Arratzua-Ubarrundia
| Arratzua-Ubarrundia | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
| |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Euskal Autonomia Erkidegoa | ||||||||||
| Lurraldea | Araba | ||||||||||
| Eskualdea | Gorbeialdea | ||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea | Maria Blanca Antepara Uribe (Euzko Alderdi Jeltzalea) | ||||||||||
| Posta kodea | 01520 | ||||||||||
| INE kodea | 01008 | ||||||||||
| Herritarra | arratzuar, ubarrundiar[2] | ||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°53′25″N 2°38′21″W / 42.890277777778°N 2.6391666666667°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 57,41 km² | ||||||||||
| Garaiera | 527 (Duran) metro | ||||||||||
| Distantzia | 6.5 km Gasteiza | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 1.056 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 0,18 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak[3] | % 34.69 + % 15.89 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [4] | % (2021) | ||||||||||
| Etxeko erabilera[5] | % 12.11 (2021) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Sorrera data | 1920 | ||||||||||
| Webgunea | https://www.arratzua-ubarrundia.eus/ | ||||||||||
Arratzua-Ubarrundia[2] Arabako erdialdeko udalerri bat da, Zuia-Gorbeialdea eskualdeko txikiena. Gasteiztik zazpi bat kilometro iparraldera dago.
Udalerria Arratzua eta Ubarrundia udalerriak batu zirenean sortu zen. Ondoren Ganboako lur zati bat ere batu zitzaion, hain zuzen Langara Ganboa dagoen zatia.
Bertan dago Uribarri Ganboako urtegiaren zati handi bat, baita presa bera ere. Uribarri Ganboan gasteiztarrek aisialdirako erabiltzen dituzten hainbat instalazio daude.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ingurune naturala eta klima
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Udalerriaren zati handi bat Uribarri Ganboako urtegiak betetzen du, udalerriaren erdian, eta horrek Arratzu-Ubarrundiko lurrak hiru eremutan banatu ditu. Iparraldeko eremua menditsu eta basotsua da, Elgea mendilerroaren hegoaldeko mazeletan kokaturik baitago. Bertan daude Landa eta Uribarri-Ganboa herriak, eta udalerriko tontorrik garaiena, Usakoatxa (913 metro). Mendebalderago beste lur zati bat dago, hain menditsua ez dena baina bai muinoz tartekatutako labore lurrez osatutakoa. Luku eta Betolatza dira herri nagusiak. Hegoalderantz hirugarren eremua dago, Gasteizko udalerrian mihi bat bezala sartzen dena eta Zadorra ibaiaren ibarraren ezkerraldea betetzen duena. Eskualde hori muinoz osaturik dago urtegiaren ertzean, Langara Ganboa inguruetan, eta lauagoa da hegoalderantz. Bertan daude udalerriko herri nagusiak: Arroiabe, Dura eta Zurbao.
Zadorra ibaia 540 metro inguruko garaieran irteten da urtegitik, eta ondoren hurrengo herrietatik igarotzen da: Arroiabe, Mendibil eta Dura, eta azkenean, Eskalmenditik pasatu ondoren, Gasteizko udalerrira sartzen da Salburuko parkean.
Urtegiaren erdian bi uharte daude: Zuhatza uhartea eta Zaldien uhartea.
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Erdi Aroan eskualdean borroka handiak izan ziren ahaide nagusien arteko liskarretan, oinaztar eta ganbotarren artean, alegia.
Udalerria 1920an sortu zen, aurreko Arratzua eta Ubarrundia udalerri ohiak uztartu eta gero. 1957an, Uribarri Ganboako urtegiaren eraikitzea zela eta, desagertu zen Ganboa udalerriaren herri bi ere hartu zituen bere baitan: Langara Ganboa eta Mendizabal, azken hau dagoeneko desagertua.
