Orbaizeta

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Orbaizeta

 Nafarroa Garaia
Herriko eliza eta inguruko etxeen ikuspegia.
Herriko eliza eta inguruko etxeen ikuspegia.

Orbaizetako armarria

Izen ofiziala Orbaizeta
Estatua
Erkidegoa
Merindadea
Espainia
Nafarroako Foru Erkidegoa
Zangozako merindadea
Alkatea Fermin Erdozain Larrañeta
(Txantxalan)
Herritarra orbaizetar
Koordenatuak 42°58′27″N 1°13′44″W / 42.97417°N 1.22889°W / 42.97417; -1.22889Koordenatuak: 42°58′27″N 1°13′44″W / 42.97417°N 1.22889°W / 42.97417; -1.22889

[[Fitxategi:|300px]]

Eremua 81,85 km2
Garaiera 765 m
Distantzia 60 km Iruñera
Posta kodea 31670
Biztanleria 217 bizt. (2012)
Dentsitatea 2,65 bizt./km²
http://www.orbaizeta.com

Orbaizeta[1] Nafarroa Garaiko iparraldeko udalerri bat da, Iratiko basoaren mendebaldeko ate naturala. Aezkoa ibarrean, udalerri jendetsuena da, eta euskaldun gehien dutenetatik hirugarrena. 2012ko urtarrilaren 1eko erroldan, herriak 217 biztanle zituen.

Inguru naturala eta kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ibarreko herrietatik iparraldeen kokaturik dagoen herria da. Nafarroa Behereko Garaziko ibarrarekin egiten du muga. Mugatik gertu dagoenez, gerrateetan harrapaketa eta sute handiak jasan zituen herriak.

Orbaizetako auzoak: Mendikoa, San Pedro, Larraun, Orbaizetako Ola eta Arrotxapea.

Orbaizetaren mugakideak honakoak dira: iparraldean Eiheralarre eta Ezterenzubi (Nafarroa Beherea); hegoaldean Orbara eta Hiriberri; mendebaldean Luzaide eta Orreaga; eta ekialdean Otsagabia.

Klima eta landaredia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orbaizetak mendialdeko klima azpiatlantiarra dauka. Hala ere, udalerriko guneen arteko aldeak handiak dira itsasoaren gaineko altuera dela eta. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 10 gradu artekoa, eta prezipitazioak 1.400 eta 1.600mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 130 inguru izaten dira (azarotik apirilera elurra egiten du maiz).

Herriaren inguruko basoetan, pagoak daude, eta batez ere haritzak (udalerriko basoen erdia inguru), Orbaizetako zuhaitz espezieen heren bat dira. Birlandaturiko pinuek (Japoniatik ekarritako Alertze pinua batez ere) 18 hektarea hartzen dituzte.

Estazio meteorologikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herrigunearen kanpoaldean, Irabiako urtegitik gertu, itsasoaren mailatik 822 metrora, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak jarritako estazio meteorologikoa dago.[2]

Orbaizetako ola[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Orbaizetako ola»

Orbaizetako arma-ola ehun urtez izan zen jardunean, XVIII. mendean orduko Espainiako erregeak sortua.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orbaizetako Olako eliza.
Orbaizetako garaia.

Herriko arkitekturan etxe asko berritu badira ere, gotiko estilokoak diren leiho, arku eta giltzarriak ikus daitezke.

