Zalduondo

Wikipedia, Entziklopedia askea
Zalduondo
 Araba, Euskal Herria
Zalduendo 08.jpg
Administrazioa
EstatuaEspainia
ErkidegoaEuskal Autonomia Erkidegoa
LurraldeaAraba
EskualdeaAguraingo Kuadrilla
Izen ofizialaZalduondo
AlkateaGustavo Fernández Villate (EH Bildu)
Posta kodea01208
INE kodea01061
Herritarrazalduondar[1]
Kokapena
Koordenatuak42°53′09″N 2°20′50″W / 42.8858°N 2.3471°W / 42.8858; -2.347142°53′09″N 2°20′50″W / 42.8858°N 2.3471°W / 42.8858; -2.3471
Azalera12,03 km2
Garaiera613-1204 metro
Distantzia31 km Gasteiza
Demografia
Biztanleria192 (2021)
Green Arrow Up.svg7 (2020)
alt_left 80 (%41.7)103 (%53.6) alt_right
Dentsitatea16,46 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[2]
Green Arrow Up.svg% 27,4
Zahartze tasa[2]% 22,64
Ugalkortasun tasa[2]‰ 0
Ekonomia
Jarduera tasa[2]% 84 (2011)
Genero desoreka[2]% -12,34 (2011)
Langabezia erregistratua[2]% 8,2 (2013)
Euskara
Euskaldunak[2]% 40,24 (2010)
Kaleko erabilera [3] (2016)
Etxeko erabilera[4]% 22.8 (2016)
Datu gehigarriak
Sorrera data1.025 baino lehen


Zalduondo[1] Arabako ipar-ekialdeko udalerri bat da, Arabako Lautadako kuadrillakoa. Gipuzkoarekin muga egiten du, eta hurbil ditu Nafarroa Garaiko Ziordia, Olatzagutia eta Altsasu. Gasteiztik 31 bat kilometro ekialdera eta Iruñetik 60 bat km mendebaldera dago. Arabako biztanle gutxieneko udalerria da.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1025. urteko Donemiliagako goldea agirian, Zalduhondo izenaz ageri da.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gipuzkoako mugan dagoen Urkilla mendilerroa du herriak iparraldean. Handik, Lizarrate edo San Adriandik barrena zetorren antzinako bidea Zumarraundira, eta hortik Zalduondora. Lizarratek alde batean ditu Urkilla eta Aizkorriko mendilerroak, eta bestean Altzaniako mendiak.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Esan bezala, 1025. urtean jada bazen Zalduondoren berri ematen zuen agiririk; beraz, uste da haren sorrera lehenagokoa dela. Garai haietan hasita, Zalduondotik pasatzen da Donejakue bidea.

Udalerriko aztarna zaharrenak, hala ere, Aistra izeneko biztanlerik gabeko herrixkan aurkitu dira: VI. eta VII. mendeetako Erdi Aroko herrixka baten aztarnak. Euskal Autonomia Erkidegoan ezagutzen den Erdi Aroko herrixkarik zaharrena da. Ingurunea pinudiz estalita zegoen, eta Aistran nekazari talde bat bizi zen. Zerealak hazten zituzten.[5][6]

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zalduondoko biztanleria

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zalduondoko udaletxea

Zalduondoko udalbatza

Alderdia

2015eko maiatzaren 24a

2011ko maiatzaren 22a

Zinegotziak Boto kopurua Zinegotziak Boto kopurua
Euskal Herria Bildu
5 / 5
93 (% 69,4)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
0 / 5
36 (% 26,87)
4 / 5
70 (% 54,69)
Independenteak
1 / 5
76 (% 59,38)
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek izan dira Zalduondoko azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[7]
Jose A. Lopez de Aberasturi Martinez de Ibarreta[7] /

Eduardo Andoni Ribaguda Kañas[8][9]

1979 1983 Batasuna Zalduendoko Aukera
Jose Maria Imaz Mugica[8] 1983 1987 Independenteak
1987 1991 Euzko Alderdi Jeltzalea
Eduardo Andoni Ribaguda Kañas[8] 1991 1995 Euzko Alderdi Jeltzalea
Eduardo Andoni Ribaguda Kañas[8] 1995 1999 Euzko Alderdi Jeltzalea
Eduardo Andoni Ribaguda Kañas[8] 1999 2003 Euzko Alderdi Jeltzalea
2003 2007 Euzko Alderdi Jeltzalea
2007 2011 Euzko Alderdi Jeltzalea
2011 2015 Euzko Alderdi Jeltzalea
Gustavo Fernando Fernandez Villate[7] 2015 2019 Euskal Herria Bildu
Gustavo Fernando Fernandez Villate[10][11] 2019 Jardunean Euskal Herria Bildu

Garraioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Araba Bus sareko Araba Bus - 5.png lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:

Logo Purple Bus.svg Araba Bus
 Zerbitzua   Hasiera   Ibilbidea   Amaiera ⁠
5 Gasteiz
(geltokia)
Gasteiz (Alas/Boulebard)Gasteiz (Madril/Arantzabela)ArkautiArkauti (Nekazaritza i.)Arkauti (akademia)OreitiaBurguDulantziGaunaAdanaUribarri JauregiGereñuAlaitzaLangarikaGazeoAgurainErdoñaZalduondoAraia (Iduia) Araia

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu udalerrian:

Logo Purple Bus.svg Eskualdeko Garraioa
 Zerbitzua   Hasiera   Ibilbidea   Amaiera ⁠
9a Araia
Agurain
Erdoña
AmetzagaZalduondoGalarretaGordoaArriolaNarbaxaLuzuriagaZuhatzu Donemiliaga Araia
Agurain
Erdoña

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XXI. mendean, Zalduondo da euskara gehien indartu duen herria. 1981ean ia euskaldunik gabeko herria zen, Arabako gehienak bezala. Egun, biztanleen % 51,5k badaki euskaraz. Gazte guztiak euskaldunak dira, eta heldu askok ere ikasi dute.[12]

2009ko inauterien irudia.

Inauteriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Zalduondoko inauteriak»

Otsailaren 3an, inauteri-igandean, Markitos pertsonaia gaiztoa epaitu eta erretzen dute. Markitos beltzez jantzitako panpina gorbataduna da, eta gaitzak sinbolizatzen ditu. Horregatik erretzen dute: gaitzak deuseztatzeko.

Harekin batera, herriko inauterietako beste pertsonaiak hauek dira: pregoilaria (erreketa baino lehen sermoia botatzen duena), porreroak (Lantzeko Ziripoten antzekoak), errauts banatzaileak, elkarrekin doazen atsoa eta agurea, artzaina eta ardiak (pertsonek irudikatuak) eta kale garbitzailea.

San Julian eta Santa Basilia baseliza, Aistran

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Argazki galeria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zalduondar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bitxikeriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Burgostik 14 kilometro ekialdera Zalduendo deituriko beste herri bat dago. Nahiz Arabakoa, nahiz Burgoskoa Donejakue bidearen ertzean daude.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b Euskaltzaindia. (PDF) 150. arauaː Arabako herri izendegia. .
  2. a b c d e f g Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  3. «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  5. (Gaztelaniaz) «Los resultados de la excavación de la aldea medieval de Aistra (Álava) se presentarán en marzo de 2010», Europa Press, 2009-09-07.
  6. (Gaztelaniaz) Begoña HERNÁNDEZ BELOQUI: «El entorno vegetal del yacimiento medieval de Aistra (Zalduondo, Álava) a través de su estudio paleopalinológico», Munibe, 62. zenbakia, 2011. Ikus 423-438. orrialdeak.
  7. a b c «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (Noiz kontsultatua: 2020-04-05).
  8. a b c d e «ZALDUONDO - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2020-04-14).
  9. (Gaztelaniaz) Cañamero Redondo et al., Antonio. (1982). Enciclopedia Histórico Geográfica de Álava. Haranburu Editor, (IV. Liburukia) 320 or..
  10. (Gaztelaniaz) «Alcaldías en Álava: Labastida, Zigoitia y Laguardia para el PNV, Samaniego para EH Bildu» Gasteiz Hoy 2019-06-15 (Noiz kontsultatua: 2020-03-29).
  11. «Udalerriak - web.araba.eus» web.araba.eus (Noiz kontsultatua: 2020-03-29).
  12. «Zalduondo, euskara gehien indartu den herria», EITB.eus, 2015-02-21.
  13. Andoin-Luzuriaga jauregiaren izendapena, kultura ondasun gisa. EHAA, 1999-07-06.
  14. Lazarragatarren jauregiaren izendapena, kultura ondasun gisa. EHAA, 2002-11-14.
  15. Udaletxearen izendapena, kultura ondasun gisa. EHAA, 2008-01-08.
  16. (Gaztelaniaz) Francisco GÓNGORA: «Carnavales Zalduondo (Álava). Markitos, el malo», El Correo, 2009-10-05.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Araba