzailea)
- Letonia (2004)
- Lituania (2004)
- Luxenburgo (sortzailea)
- Malta (2004)
- Polonia (2004)
- Portugal (1986)
- Suedia (1995)
- Txekia (2004)
- Zipre (2004)
Gaur egun estatu kide izateko zerrenda ofizialean estatu hauek daude:
Sartzeko kontsideratzen ari diren estatuak:
Beste estatu batzuk etorkizun hurbil batean hautagai izateko aukera dute:
Etorkizuneko balizko zabalkundeak Europako Merkataritza Askeko Elkarteko eta SESB ohiko estatuak har ditzakete. Lehenengoen artean Suitza, Liechtenstein, Islandia eta Norvegia egongo lirateke. Estatu hauek ekonomia maila oso altuak dituzte, EBko bataz bestekoa baino askoz altuagoak. Horrek hiritarren artean kontrako jarrera indartzen du; izan ere, EBn sartuko balira diru laguntzak ematea tokatuko litzaieke, Garapen Funtsen bidez herrialde txiroenei aurrera egiten laguntzeko. Gainera, politikoki oso estatu independenteak dira, beraien subiranotasuna gogor defendatzen dutenak.
Bigarrenen artean Ukraina, Bielorrusia, Moldavia, Georgia, Armenia, Azerbaijan, Kazajstan eta Errusia leudeke, baina hauen hautagaitzak zail ikusten dira, bai ekonomikoki EBko bataz bestekotik oso atzean daudelako baita politikoki egoera ezegonkorrak nagusi direlako. Gainera, biztanle kopuru handia dutenez, Garapen Funtsetatik diru asko jasoko lukete, eta herrialde aberatsagoak EBn sartu ezean gaur egungoek ahalegin handiak egin beharko lituzkete.
Egoera berezian daude Europako mikroestatuak (Andorra, Monako, San Marino eta Vatikano Hiria). Hauek euroa erabiltzen duten arren, ez dira EBko kide. Europaz kanpoko beste estatu batzuen kidetza ere eztabaidatu izan da, hala nola, Israel eta Marokorenak, baina gaur egun ez dira aukera errealtzat hartzen.
[aldatu] Hiri nagusiak
Hauexek dira metropoli-barrutirik handienak, 2005eko datuen arabera:
1 Paris, Frantzia 10.136.000 biztanle.
2 London, Ingalaterra 8.505.000
3 Essen-Dortmund, Alemania 5.214.000
5 Milan, Lombardia (Italia) 4.282.280
6 Bartzelona, Katalunia (Espainia) 4.043.000
8 Rotterdam, Herbehereak 3.345.000
10 Napoli, Campania (Italia) 2.905.000
[aldatu] Instituzioak
Gaur egun Europar Batasuna bost instituziok gobernatzen dute. Europar Batasuna eratu duten hitzarmenetan ondoko hurrenkeran sortu ziren: Europar Parlamentua, Europar Batasuneko Kontseilua, Europar Komisioa, Europako Justizia Epaitegia eta Europako Auditoreen Epaitegia.
Europar Komisioa EBren botere exekutiboa da, eta lege-ekimenak zein Batasuneko eguneroko jarduna ditu bere gain. Kontseiluan ez bezala, non herrikideen ordezkariek norberaren interesen alde egin behar baituten, Komisioan Batasun osoaren interesak dira defenditzekoak. Halaber, europar integrazioaren bultzatzailea ere bada Komisioa. Orain 27 komisariok osatzen dute, herrikide banakoak, nork bere ardura politiko desberdina duela. Komisioburua, gaur egun Durao Barroso, eta gainerako komisarioak Kontseiluak aukeratzen ditu, parlamentuak berretsita.
Europar Batasuneko Parlamentuak botere legislatiboaren erdia osatzen du. Bost urtetan behin, Europako herritarrek Parlamentuko 785 kideak hautatzen dituzte. Nahiz eta herrikideen arabera aukeratzen dituzten, biltzarrean alderdi politikoaren arabera (eta ez nazionalitatearen kontura) esertzen dira. Herrikide bakoitzak eserleku kopuru desberdina dauka, populazioaren arabera. Parlamentuko Presidentearen aginpidea bi urte eta erdikoa da, beraz, legegintzaldi batean bi aukeraketa dituzte. Politikaren hainbat arlotan, Kontseiluarekin batera onesten ditu Parlamentuak legeak eta araguak (beste arlo batzuetan Kontseiluak baino ez du zeresana). Lisboako Hitzarmenaren azpian, Kontseiluak eta Parlamentuak elkarrekin jorratuko dituzten arloak handituko dira, eta, hortaz, Parlamentuaren papera garrantzitsuago bilakatuko da.
Europar Batasuneko Kontseiluak (hainbatetan Ministroen Kontseilua ere deituta) osatzen du EBko botere legislatiboaren beste erdia. Erakunde bakarra den arren, praktikan Kontseilua biltzar txikiagotan bereizten da arloaren arabera, hala nola GAERC kanpo harremanetarako, edo ECOFIN politika ekonomikorako. Honela, herrikide guztiek ordezkari bana (ministro mailakoa jeneralean) bidaltzen dute arlo horretarako. Kontseilu burua txandakako presidentziaren arabera aldatzen da. Erabakiak hartzeko, herrikide bakoitzak bozka kopuru desberdina dauka. Honela, Alemaniak edo Frantziak 29na bozka dituzte, Maltak 3 besterik ez dituen bitartean (guztira 345 boto dira). Erregulartasunik gabe biltzen dira urtean zehar, kanpo harremank, ekonomiak eta nekazaritza arloetan izan ezik, hauetarako hilabetero biltzen baitira.
EBaren justizia-boterea Europako Justizia Epaitegiak eta Lehen Instantziako Epaitegiak osatzen dute. Batera Batasuna osatu duten hitzarmenak interpretatzen eta aplikatzen dituzte. Lehen Instantziako Epaitegiak gizabanakoen auziak hartzen ditu bere baitan batik bat, eta Justizia Epaitegiak herrikideek eta instituzioek eramandakoak jorratzen ditu.
[aldatu] Hizkuntzak
[aldatu] Hizkuntza ofizialak
Alemana |Bulgariera | Daniera | Eslovakiera | Esloveniera | Gaztelania | Ingelesa | Errumaniera | Estoniera | Finlandiera | Frantsesa | Greziera |Hungariera | Irlandera | Italiera | Letoniera |Lituaniera | Maltera | Neerlandera | Poloniera | Portugesa | Suediera | Txekiera.
[aldatu] Hizkuntza ez ofizialak
Sakontzeko, irakurri: Europako hizkuntza gutxituen zerrenda
Bretainiera | Euskara | Erromantxera | Frankoprovenzera | Frisiera | Galesera | Galiziera | Katalana | Kaxubiera | Korsikera | Okzitaniera | Samiera | Sardiniera | Scotsa | Etab.
[aldatu] Lan-hizkuntzak
Ingelesa, frantsesa eta alemana.
[aldatu] Kanpo loturak
- EBren webgune ofiziala (Bulgarieraz) (Txekieraz) (Danieraz) (Alemanez) (Estonieraz) (Grezieraz) (Ingelesez) (Gaztelaniaz) (Frantsesez) (Gaeleraz) (Italieraz) (Letonieraz) (Lituanieraz) (Hungarieraz) (Malteraz) (Nederlanderaz) (Polonieraz) (Portugaleraz) (Errumanieraz) (Eslovakieraz) (Eslovenieraz) (Finlandieraz) (Suedieraz)