  • Eliza. San Pedroren izenpekoa, gotiko berantiar estiloko eraikina da (XVI. mendekoa), harriz egina, nabe bakarrekoa: bi zatitan banatua, gehi burua. Erretaula XVIII. mendearen hasierakoa da, interesgarria, Jaungoikoa, Ama Birjina eta aingeru batzuen irudiak ditu. Bereziki aipatzekoak dira goialdean dauden aingeru musikariak. Ziurrenik, ibarreko egurrezko armarririk zaharrena dauka.
  • Gurutzea. Barrakaldean zegoen.
  • Garaiak. Etxegarai, Estankero eta Larrañeta izeneko garaiek zutik diraute.
  • Baseliza. San Esteban izenekoa, Azalegi mendian dago. Abuztuaren 3an erromerian joaten da bertara. 1794. urtean, frantziarrek egin zuten inbasiotik hondarrak gelditzen ziren. Aetzen kuartela izateagatik erre zuten, baina XX. mendean berreraiki zen. Bertara iristeko, herritik bi orduko ibilaldi ederra dago.
  • Arburuako Behatokia. Orbaizetako herritik aterata Arburura daraman bidea jarraitu eta bertatik ibarreko zenbait herri eta Irati ibaia ikusi ahal izango ditugu.
  • Gotorlekuak:
    • Urkulu. Urkuluko tontorrean dagoen Erromatar Inperioaren garaiko dorre sendora joan behar da da ingurua ongi ezagutu nahi bada. XIX. mendeko gerra dorre zelataritzat erabili izan zen.
    • Soroluze. Soroluzen dagoen lubaki egitura zoragarriak kostatik Orirainoko gotorlekuen defentsaren katea osatzen zuen. XVIII. eta XIX. mendearen amaierako gerraterako eraiki zen.
    • Arlekiako Gaztelua. Harri handiz osaturiko eraikin misteriotsua. Horren inguruan datu zehatzik ez badago ere, erdi arokoa izan daiteke. Hiru altueratan egituratua dago eta bi korridorek gotorlekua inguratzen dute. Olatik abiatzen den xendari jarraituz irits daiteke hara. Ibarra eta Irati oihanaren gaineko ikuspegi ederrak daude.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orbaizetako biztanleria
1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2006
559 541 564 556 590 537 537 436 366 290 258 234 208

2008ko erroldaren arabera, hiru etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %1,42 (Nafarroa Garaiko batezbestekoaren azpitik).

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orbaizeta ibarreko hirugarren herririk euskaldunena da, 2001ean biztanleen %36 inguru euskal hiztuna zen.

Horietako batzuek aezkera erabiltzen dute, bertako hizkera alegia.

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an Orbaizetako alkate kargurako Agrupación Electoral Independiente Orbaiceta (AEIO) aurkeztu zen zerrenda bakarreko Jesus Maria Eginoa Barberena aukeratu zuten. Baliogabeko botoak 46 izan ziren (botoen %13,33) eta 47 boto zuri izan ziren (botoen %45,19). Abstentzioa %46,67koa izan zen.

Orbaizetako Udala (2007)
Alderdia Botoak Aukeratua?
Jesús María Eginoa Barberena (AEIO) 46 Bai
Koldo Landa Artzeluz (AEIO) 43 Bai
Gemma González Sánchez (AEIO) 36 Bai
Ramón González Mesas (AEIO) 33 Bai

2011ko udal hauteskundeetan ere zerrenda bakarra aurkeztu zen, kasu honetan Txantxalan izenekoa. Fermin Erdozain Larrañeta alkate izendatu zuten.

Udaletxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • HELBIDEA: San Pedro kalea, 51

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alkateen zerrenda
1979-1983
1983-1987
1987-1991
1991-1995
1995-1999
1999-2003
2003-2007
2007-2011 Jesús Maria Eginoa Barberena AEIO
2011-2015 Fermin Erdozain Larrañeta Txantxalan

Azpiegitura eta garraioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Conda autobus konpainiaren Orbaizeta eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Lineak honako ibilbidea egiten du:

Jaiak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kirola[aldatu | aldatu iturburu kodea]

GR 11 ibilbidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pirinioetako hegoaldeko isurialdea aldenik zeharkatzen duen GR 11 ibilbidea udalerri honetatik igarotzen da.


Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Euskaltzaindia: 155. araua: Nafarroako udal izendegia.
  2. Nafarroako Meteorologi Agentziaren webgunea.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa


Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Orbaizeta Aldatu lotura Wikidatan