Balmaseda

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Balmaseda

 Bizkaia
Balmasedako udaletxea.
Balmasedako udaletxea.
Balmasedako bandera

Balmasedako armarria

Izen ofiziala Balmaseda
Estatua
Erkidegoa
Herrialdea
Eskualdea
Espainia
Euskal Autonomia Erkidegoa
Bizkaia
Enkarterri
Alkatea Alvaro Parro Betanzos (EAJ)
Herritarra balmasedar
Koordenatuak 43°11′34″N 3°11′49″W / 43.19278°N 3.19694°W / 43.19278; -3.19694Koordenatuak: 43°11′34″N 3°11′49″W / 43.19278°N 3.19694°W / 43.19278; -3.19694

Balmaseda.JPG

Eremua 22,3 km2
Garaiera 146 m
Distantzia 30 km Bilbora
Posta kodea 48800
Biztanleria 7.782 bizt. (2013)
Dentsitatea 348,97 bizt./km²
Sorrera 1199
http://www.balmaseda.net

Balmaseda Bizkaiko mendebaldeko udalerri bat da, Enkarterri eskualdekoa. Hiribildu titulua du.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Balmaseda izenaren etimologia bi hitzetan banatuta azaldu daiteke: val («harana», gaztelaniaz) eta maseda. Bigarren osagai horren esanahia ez dago argi, baina Maseda hitzaren barianteak badira inguru horretako abizenetan: Balmaceda, Balmaceta, eta biak v-rekin idatziak. Era berean, Matzeta izeneko tokiak badira Durangaldean.

Hipotesi batek dioenez, izenaren bigarren osagai hori euskarazko «mahatseta» hitzetik eratorria da. Orduan, herriaren izenaren errotiko esanahia «mahasti harana» litzateke.

Proposatu den beste etimologia proposatu bat gaztelaniazko val maceda da, hots, «sagarrondoen harana».

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Balmasedak Artzentales, Sopuerta eta Zallarekin egiten du muga ekialdean; hegoaldean, berriz, Burgos probintziako Mena Haranarekin.

Udalerria lurralde menditsu batean dago kokatuta, Ordunteko Mendien luzapenean. Kolitza, Canto, Terreros eta Garbea gailurrak azpimarra daitezke. Handik ibarra Kadagua ibairaino hedatzen da, Sabugal mendia, Tueros zelaia eta Arbalitza mendia sortaldean utzita. Kadagua ibaiak ibar estua sortzen du, eta Acebo, Kolitza, Tueros eta Angostura erreketako urak hartzen ditu.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zubi Zaharra Kadagua zeharkatzeko

Lurraldean badira giza aztarnak historiaurretik, baina lehen albiste zehatza 1199ko urtarrilaren 24koa da, Bortedoko jaun Lope Sanchez Menakoak hiribildua (Bizkaiko lehena) sortu zuen egunekoa, Logroñoko Forua emanda. Sortzen Bizkaiko lehen hiribildua izan zen. Hiribildua bertan kokatzeko arrazoiak mendia artean ondo defenditutako hiria sortzeko aukera eta Gaztelaren eta Bizkaiaren arteko ibilbide komertzialak (erromatar galtzada zaharra baliatuz) izan ziren.

Horregatik, Balmaseda merkataritza eta aduana leku garrantzitsua bilakatu zen. Haren kale-kantoietan dendak, ostatuak, eskulangintza tailerrak, errementeriak eta abar sortu ziren. Halaber, komunitate judu handia bildu zen, kanporatu zituzten arte.

XVIII. mendean salgaien zirkulazioa gutxitu egin zen, Urduñako ibilbidea zabaldu eta gero. Espainiako Independentzia Gerrak, karlistaldiek eta Espainiako Gerra Zibilak eragin handia izan zuten Balmasedan, zuen garrantzi estrategikoarengatik.

Hala ere, trenbideak ailegatzeak eta XX mende hasierako industrializazioak garai berri bat ekarri zuten Balmasedara. La Robla trenbideak bere tailer eta zerbitzuekin beste hainbat eskualdetako jendea eraman zuen Balmasedara,eta horrek hazkunde demografiko handia sortu zuen.

