Barrundia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Barrundia
 Araba, Euskal Herria
Elgeako eliza.jpg

Barrundiako armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Araba
Eskualdea Aguraingo kuadrilla
Izen ofiziala Escudo de Barrundia.svg Barrundia
Alkatea Maria Josefa Zelaia Zumelaga (Bildu)
Posta kodea 01206
INE kodea 01013
Herritarra barrundiar
Kokapena
Koordenatuak 42° 54′ 55″ N, 2° 30′ 11″ W / 42.9153°N,2.503°W / 42.9153; -2.503Koordenatuak: 42° 54′ 55″ N, 2° 30′ 11″ W / 42.9153°N,2.503°W / 42.9153; -2.503
Azalera 97,43 km2
Garaiera 560 metro
Distantzia 18 km Gasteiza
Demografia
Biztanleria 936 biztanle (2016)
(Red Arrow Down.svg -3)
Dentsitatea 9,61 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 31,25
Zahartze tasa[1] % 16,18
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 65,57
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 87,5 (2011)
Genero desoreka[1] % 3,44 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 7,36 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 26,96 (2010)
Euskararen erabilera % 4,6 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera data 1960
Webgunea http://www.barrundia.net/


Barrundia Arabako iparraldeko udalerri bat da, Arabako Lautadako kuadrillakoa. Mugakide du Gipuzkoa iparraldean, eta 936 biztanle ditu.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Donemiliaga Kukulako kartularioan (1205) Barrundiz gisa ageri zen. 1417ko agiri batean, aldiz, Barundia gisa.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Barrundia Arabako iparraldean dago, Elgeako mendilerroaren hegoaldeko magaletan eta Arabako lautadaren ekialdeko atalaren ipar partean. Bertatik igarotzen da Gasteiz eta Agurain lotzen dituen A-1 autobidea.

Mugak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hamasei herrik osatzen dute Barrundiko udalerria (biztanleen kopurua 2013ko datua da)[2]:

Inguru naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ozetaren ikuspegia.

Iparraldean, Elgeako mendilerroak banatzen du Gipuzkoako Debagoiena eskualdetik. 2000an 40 haize errotako parke eoliko bat ezarri zuten han, EAEko lehena.

Hegoaldeko mugan, Uribarri Ganboako urtegia du.

Hermuako hiriguneko baserria.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Barrundiko udalerriak Arabako lau ermandade eta jaurerri historiko biltzen ditu: Gebara, Ganboa, Larrintzar eta Barrundia izen berekoa.

1835ean jaurerriak eta ermandadeak desagertu ziren, eta honako udalerri hauek osatu ziren:

  • Barrundia. Honako herriak hartzen zituen: Audikana (hiriburua), Dallo, Etxabarri Urtupiña, Deredia, Hermua, Larrea, Matura, Otatza, Ozeta eta Zuhatzola.
  • Ganboa. Honako herriak ziren: Garaio, Larrintzar, Marieta, Mendixur, Azua (hiriburua), Mendizabal, Langara, Orenin eta Zuhatzu.
  • Gebarako gaztelua eta Arabako lautada
    Gebara, herri hauekin: Elgea, Etura, Gebara eta Urizar, baita Oñati ere hasiera batean.

1885ean, Barrundia eta Gebara batu egin ziren, eta hiriburua Ozetan jarri zen.

Azkenik, XX. mendearen erdialdean (1955ean), Uribarri Ganboako urtegia eratu zutenetan, Ganboako haranaren zati handi bat ur azpian geratu zen, eta uretik libre geratu ziren herriek inguruko udalerriekin bat egin zuten. Barrundiaren kasuan Garaio, Marieta, Larrintzar, Zuhatzu eta Mendixur integratu ziren udalerrian.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XX. mende ia osoan zehar populazioak beheranzko joera izan zuen Barrundian, eta mende hasieran 1.300 biztanle inguru bazituen, 1990erako 481 besterik ez ziren bizi bertan. Ordutik, joera aldatu eta populazioa hazten hasi zen. XX. mendearen azken hamarkadan eta XXI. mendearen lehenengoan hazkunde esanguratsua gertatu zen eta populazioa bikoiztu egin zen.

Barrundiko biztanleria

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Barrundiako udaletxea (Urrutia jauregia), Ozaetan.

2011ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Barrundiko alkatea Bilduko Maria Josefa Zelaia da.

Barrundiako udalbatza

Alderdia

2011ko maiatzaren 22

Zinegotziak Boto kopurua
Bildu
4 / 7
206 (% 45,47)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
3 / 7
172 (% 37,97)
Alderdi Popularra (PP)
0 / 7
46 (% 10,15)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
0 / 7
24 (% 5,3)
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek izan dira Barrundiako azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[3]
1979 1983 EAJ
1983 1987 EAJ
1987 1991 EAJ
1991 1995 EAJ
1995 1999 EAJ
1999 2003 EAJ
2003 2007 EAJ
2007 2011 EAJ
2011 2011 a Bildu
2011 2015 Bildu
Afro Olabe Martinez de Albeniz[3] 2015 2019 EH Bildu
Igor Medina[4] 2019 Jardunean EH Bildu[5]

a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.

Mendixurko San Roman eliza

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1879an, gaur egun Barrundia osatzen duten guneetan 430 euskal hiztun zeuden. Garai hartan 2.000 biztanle inguru zegoenez, euskal hiztunak % 21 ziren. 1973an, berriz, 3 euskal hiztun besterik ez ziren egiaztatu Barrundian: bat Marieta-Larrintzarren, beste bat Elgean, eta beste bat Ozaetan Frankoren diktaduraren azken urteak ziren.

Ondoren izandako berreskurapenaren eraginez, gaur egun barrundiarren % 27 euskal hiztunak dira, eta herritarren beste % 19k euskara ulertzen du. 1996an 77 euskaldun (%14) eta 2001ean 128 (%20.5) erroldatuta zeuden, guztira 549 eta 623 herritar bizi zirelarik, hurrenez hurren. Erdi euskaldunak ziren 21 eta 92.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Marietako Gurutze Santuaren eliza

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uztailaren 4an Bartea izeneko erromeria egiten da Larrean eta Hermuan. Bigarren mailako irinez egindako ogi handi bati deitzen zaio bartea, eta izen hori hartzen du egun horretan Hermuan ospatzen duten erromeriak. Hermua herrira abiatzen dira Larreako biztanleak oinez. San Martin baselizan meza entzun ostean, bertan soka-­dantza edo aurreskua danzatzen dute[7].

Hermuako San Pedro eliza

Barrundiar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa