Zalduondo

Wikipedia(e)tik
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Zalduondo
 Araba, Euskal Herria
Zalduendo 08.jpg
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Araba
Eskualdea Aguraingo Kuadrilla
Izen ofiziala Zalduondo
Alkatea Gustavo Fernando Fernandez Villate Euskal Herria Bildu.PNG
Posta kodea 01208
INE kodea 01061
Herritarra zalduondar
Kokapena
Koordenatuak 42° 53′ 09″ N, 2° 20′ 50″ W / 42.8858496°N,2.3470952°W / 42.8858496; -2.3470952Koordenatuak: 42° 53′ 09″ N, 2° 20′ 50″ W / 42.8858496°N,2.3470952°W / 42.8858496; -2.3470952
Zalduondo hemen kokatua: Araba
Zalduondo
Zalduondo
Zalduondo (Araba)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 12,03 km2
Garaiera 613-1204 metro
Distantzia 31 km Gasteiza
Demografia
Biztanleria 198 biztanle (2016)
(Red Arrow Down.svg -8)
% 55,1 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 44,9
Dentsitatea 16,46 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 27,4
Zahartze tasa[1] % 22,64
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 0
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 84 (2011)
Genero desoreka[1] % -12,34 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 8,2 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 40,24 (2010)
Euskararen erabilera % 11,0 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera 1.025 baino lehen. urtea


Zalduondo Arabako ipar-ekialdeko udalerri bat da, Aguraingo kuadrillakoa. Gipuzkoarekin muga egiten du, eta hurbil ditu Nafarroa Garaiko Ziordia, Olatzagutia eta Altsasu. Gasteiztik 31 bat kilometro ekialdera eta Iruñetik 60 bat km mendebaldera dago. Arabako biztanle gutxieneko udalerria da.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1025. urteko Donemiliagako goldea agirian, Zalduhondo izenaz ageri da.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gipuzkoako mugan dagoen Urkilla mendilerroa du herriak iparraldean. Handik, Lizarrate edo San Adriandik barrena zetorren antzinako bidea Zumarraundira, eta hortik Zalduondora. Lizarratek alde batean ditu Urkilla eta Aizkorriko mendilerroak, eta bestean Altzaniako mendiak.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Esan bezala, 1025. urtean jada bazen Zalduondoren berri ematen zuen agiririk; beraz, uste da haren sorrera lehenagokoa dela. Garai haietan hasita, Zalduondotik pasatzen da Donejakue bidea.

Udalerriko aztarna zaharrenak, hala ere, Aistra izeneko biztanlerik gabeko herrixkan aurkitu dira: VI. eta VII. mendeetako Erdi Aroko herrixka baten aztarnak. Euskal Autonomia Erkidegoan ezagutzen den Erdi Aroko herrixkarik zaharrena da. Ingurunea pinudiz estalita zegoen, eta Aistran nekazari talde bat bizi zen. Zerealak hazten zituzten.[2][3]

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zalduondoko biztanleria

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zalduondoko udalbatza

Alderdia

2015eko maiatzaren 24a

2011ko maiatzaren 22a

Zinegotziak Boto kopurua Zinegotziak Boto kopurua
Euskal Herria Bildu
5 / 5
93 (% 69,4)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
0 / 5
36 (% 26,87)
4 / 5
70 (% 54,69)
Independenteak
1 / 5
76 (% 59,38)
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XXI. mendean, Zalduondo da euskara gehien indartu duen herria. 1981ean ia euskaldunik gabeko herria zen, Arabako gehienak bezala. Egun, biztanleen % 36,9k badaki euskaraz. Gazte guztiak euskaldunak dira, eta heldu askok ere ikasi dute.[4]

Inauteriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Zalduondoko inauteriak»
2009ko inauterien irudia.

Otsailaren 3an, inauteri-igandean, Markitos pertsonaia gaiztoa epaitu eta erretzen dute. Markitos beltzez jantzitako panpina gorbataduna da, eta gaitzak sinbolizatzen ditu. Horregatik erretzen dute: gaitzak deuseztatzeko.

Harekin batera, herriko inauterietako beste pertsonaiak hauek dira: pregoilaria (erreketa baino lehen sermoia botatzen duena), porreroak (Lantzeko Ziripoten antzekoak), errauts banatzaileak, elkarrekin doazen atsoa eta agurea, artzaina eta ardiak (pertsonek irudikatuak) eta kale garbitzailea.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zalduondar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bitxikeriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Burgostik 14 kilometro ekialdera Zalduendo deituriko beste herri bat dago. Nahiz Arabakoa, nahiz Burgoskoa Donejakue bidearen ertzean daude.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Zalduondo Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa
  • (Gaztelaniaz) Ainhoa AROZAMENA AYALA: «Zalduondo», Auñamendi Eusko Entziklopedia.