Barrundia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Barrundia
 Araba, Euskal Herria

Barrundiako armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Araba
Eskualdea Aguraingo kuadrilla
Izen ofiziala Escudo de Barrundia.svg Barrundia
Alkatea Afro Olabe Martinez De Albeniz Euskal Herria Bildu.PNG
Posta kodea 01206
INE kodea 01013
Herritarra barrundiar
Kokapena
Koordenatuak 42° 54′ 55″ N, 2° 30′ 11″ W / 42.91528705°N,2.50295746878°W / 42.91528705; -2.50295746878Koordenatuak: 42° 54′ 55″ N, 2° 30′ 11″ W / 42.91528705°N,2.50295746878°W / 42.91528705; -2.50295746878
Barrundia hemen kokatua: Araba
Barrundia
Barrundia
Barrundia (Araba)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 97,43 km2
Garaiera 560 metro
Distantzia 18 km Gasteiza
Demografia
Biztanleria 936 biztanle (2016)
(Red Arrow Down.svg -3)
% 55,25 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 44,75
Dentsitatea 9,61 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 31,25
Zahartze tasa[1] % 16,18
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 65,57
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 87,5 (2011)
Genero desoreka[1] % 3,44 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 7,36 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 26,96 (2010)
Euskararen erabilera % 4,6 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera 1960. urtea
Webgunea http://www.barrundia.net/


Barrundia Arabako iparraldeko udalerri bat da, Aguraingo kuadrillakoa. Mugakide du Gipuzkoa iparraldean, eta 936 biztanle ditu.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Donemiliaga Kukulako kartularioan (1205) Barrundiz gisa ageri zen. 1417ko agiri batean, aldiz, Barundia gisa.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Barrundia Arabako iparraldean dago, Elgeako mendilerroaren hegoaldeko magaletan eta Arabako lautadaren ekialdeko atalaren ipar partean. Bertatik igarotzen da Gasteiz eta Agurain lotzen dituen A-1 autobidea.

Mugak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hamasei herrik osatzen dute Barrundiko udalerria (biztanleen kopurua 2013ko datua da)[2]:

Ozetaren ikuspegia.
Hermuako hiriguneko baserria.

Inguru naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldean, Elgeako mendilerroak banatzen du Gipuzkoako Debagoiena eskualdetik. 2000an 40 haize errotako parke eoliko bat ezarri zuten han, EAEko lehena.

Hegoaldeko mugan, Uribarri Ganboako urtegia du.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Barrundiko udalerriak Arabako lau ermandade eta jaurerri historiko biltzen ditu: Gebara, Ganboa, Larrintzar eta Barrundia izen berekoa.

1835ean jaurerriak eta ermandadeak desagertu ziren, eta honako udalerri hauek osatu ziren:

  • Barrundia. Honako herriak hartzen zituen: Audikana (hiriburua), Dallo, Etxabarri Urtupiña, Deredia, Hermua, Larrea, Matura, Otatza, Ozeta eta Zuhatzola.
  • Ganboa. Honako herriak ziren: Garaio, Larrintzar, Marieta, Mendixur, Azua (hiriburua), Mendizabal, Langara, Orenin eta Zuhatzu.
  • Gebara, herri hauekin: Elgea, Etura, Gebara eta Urizar, baita Oñati ere hasiera batean.

1885ean, Barrundia eta Gebara batu egin ziren, eta hiriburua Ozetan jarri zen.

Azkenik, XX. mendearen erdialdean (1955ean), Uribarri Ganboako urtegia eratu zutenetan, Ganboako haranaren zati handi bat ur azpian geratu zen, eta uretik libre geratu ziren herriek inguruko udalerriekin bat egin zuten. Barrundiaren kasuan Garaio, Marieta, Larrintzar, Zuhatzu eta Mendixur integratu ziren udalerrian.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XX. mende ia osoan zehar populazioak beheranzko joera izan zuen Barrundian, eta mende hasieran 1.300 biztanle inguru bazituen, 1990erako 481 besterik ez ziren bizi bertan. Ordutik, joera aldatu eta populazioa hazten hasi zen. XX. mendearen azken hamarkadan eta XXI. mendearen lehenengoan hazkunde esanguratsua gertatu zen eta populazioa bikoiztu egin zen.

Barrundiko biztanleria

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Barrundiko alkatea Bilduko Maria Josefa Zelaia da.

Barrundiako udalbatza

Alderdia

2011ko maiatzaren 22

Zinegotziak Boto kopurua
Bildu
4 / 7
206 (% 45,47)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
3 / 7
172 (% 37,97)
Alderdi Popularra (PP)
0 / 7
46 (% 10,15)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
0 / 7
24 (% 5,3)
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1879an, gaur egun Barrundia osatzen duten guneetan 430 euskal hiztun zeuden. Garai hartan 2.000 biztanle inguru zegoenez, euskal hiztunak % 21 ziren. 1973an, berriz, 3 euskal hiztun besterik ez ziren egiaztatu Barrundian: bat Marieta-Larrintzarren, beste bat Elgean, eta beste bat Ozaetan Frankoren diktaduraren azken urteak ziren.

Ondoren izandako berreskurapenaren eraginez, gaur egun barrundiarren % 27 euskal hiztunak dira, eta herritarren beste % 19k euskara ulertzen du. 1996an 77 euskaldun (%14) eta 2001ean 128 (%20.5) erroldatuta zeuden, guztira 549 eta 623 herritar bizi zirelarik, hurrenez hurren. Erdi euskaldunak ziren 21 eta 92.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gebarako jauregia behean, eta gazteluaren hondarrak tontorrean.

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Barrundiar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Barrundia Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa