Karl Marx
Wikipedia(e)tik
| Artikulu hau serie honen zatia da: Komunismoa |
 |
| Oinarrizko kontzeptuak |
| Filosofia marxista |
| Klase borroka |
| Internazionalismo proletarioa |
| Alderdi komunista |
| Agiri Komunista |
| Ideologiak |
| Marxismoa Leninismoa Maoismoa |
| Marxismo-leninismoa |
| Troskismoa Jutxe |
| Ezkerrekoa Kontsejismoa |
| Erlijiosoa Anarkista |
| Komunismoaren Internazionalak |
| Liga Komunista |
| Lehen Internazionala |
| III. Internazionala |
| IV. Internazionala |
| Komunista esanguratsuak |
| Karl Marx |
| Friedrich Engels |
| Rosa Luxemburg |
| Vladimir Lenin |
| Josef Stalin |
| Leon Trotski |
| Mao Zedong |
| Gertuko kontzeptuak |
| Anarkismoa |
| Antikapitalismoa |
| Antifaxismoa |
| Antikomunismoa |
| Estatu sozialista |
| Zentralismo demokratikoa |
| Proletargoaren diktadura |
| Komunismoaren historia |
| Ezker politikoa |
| Luxemburgismoa |
| Ezker Berria |
| Poskomunismoa |
| Eurokomunismoa |
| Titoismoa |
| Sozialismoa Estalinismoa |
| Ekonomia sozialista |
| Sinbologia komunista |
Karl Heinrich Marx (maiatzaren 5, 1818 - martxoaren 14, 1883) filosofialari eta politikaren teorialari alemaniarra. Ekonomia eta politikari buruz idatzi zuen. Manifestu Komunistaren egilea izan zen Friedrich Engelsekin batera 1848. urtean. Bertan, komunismoaren oinarri teorikoak eta helburuak lehen aldiz agertu ziren era sistematikoan.
Haren lan nagusia Das Kapital liburua izan zen. Bera hil eta gero, obraren beste bi liburuki argitaratu ziren, Marxek hamarkadetan zehar egindako kapitalismoaren analisi kritikoekin.
[aldatu] Bizitza
Familia judu burges batean hazi zen, baina eliza ebangeliko batean bataiatu zuten. Zuzenbide ikasketak egin zituen Bonn eta Berlingo jesuiten unibertsitateetan. Hemezortzi urte betetzean, Jenny von Westphalenekin ezkontzeko hitza hartu zuen. Artean egin zen Hegelen filosofiaren jarraitzaile, Berlinen kazetari gisan lanean ari zela. Bere ideia iraultzaileak zirela eta, hainbat alditan erbesteratu zuten, Parisera lehenik (garai hartan ezagutu zuen Engels, orduz geroztik beti ondoan izango zuen lagunmina) eta Bruselasera gero. Han, filosofian bakarrik jardungo zuela erabaki zuen.
Zortzi seme-alaba izan zituen. Polizia beti ibili zitzaion atzetik. Prusiatik behin betiko bota zutenean, Londresera joan zen bizi izatera. Engelsek emandako babes ekonomikoari esker (Ingalaterrako hainbat lantegiren jabe baitzen), ikertzeko eta idazteko aski denbora lortu zuen eta 1867an, "Das Kapital" lana argitaratu. Marx gizartearen teoriko handienetakotzat hartu dute filosofo askok: filosofia ireki eta zabala du, baina aldi berean, kritikoa. Marxen testuingurua, 1814an Napoleon erori ondoren, Europak jasan zuen berregituratzean aurki daiteke, Vienako Kongresuaren ondorengo egoeran.
[aldatu] Lanak
- Kapitala (Das Kapital) 1867.
- Familia Sakratua (Sacratisch Familien).
- Filosofiaren Miseria (Das Miserien über den Phylosophien).
- Alderdi Komunistaren Manifestua edo Manifestu Komunista (Engelsekin batera) (Das Komunisten Manifest)
- Ekonomia politikoaren kritikari ekarpena
- Klase arteko borrokak Frantzian.
- Luis Bonaparteren 18 Brumaire-a (Achtzehn Brumaire von Luis Bonaparte)