Banaketa administratiboa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Arratzu-Ubarrundiko udalerria ondorengo herriek osatzen dute, alfabetikoki eta udalerri ohia markaturik:
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 556 gizon, 502 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[6] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Urtea | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hazkunde begetatiboa | 3 | 3 | 8 | 4 | 2 | 8 | 3 | 6 | 2 | 2 | 1 | −2 | 3 | 1 | 1 | 1 | −1 | 0 | −1 | −3 | −2 | −2 | 2 | −5 | 3 | 1 | −7 | −3 | −4 | −7 | 2 | 1 | 0 | 0 | −1 | 3 | 4 | 5 | 0 | 0 | −4 | −1 | 3 | −3 | 2 | −6 | −5 | 2 | −5 | 1 | −6 |
| Urtea | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bizirik jaiotakoak | 6 | 6 | 2 | 6 | 5 | 3 | 3 | 2 | 2 | 5 | 6 | 6 | 9 | 7 | 8 | 11 | 7 | 5 | 7 | 5 | 6 | 4 | 5 | 6 | 5 | 3 | 10 | 2 | 5 | 3 |
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 15,4 udalerri berean jaioak ziren[9], probintziako batez bestekoaren (% 46) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 14 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 6 —probintzian % 16,6—.
Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 68,6 Araban, % 6,2 Gipuzkoan, eta % 5,4 Bizkaian jaio ziren[10].
Biztanleria atzerritarra
2025. urtean, biztanleen % 3,9k atzerriko nazionalitatea zuen[11]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Mendebaldeko Europa (% 31), Magreb (% 19), Ekialdeko Europa (% 16,7) ziren.
Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Argentina, Portugal dira.[12]
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 543 etxebizitza zeuden: 405 (% 74,6) nagusiak eta 135 (% 24,9) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[13] 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 58 (% 10,7) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 49 (% 9,0) hutsik zeuden.[14] Etxebizitza nagusien % 92,3 jabetzan zegoen eta % 6,9 alokairuan.[13] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 1 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 2 plazarekin (2 plaza etxebizitzako).[15]
Etxebizitza multzoa
Arabako mapa (2024)
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa, 2021)
Arabako mapa (2021)
Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)
Arabako mapa (2024)
Guztira 405 etxegune zeuden, batez beste 2,6 egoiliarrekoak; horietatik 108 (% 26,7) pertsona bakarrekoak ziren.[13]
Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera
Arabako mapa (2024)
Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 158,6 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 54,8 urtekoa.[13] Etxebizitzen % 86,5 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 0,0 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[13] Etxebizitzen % 1,3 igogailua zuten.
Eraikineko etxebizitza kopurua
Gela kopurua
Bainugela kopurua
Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 0,2 berokuntza zentrala zuten, % 79,3 banakakoa eta % 19,0 noizean behingoa.[13] Horrez gain, % 18,5 hodien bidezko gasa zuten eta % 1,5 igogailua.
Berogailu mota
Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 909 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 52,7 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 17,4; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 22,9; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 7,0.[16] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 48,5 zen 2021ean eta % 52,7 2024an; beraz, 4,2 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 9,9 izatetik % 7,0 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 51,9 ziren, eta gizonen artean % 53,4; 1,5 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 8,7 eta gizonen % 5,6 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 57,0 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 43,0 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 13 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 36,1 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 63,9. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 0,8 ziren.[16]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 479 | % 52,7 | 258 | % 53,4 | 221 | % 51,9 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 158 | % 17,4 | 91 | % 18,8 | 67 | % 15,7 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 208 | % 22,9 | 107 | % 22,2 | 101 | % 23,7 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 64 | % 7,0 | 27 | % 5,6 | 37 | % 8,7 |
| Guztira | 909 | % 100,0 | 483 | % 100,0 | 426 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 48,5 | % 17,8 | % 23,7 | % 9,9 | 886 |
| 2022 | % 51,2 | % 18,1 | % 22,1 | % 8,6 | 903 |
| 2023 | % 52,2 | % 17,8 | % 22,3 | % 7,7 | 906 |
| 2024 | % 52,7 | % 17,4 | % 22,9 | % 7,0 | 909 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 10,6 ikasten ari zen (96 pertsona).[17] Ikasten ari zirenetatik, % 55,2 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 28,1 batxilergoan, % 13,5 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 3,1 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 56,1 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 54,5; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 12,7 eta emakumeen % 14,6. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 89,4 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 52,7 eta 25–29 urtekoen % 22,0; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,8 baino ez.[18] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 40,0 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 60,0.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 93,7 estatuan jaio zen, eta % 6,3 atzerrian.[16] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 55,1 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 5,0; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 23,1 eta % 15,4, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 52,9 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 8,9; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 38,7 eta % 6,5, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 10,4 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 12,3.[17] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 56,2 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 42,9 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 22.503 euro-koa zen[19], probintziako altuena, eta etxegune bakoitzeko 58.081 euro-koa, probintziako altuena. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.806 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 29.750 euro zen. Errenta gordina 27.877 euro-koa izan zen pertsonako, probintziako altuena.
