Konbentzio Gerra

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Konbentzio Gerra
Frantziako Iraultzako Gerren zati
051225EL ROURECimg0030.jpg
Roureko monasterioa, gudu zelaia zena
Data 1793ko martxoaren 7a - 1795eko uztailaren 22a
Lekua  Katalunia
 Euskal Herria
Emaitza Basileako ituna
Gudulariak
Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg Espainia
Flag Portugal (1707).svg Portugal
Pavillon royal de France.svg Erregezale frantziarrak
 Frantzia
Buruzagiak
Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg Antonio Ricardos
Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg Luis Fermín de Carvajal
Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg José de Urrutia
Frantzia Jacques Dugommier
Frantzia Jacques Muller
Frantzia Dominique Pérignon

Konbentzio Gerra, Pirinioetako Gerra edo Rosellóko Gerra 1793 eta 1795 artean Frantziako Konbentzio Nazionala agintean zela Espainia eta Frantzia artean Pirinioen inguruan borrokatutako gerra izan zen. Luis XVI.a erregea exekutatu ondoren piztu zen, eta Espainia galtzaile atera zen gerratik.

Gerra Katalunian eta Euskal Herrian kokatu zen, eta aldaketa sakon eta bortitzak eragin zituen herrialdeotako errealitate instituzionaletan Frantziako armada iraultzailea heltzearekin batera, tartean dela ordu arteko euskal foru sistemaren amaiera Ipar Euskal Herrian eta haren oinarrien pitzatzea Hego Euskal Herrian.

1793an Luis XVI.a Frantziakoa hil zutenean, Manuel Godoyk Erresuma Batuarekin Lehen Koalizioa sinatu zuen[1]. Frantzia Espainia baino arinagoa izan zen eta martxoaren 7an Katalunia eraso zuen. Hala ere, Antonio Ricardosek, bertako Kapitain Jenerala zena, kontraeraso egin eta 1659an galdutako Ipar Katalunia konkistatu zuen. Itsas-armadak Toulonen Frantziako erregezaleen alde egin zuenean, Ricardosen 25.000 soldaduek apirilaren 17an Saint-Laurent-de-Cerdansetik muga zeharkatu zuen[2]. Maiatzaren 18an Dagobertek zuzendutako armada frantziarrak menderatu zuen Mas Deuko guduan Banyuls-dels-Aspres, Fuerte de Bellegarde, Céret eta Arles okupatuz.

Irailaren 22an Trouillasko guduan berriro frantziarrak menderatu, portuges eta britainiarren laguntzari esker. Hala ere, hornigairik ez zuenez atzera egin behar izan zuen.

Frantziako erreklutatze masiboak gerraren egoera erabat aldatu zuen. 1794 eta 1795 artean Dugommierrek zuzendutako armada frantziarrak espainiarrak Ipar Kataluniatik botatzeaz gain, Katalunia eta Hego Euskal Herria konkistatu zituen, Miranda de Ebro ere okupatuz.

Espainiak berriro kontraeraso egin eta frantziarrak gerra aurreko mugetara mugiarazi zituen. Godoyk, gerra irabazteko gai ez zela konturatu zenean, 1795ean Basileako ituna sinatu zuen. Itun honen bitartez Espainiak Frantziako errepublika onartu zuen eta Hispaniola uhartearen zati bat eman zion[3].

Arturo Campión-ek Pedro Mari ipuinean azaldu zuen bezalaxe eta gaur egun berriz besteak beste Xosé Estévez historialariak, gerra honen ondorio politiko negatiboena ordurarte nahiko baketsuak izan ziren Bidasoa eta Pirinioen alde banatako euskaldunen arteko erlazioen hondatzea izan zen,[4] Frantziako Errepublikak Ipar Euskal Herriko biztanleak beren Hegoaldeko senideen aurka armak hartzera behartu baitzituen. Honen harira hauxe esan zuen handik urte gutxira Wilhelm von Humboldt-ek: "Los habitantes de Fuenterrabía y Andaye viven naturalmente en diaria comunidad unos con otros. Perteneciendo al mismo pueblo, hablando la misma lengua y en la frontera sólo con pequeñas diferencias de dialecto (...). Es una de las crueldades menos tenidas en cuenta en nuestras guerras, poco enlazadas en el interés de los pueblos que conducen, el cortar estas comunidades bruscamente y el poner entre tranquilos habitantes de localidades amistosas una pared divisoria de odio y enemistad que es tan extraña a su interés como a sus inclinaciones".[5]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Émile Darnaud, Notice que prit le département de l'Ariège à la guerre de la République française contre le roi d'Espagne, Éditions Lacour, Nimes, 2004
  2. Eduard Vivas i Llorens, Guerra Gran, la batalla del Roure i el seu santuari, Annals de l'Institut d'Estudis Empordanesos, 25 (1992), 109-148
  3. www.hiru.com: Errepublika gerra-garaian ("Euskadi Konbentzioko gerran" atala)
  4. ESTÉVEZ, X.: Historia de Euskal Herria II. Del hierro al roble. Tafalla: Txalaparta, 1999. 243-244. orriak.
  5. Ídem.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]