Nurenberg

Nurenberg
Bavaria
Nurenberg hiriko ikuspegia.
Izen ofiziala	Nürnberg
Herrialdea Estatua Eskualdea	Alemania Bavaria Frankonia Erdikoa
Alkatea	Ulrich Maly (SPD)
Koordenatuak	49°27′0″N 11°5′″W
Nurenberg
Eremua	186,38 km2
Garaiera	302 m
Posta kodea	90000-90491
Biztanleria	503.002 bizt. (2007)
Dentsitatea	2.698,8 bizt./km²
Matrikula	N
http://www.nuernberg.de

Nurenberg (alemanez Nürnberg) hiri alemaniarra da, Bavariako eskualdekoa. Pegnitz ibaiertzean dago.

Frankoniako hiririk populatuena da eta Bavariako bigarrena, Munichen atzetik. 503.002 biztanle zituen 2007ean.

Historia

Sorrera

Hiria XI. mendearen hasieran sortu zen. Lehen aipamen ofiziala 1050. urtekoa da. Bertan gaztelua egon bide zen Ekialdeko Frankoar Erresuma eta Nordgauko Markaren arteko muga zaintzeko. Zenbait merkataritza bideren arteko bidegurutzea zen erdi aroan eta honek oparotasuna ekarri zion.

Erdi Aroa

Nuremberg neguan, gaztelutik ikusita

Konrado III.a Germaniakoak Nurenbergko burgraverriaren hiriburu ezarri zuen. Gainera Reichstaga (Inperioko Dieta) bertan bildu izanak Germaniako Erromatar Inperio Santuaren hiriburu "ez ofizial" bihurtu zuen. 1219an Askatasunaren Eskutitz Handia (alemanez Großen Freiheitsbrief) jaso zuen, honen barnean hiri eskubideak, txanponak egiteko ahalmena eta aduanetako polizia edukitzea baimentzen zen. 1356an Karlos IV.ak bere Urrezko Buldan germaniar erregeek lehen Reichtaga mantendu behar zutela esatean Nurenberg Europako hiru hiri garrantzitsuenetako bat bihurtu zen.

Oparotasun giro hartan ordea izan zen gertaera lazgarririk ere. 1298an juduei sakrilegioa leporatu eta Rintfleisch-Pogrom izeneko pogromean 698 judu hil zituzten. XIV mendean sarritan gertatu ziren antzeko masakreak Alemanian.

Aro modernoa

XV eta XVI mendeetan Alemaniar pizkundearen erdigunea izan zen Nurenberg. 1525ean hiriak Luteranismoa onartu zuen eta 1532ko Nurenbergko Pake Itunean luterarrek eskubide garrantzitsuak jaso zituzten. 1632an Hogeita Hamar Urteko Gerrak bete betean harrapatu zuen eta krisi latza jasan zuen denboran luzatu zena. XIX mendean ia behea jo zuen eta Germaniako Erromatar Inperio Santua desegin zenean Hiri Inperial Askearen kategoria galdu eta Bavaria barnean sartu zen, hau Nurenbergen zorrak bere gain hartzeko prest baitzegoen. 1835ean Nurenberg eta Fürth arteko trenbidea eraikitzean berriz ere opariotasuna iritsi zen hirira.

XX mendea

Bere historia handia zela eta, Adolf Hitlerrek Alderdi Naziaren egoitza ofizial izendatu zuen (Reichsparteitag) eta bertan hainbat kongresu ospatu zituzten. Hau dela eta, aliatuek bereziki erasotu zuten. 1943an hasi ziren bonbaketak eta 1945ean bukatu. Nurenberg hiriaren %90a erabat suntsituta gelditu zen.

1945eko azaroaren 20an hasi ziren Nurenbergeko epaiketak hainbat buruzagi nazien aurka, Holokausto eta Bigarren Mundu Gerran egindako krimenengatik.

Ondasun nabarmenak

Izpiritu sainduaren ospitalea (Heilig-Geist-Spital)

• Nurenbergko gaztelua (Nürnberger Burg)
• San Sebaldo eliza (St Sebalduskirche): Nurenbergko eliza zaharrena da, XIII mendekoa.
• San Lorentzo eliza (St. Lorenzkirche): XIV mendeko eliza gotikoa.
• Izpiritu sainduaren ospitalea (Heilig-Geist-Spital): 1332an sortu eta Erdi Aroko ospital handienetakoa izan zen. Legenardunak hartzen zituen.
• Hauptmarkt enparantza: Alde zaharreko giroaren erdigunea merkatu plaza honetan dago. Bertan dago 1385ean eraiki zen Schöner Brunnen iturria.
• Germanisches Nationalmuseum: Alemaniar kulturaren museoa.
• Neues Museum Nürnberg: Arte moderno eta garaikidearen museoa.

Kirolak

Nurenbergeko futbol taldeak, 1. FC Nurembergek, Alemaniako 9 Bundesliga eta 5 Kopa irabaziak ditu. 20 eta 30. hamarkadan izan zen nagusi.

Nurenbergtar ezagunak

• Albrecht Dürer (1471-1528), margolaria.
• Johann Pachelbel (1653-1706), musikaria.

Kanpo loturak

• (Alemanez)(Ingelesez) Nurenberg hiriko webgune ofiziala