Eustaten datuen arabera, 2023. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 25.766 eurokoa zen[20][oh 1]: gizonena 31.474 eurokoa eta emakumeena 20.798 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 33,9 txikiagoa. Araba osoan, mediana 21.158 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 56.575 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 18.634 euro baino gutxiago jaso zuten (probintziako 2. altuena), eta beste % 10ek 130.577 euro baino gehiago (probintziako altuena)[21].
Diru-sarrera guztien artean % 60,4 soldatak dira[22].
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[23][oh 2]. Udalerrian indizea 26,3 da, probintziakoaren (28,6;
Arabako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,2 da, probintziakoaren (2,5;
Arabako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.
Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2023. urtean, udalerrian lehenengoek 17.183 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 161.132 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 10,7 zen[24] (Araba osoan, % 11,5; udalerriko banaketa desberdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 11.848 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 53.547 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 22,1 zen[25] (Araba osoan, % 20,3).
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Arratzua-Ubarrundia udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 528 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 58,7; gainerako % 41,3 inaktibo zeuden (erretiratuak % 64,5, beste inaktiboak % 20,4 eta ikasleak % 15,1).[26] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 5,7 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 59,9 zen eta emakumezkoena % 57,3; langabezia-tasa, aldiz, % 4,9 eta % 6,6 zen, hurrenez hurren.[26]
Okupatuen kopurua 493 zen 2023ean, 2021eko 460etik gora.[27] Emakumeek okupatuen % 45,2 osatzen dute, eta gizonek % 54,8.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 498 | % 55,3 | 271 | % 56,9 | 227 | % 53,5 |
| Langabeak | 30 | % 3,3 | 14 | % 2,9 | 16 | % 3,8 |
| Inaktiboak | 372 | % 41,3 | 191 | % 40,1 | 181 | % 42,7 |
| Guztira | 900 | % 100,0 | 476 | % 100,0 | 424 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 70,4), industria (% 18,7), eraikuntza (% 7,3) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 3,7).[27] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 17,8), ondoren osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 9,9) eta merkataritza (% 9,3) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 43,4; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 41,8), eta oinarrizko okupazioak % 8,9.[28] Sexuaren arabera, gizonen artean langile kualifikatuak dira nagusi (% 47,0), eta emakumeen artean goi eta erdi maila (% 45,7).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 206 | % 41,8 | 104 | % 38,5 | 102 | % 45,7 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 214 | % 43,4 | 127 | % 47,0 | 87 | % 39,0 |
| Oinarrizko okupazioak | 44 | % 8,9 | 23 | % 8,5 | 21 | % 9,4 |
| Ez dago jasota | 29 | % 5,9 | 16 | % 5,9 | 13 | % 5,8 |
| Guztira | 493 | % 100,0 | 270 | % 100,0 | 223 | % 100,0 |
Okupatuen % 74,4 besteren konturako langileak dira, eta % 25,6 norberaren konturakoak.[29]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 126 | % 25,6 | 85 | % 31,5 | 41 | % 18,4 |
| Besteren kontura | 367 | % 74,4 | 185 | % 68,5 | 182 | % 81,6 |
| Guztira | 493 | % 100,0 | 270 | % 100,0 | 223 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 94,3 estatuan jaio zen, eta % 5,7 atzerrian.[26] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 57,4 okupatuak dira, % 28,9 erretiratuak, % 7,3 ikasleak, % 4,0 langabeak eta % 2,4 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 48,0 bestelako inaktiboak dira, % 40,0 okupatuak, % 8,0 erretiratuak eta % 4,0 langabeak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 53,3 okupatuak dira, % 25,9 erretiratuak, % 11,3 bestelako inaktiboak, % 6,4 ikasleak eta % 3,1 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 57,7 okupatuak dira, % 23,1 bestelako inaktiboak, % 11,5 ikasleak, % 3,8 langabeak eta % 3,8 erretiratuak.