Garapen urbanistikorako arazo larriekin, eraikitzeko leku gutxi baitago, eta sektore industrialak krisian egonda, Balmasedak gaur egun bere garrantziari eutsi nahi dio industria birmoldatzearen bidez (El Paramo poligonoa) eta, halaber, zerbitzu jarduera garatuz, herriko kultura eskaintzak eta monumentuek dakarten turismoa bultzatu.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

3.060 lagunek osatzen dute populazio aktiboa eta horietatik 893k (%30,65) ez dute lan egiten.

  • Lehen sektorea: 73 lagunek egiten dute lan sektore honetan (%3,44). Atzerantz doan sektorea da, bai biztanleria zati txikia ari delako jarduera honetan, bai gero eta landa esplotazio gutxiago dagoelako ere. Eremu aldapatsua izanik, zaila da lurra lantzea, %4 baino ez da erabilgarria. Baratzeak dira nagusi, ohiko produktuekin (artoa, patata, frutarbolak eta mahastiak, txakolina egiteko) Bestetik, 300 Ha. inguru belardiek eta landek osatzen dute abeltzaintza-ustiapena, batez ere abelgorriena. Aipatu behar da basogintzak berebiziko indarra hartzen ari dela (lurren %70).
  • Industria eta eraikuntza: 880 lagun ari dira arlo honetan (%41,47). Balmasedaren oinarri ekonomikoa da. Bi dira batez ere jorratzen diren arloak, nolabaiteko espezializazioa baita, metala eta altzariak. Metalgintzak (F. Murga, Trameinsa, Jar, etab.) galdaketari eta laminatuei ekiten die batez ere. Altzari arloa (komertziala eta altzarigintza), berriz, aspaldikoa da, izan ere, "altzarien hiria" deitzen zaio Balmasedari, jarduera hori inguruko basogintzak eman baitio neurri handi batean. Udalerriko industria arloari bultza egiteko asmoz, El Paramo Industrialdea sortu da.
  • Zerbitzuak: 1.169 lagun ari dira arlo honetan (%55,1). Inguru honetako izaera industrialak arlo hau izugarri hazi du.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Balmasedako biztanleria
1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2006
2.935 3.129 3.563 3.697 4.081 4.322 4.797 5.737 7.412 7.947 7.333 7.069 7.100

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeen emaitzen ondorioz, EAJko Joseba Mirena Zorrilla hautatu zuten alkate berriro.

Balmasedako udalbatza

Izena Zinegotziak Boto kopurua[1]
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
7
2.215 (%48,28)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
2
788 (%17,18)
Bildu
2
715 (%15,58)
Candidatura Local Independiente (CLI)
2
685 (%14,93)
Alderdi Popularra (PP)
-
145 (%3,16)
Ezker Batua - Berdeak (EB-B)
-
40 (%0,87)

Kultura eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Inauteriak: jai herrikoia, karroza, lehiaketa, mozorro, kalejira, dantza eta berbenekin.
  • Erdi Aroko Azoka: lehen aldiz egin zen hiribilduaren sorreraren VIII. mendeurrenean. Arrakasta ikusita, ordutik urtero egiten da.
  • Kolitza mendirako igoera: Mendekoste Bazko bezperan egiten da. Mendira igotzea, erromeria baselizan eta Donibane Plazara jaitsiera.
  • Karmen eguna: uztailaren 16an jai herrikoia, zezenketekin.
  • Seberino Deuna: urriaren 23an, jai patronalak dira. Ezaguna da Putxera Lehiaketa. Horrez gain, kalejirak, fanfarreak, haur jokoak, kultura eta kirol ekitaldiak, dantzak, kontzertuak, berbenak...
  • Kristoren Pasio Biziduna: hiribilduko 600 auzoko baino gehiagok hartzen dute parte. Herriko kaleetan, Azken Afaria, Ortuko Otoitza, Pilatosen Epaiketa, Atxilotzea eta Gurutzeiltzatzea antzezten dituzte Ostegun eta Ostiral Santuetan.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Seberino Deunaren eliza.
Horcasitas jauregia.

Garraioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

FEVE tren konpainiak udalerri honetan bi geltoki ditu: Balmasedako geltokia eta La Calzadako geltokia.

Hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Balmasedar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Balmaseda Aldatu lotura Wikidatan


Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa