Rosa Luxemburg
| Artikulu hau serie honen zatia da: Komunismoa |
 |
| Oinarrizko kontzeptuak |
| Filosofia marxista |
| Klase borroka |
| Internazionalismo proletarioa |
| Alderdi komunista |
| Agiri Komunista |
| Ideologiak |
| Marxismoa Leninismoa Maoismoa |
| Marxismo-leninismoa |
| Troskismoa Jutxe |
| Ezkerrekoa Kontsejismoa |
| Erlijiosoa Anarkista |
| Komunismoaren Internazionalak |
| Liga Komunista |
| Lehen Internazionala |
| III. Internazionala |
| IV. Internazionala |
| Komunista esanguratsuak |
| François-Noël Babeuf |
| Karl Marx |
| Friedrich Engels |
| Piotr Kropotkin |
| Rosa Luxemburg |
| Vladimir Lenin |
| Josef Stalin |
| Leon Trotski |
| Mao Zedong |
| Che Guevara |
| Fidel Castro |
| Gertuko kontzeptuak |
| Anarkismoa |
| Antikapitalismoa |
| Antifaxismoa |
| Antikomunismoa |
| Estatu sozialista |
| Zentralismo demokratikoa |
| Proletarioren diktadura |
| Komunismoaren historia |
| Ezker politikoa |
| Luxemburgismoa |
| Ezker Berria |
| Poskomunismoa |
| Eurokomunismoa |
| Titoismoa |
| Sozialismoa Estalinismoa |
| Ekonomia sozialista |
| Sinbologia komunista |
| Artikulu hau serie honen zatia da: Feminismoa |
 |
| Oinarrizko kontzeptuak |
| Patriarkatua |
| Generoa |
| Emakumea |
| Matriarkatua |
| Joera ezberdinak |
| Feminismo erradikala Feminismo marxista |
| Ezberdintasunaren feminismoa |
| Anarkofeminismoa |
| Ekofeminismoa Feminismo islamiarra |
| Feminismo liberala Feminismo filosofikoa |
| Feminismo separatista |
| Feminismo indibidualista |
| Feminista esanguratsuak |
| Kate Sheppard |
| Clara Zetkin |
| Rosa Luxemburg |
| Virginia Woolf |
| Margaret Mead |
| Simone de Beauvoir |
| Toni Morrison |
| Margaret Atwood |
| Elfriede Jelinek |
| Gertuko kontzeptuak |
| Antropologia feminista |
| Generoaren soziologia |
| Queer teoriak |
| Generourban |
| Matxismoa |
| Martxoaren 8a |
| Marxismoa |
| Feminismoaren historia |
| Luxemburgismoa |
| Sinbologia feminista |
Rosa Luxemburg (Zamość, Polonia, 1870eko martxoaren 5 - Berlin, 1919ko urtarrilaren 15) iraultzaile eta sozialismo alemaniarraren teorialaria izan zen. Jatorriz poloniarra eta judua izan zen. Alemaniako Alderdi Komunista sortu zuen. 1919ko urtarrilean Berlinen izandako iraultza saiakeran parte hartu zuen. Bertan, beste ehunka pertsona bezala, atxilotu, torturatu eta hil zuten.
Bizitza [aldatu]
1889an Polonia utzi zuen Langileen alderdi iraultzaile sozialistako kide zelako eta Suitzara joan zen. Zurichen Errusiako alderdi sozialdemokratako buruzagiak ezagutu zituen, Georgy Plekhanov bereziki eta ekonomia politikoko ikasketak amaitu zituen. Gustav Lübeckekin ezkondu ondoren, 1898an Alemanian egon zen eta berebiziko tokia izan zuen aurrerantzean Alemaniako alderdi sozialdemokrataren barnean, Leipziger Volkszeitung egunkarian. 1898an Sozialreform oder Revolution? (Erreforma ala Iraultza?) argitaratu zuen, Eduard Bersteinen erribisionismoaren aurka. 1905eko Errusiako iraultza saioaren ondoren, Poloniara jo eta iraultzaren aldeko lanetan ibili zen han. Atxilo hartu zuten, baina luze gabe aske geratu eta Alemaniara joan zen berriro. Massenstreik, Partei und Gewerkschaften (1906, Greba orokorra, alderdia eta sindikatuak) liburuan zehaztu zuen alderdiak iraultza mugimendu orokorarren gidari gisa zuen egitekoa. Sozial-demokraten eskolako ekonomia politikoko irakasle izan ondoren, Die Akkumulation des Kapitals (1913, Kapital metatzea) argitaratu zuen, kapitalismoak inperialismoaren fasean biziko zituzkeen kontraesanez. II. Internazionalaren porrotak eta Lehen Mundu Gerraren aurrean Alemaniako politikari sozialdemokrata askok erakutsi zuten portaera gerrazaleak bultzatu zuen 1915ean Rosa Luxemburg, Karl Liebknecht, Franz Mehreing eta Clara Zetkinekin batean, Espartakus Taldea, joera iraultzaile antimilitaristakoa, sortzera. Espetxean (1915-1916;1916-1918) segitu zuen bere Ekonomia politikorako sarrera inoiz amaituko ez zuen obra idazten eta bertatik jarraitu zituen Errusiako Iraultzaren gorabeherak. 1918an aske utzi zuten Alemaniako iraultzaldiaren ondoren, Die rote Fahne egunkaria sortu eta Alemaniako alderdi komunista bultzatu zuen (1918ko abendua). Iraultza espartakistan parte hartu zuen 1919ko urtarrilean, hasieran aurka zegoen arren, eta hil bereko 15ean preso hartu eta hil zuten aurkakoek.
 |
Artikulu hau biografia bati buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
Erreferentziak [aldatu]
- Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Izan ere, egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek Creative Commons Aitortu 3.0 Espainia lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