Okupazioa
Okupatuen % 94,9 estatuan jaio zen, eta % 5,1 atzerrian.[28] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 46,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 39,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 8,1 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 60,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 20,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 20,0 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 48,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 38,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 8,7 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 46,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 20,0 oinarrizko okupazioetakoak eta % 13,3 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[30] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 58,8 zerbitzuetan ari dira, % 26,9 industrian, % 8,5 eraikuntzan eta % 5,8 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,0 eraikuntzan ari dira, % 30,0 zerbitzuetan, % 10,0 industrian eta % 10,0 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 86,1 zerbitzuetan ari dira, % 9,1 industrian eta % 3,8 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 80,0 zerbitzuetan ari dira, % 13,3 industrian eta % 6,7 eraikuntzan.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 31 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 2.359 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[31][oh 3]. Udalerriaren azalera 57,4 km² denez, NAE lurraldearen % 41,1 da[32]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 67,6 lur goldagarria (1.594 ha, 25 ustiategitan), % 32,2 larre iraunkorrak (760 ha, 13 ustiategitan), % 0,2 arbolak (4,8 ha, 3 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,29 ha, 12 ustiategitan)[oh 4].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 942 behi, 612 ardi eta 274 zaldi zeuden[33].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 783 gidari zeuden erroldatuta: 447 gizon (% 57,1) eta 336 emakume (% 42,9)[34]. Biztanleen % 74 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 1.278 ibilgailuk osatzen zuten: 815 turismo, 151 motozikleta, 122 furgoneta, 80 kamioi eta 31 ziklomotor[34]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 770 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (479) gainetik.
Turismoen batez besteko adina 13,3 urtekoa zen; turismoen % 10,3k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 15,7k 25 urte baino gehiago[34]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 52,9 diesel zen eta % 44,5 gasolinazko; 27 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 2,2; probintzian % 1,2). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 8,2k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 32k ez zuen etiketarik[oh 5].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023-2027 legegintzaldia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| 2023ko hauteskundeen ondorengo Arratzua-Ubarrundiako udalbatza | |||||
| Alderdia | 2023ko maiatzak 28 | ||||
| Zinegotziak | Boto kopurua | ||||
| Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) | 3 / 9 |
194 (% 32,83) | |||
| Goazen (Goazen) | 3 / 9 |
188 (% 31,81) | |||
| Euskal Herria Bildu (EHB) | 3 / 9 |
167 (% 28,26) | |||
| Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra (PSE-EE) | 0 / 9 |
22 (% 3,72) | |||
| Alderdi Popularra (PP) | 0 / 9 |
20 (% 3,38) | |||
| Datuen iturria: Hauteskunde emaitzak. Eusko Jaurlaritza
Boletin Oficial del Territorio Historico de Alava (Gaztelaniaz) | |||||
Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hauek izan dira Arratzua-Ubarrundiako azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia[35] | |
| Rufino Saez de Ibarra Ruiz de Arbulo[35][36] | 1979 | 1983 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Rufino Saez de Ibarra Ruiz de Arbulo[35][36] | 1983 | 1987 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Aurelio Velez de Mendizabal Perez de Mendiguren[35][36] | 1987 | 1991 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Rufino Saez de Ibarra Ruiz de Arbulo[35][36] | 1991 | 1995 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Rufino Saez de Ibarra Ruiz de Arbulo[35][36] | 1995 | 1999 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Rufino Saez de Ibarra Ruiz de Arbulo[35][36] | 1999 | 2003 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Rufino Saez de Ibarra Ruiz de Arbulo[35][36] | 2003 | 2007 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Rufino Saez de Ibarra Ruiz de Arbulo[35][36][37] | 2007 | 2011 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Rufino Saez de Ibarra Ruiz de Arbulo[35][36][38] | 2011 | 2015 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Maria Blanca Antepara Uribe[35][39][36] | 2015 | 2019 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Maria Blanca Antepara Uribe[35][39][40][41] | 2019 | 2023 | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
| Maria Blanca Antepara Uribe[42][43][44] | 2023 | Jardunean | Euzko Alderdi Jeltzalea | |
Garraioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Araba Bus sareko
eta
lineek zerbitzua ematen diote udalerri honi:
|
Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu udalerrian:
|
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Aldaietako nekropolia, VI. eta VII. mendekoa.
- Lukuko zubia: XVI. mendekoa dela uste dute adituek, eta XVIII. mendeko jauregia dauka ondoan.
- Zurbaoko San Esteban eliza: XV. mendekoa, nabarmentzekoa da daukan erretaula, XVII. mendekoa.
- Eliza erromanikoak: aztarna erromanikoak daude Dura, Arzubiaga, Betolatza eta Uribarri Ganboan.
- Gurutzadurak: bidegurutzeetan, harrizko gurutzeak ditugu Langara Ganboan, Uribarri Ganboan eta Zurbaon.
- Jauregiak: aipatzekoak dira Zurbaotarren, Otalora-Gebara, Ortiz Zarate eta Otazutarrenak, XVI.-XVIII. mendeetakoak.
Arratzuar eta ubarrundiar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Joan Perez de Betolatza (Betolatza, XVI. mendea - 1600), apaiza eta euskal idazlea.
- Eusebio Vélez (Dura, 1935 - ), txirrindularia.
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ «ARRATZUA-UBARRUNDIA: Udalerriaren izena euskal grafiara egokitzea», Arabako Lurralde Historikoaren Aldizkari Ofiziala, 43. zenbakia, 2012-04-16, 3847. orrialdea.
- 1 2 Euskara baturako, Arratzua-Ubarrundia udalerri izena eta arratzuar, ubarrundiar herritar izenak arautu ditu Euskaltzaindiak. Ikus Euskaltzaindiaren 150. araua: «Arabako herri izendegia».
- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
- ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
- ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Araba.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Araba.tab.
- 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Araba.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Araba.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Araba.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Araba.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1368923.
- ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Araba.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2020-04-04).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 (Gaztelaniaz) «Gorbeialdeko kuadrilla» Gorbeialdeko kuadrilla (kontsulta data: 2023-04-10).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Siguen activos varios focos de fuego a escasos kilómetros de Vitoria» El Mundo 2009-07-22 (kontsulta data: 2023-04-10).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Sobre Durana» Diario de Noticias de Álava 2011-03-26 (kontsulta data: 2023-04-10).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Encaje de bolillos municipal» Diario de Noticias de Álava 2019-06-10 (kontsulta data: 2023-10-09).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Seguimento de las inundaciones de Vitoria-Gasteiz y Álava» Euskal Irrati Telebista 2021-12-11 (kontsulta data: 2023-02-11).
- ↑ «EH Bilduren aginte makila kolokan da Legution» Alea 2023-05-29 (kontsulta data: 2023-07-05).
- ↑ «Hego Euskal Herriko alkateak 2023ko ekainak 17» Orain 2023-06-17 (kontsulta data: 2025-11-16).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Blanca Antepara repite como alcaldesa en Arrazua-Ubarrundia» El Correo 2023-06-17 (kontsulta data: 2024-07-07).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Todos los alcaldes y alcaldesas de Álava, pueblo a pueblo» Diario de Noticias de Álava 2023-06-18 (kontsulta data: 2025-11-16).
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Arratzu-Ubarrundiko Udalaren webgunea
- Udalerriari buruzko informazioa, Zuiako webgunean.
- (Gaztelaniaz) «Arratzua-Ubarrundia», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
| Arratzua-Ubarrundiako herriak | ||
|---|---|---|
|
Arroiabe • Arzubiaga • Betolatza • Dura • Landa • Langara Ganboa • Luku • Mendibil • Uribarri Ganboa • Zirao • Zurbao | ||

