Bernedo

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Bernedo
 Araba, Euskal Herria
Bernedoko kale bat.jpg
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Araba
Eskualdea Mendialdea
Izen ofiziala Bernedo
Alkatea Ana Villasante Ruiz De Arcaute EAJlogo.jpg
Posta kodea 01.118
INE kodea 01016
Herritarra bernedar
Kokapena
Koordenatuak 42° 37′ 36″ N, 2° 29′ 53″ W / 42.6267187°N,2.4980928°W / 42.6267187; -2.4980928Koordenatuak: 42° 37′ 36″ N, 2° 29′ 53″ W / 42.6267187°N,2.4980928°W / 42.6267187; -2.4980928
Bernedo hemen kokatua: Araba
Bernedo
Bernedo
Bernedo (Araba)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 130,4 km2
Garaiera 709 metro
Distantzia 38 km Gasteiza
Demografia
Biztanleria 539 biztanle (2015) — (Red Arrow Down.svg -20)
% 59,32 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 40,68
Dentsitatea 4,13 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 4,23
Zahartze tasa[1] % 16,56
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 22,73
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 84,29 (2011)
Genero desoreka[1] % -1,85 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 5,12 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 16,08 (2010)
Euskararen erabilera %  1,5 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera 1182. urtea
Webgunea http://www.bernedo.org/

Bernedo Arabako hego-ekialdeko udalerri bat da, Kanpezuko kuadrillakoa. Gasteizen hego-ekialdean dago, eta mugakide ditu Trebiñu eta Nafarroa Garaia ere. Udalerriko herriburua izen bereko herria da.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Muela mendia eta Durruma Kanpezu bere magalean, Bernedoko mendatetik ikusita.

Inguru naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Toloño mendilerrotik iparraldera dagoen lautadatxo garai batean kokatua dago, San Tirso (1.334 m) eta Peña Alta (1.249 m) mendiak udalerriaren hegoaldeko ertzean daude.

Udalerriak Izkiko Natura Parkearen zati handiena osatzen du. Honako mendiek mugatzen dute Bernedo: Kapildui (1.175 m), iparraldean; Muela (1.056 m), hego-ekialdean; San Justi (1.028 m), ekialdean; eta Belabia (970 m), hego-mendebaldean.

Ega ibaiak zeharkatzen du udalerria.

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Banaketa administratiboa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

13 herrik osatzen dute Bernedo udalerria:

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bernedoko harresiaren ateetako bat.

1025eko Donemiliagako goldea agirian jada ageri den arren,[2] Antso Jakitunak hiribildu-forua 1182an eman zion Bernedori. Herria sortzeko arrazoien artean aipatu beharrekoak dira, batetik, lekua komunikazio-bide zenbaiten elkargunean zegoela eta, bestetik, kokatua dagoen mendixkako gazteluak izaera estrategiko-defentsiboa ematen ziola. Herri gotortuak Nafarroako Erresuman barna iraun zuen 1476. urtera arte.

1556an jada Navarrete Bernedori zegokion. Durruma Kanpezu eta Kintana (Urturi barne) 1965ean batu ziren eta Arluzea-Markiz izenpean bilduta zeuden Markiz, Arluzea, Berrozi, Okina, Urarte eta Izartza, aldiz, 1976an. Orduan ezarri zen udalerriak gaur egun daukan lur-eremua.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bernedoko hirigune historikoaren oinplanoa. Bertan, esparru arkeologikoa zedarrituta agertzen da.
Bernedoko biztanleria
Datu-iturria: www.ine.es

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, EAJko Juana Velasco hautatu zuten alkate.

Bernedoko udalbatza

Izena Zinegotziak Boto kopurua[3]
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
5
146 (%66,67)
Alderdi Popularra (PP)
2
61 (%27,85)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
-
12 (%5,48)

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alkatea Agintaldia Alderdia
Jose Ignacio Saenz del Castillo Antoñana 1995-1999
1999-2003
2003-2007
EAJ
Juana Velasco Arroniz 2007- EAJ

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaietako panpina.

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bernedoko Ama Birjinaren Natibitatearen eliza.
Okongo baseliza.
  • Bernedoko hirigune historikoaren esparru arkeologikoa: Euskal Autonomia Erkidegoko Kultura Ondarearen Zerrenda Orokorrean sartuta dago, monumentu multzo izendapenaz kultura ondasun gisa[4]. Erdi Aroko hirigunea harresiek inguratua dago. Bost kale daude bertan: iparraldetik hegoaldera Beheko kalea, Erdiko kalea, Sarrea kalea eta Kale Nagusia (biek bi aldeetatik sartu-ateratzeko ate bana daukatelarik) eta Gazteluaren kalea. Kale horien trazadura mendebaldetik ekialderakoa da, Arabako herrietan maiz aurkitzen ez den trazaketa zentzua. Ekialdean beste bi kale daude orientazio hori apurtzen dutenak (iparraldetik hegoaldera doazenak, alegia): Herreria kalea eta Suso kalea. Horren hasiera Elizaren portikotik abiatzen da (Plaza Nagusian). Eliza herriaren erdialdean dago. Erdi Aroko ezaugarri zenbait gordetzen ditu oraindik ere: kaleak oso meharrak dira eta "partzelazio gotikoa" izenekoaren aztarnak gelditzen dira, bereziki Beheko kaleak eta Erdiko kaleak osatzen duten etxadi bikoitzetan ikus daitezkeenak. Erdi Aroko beste zenbait alderdi interesgarri Elizan eta Gazteluan ikus daitezke. Elizak portada erromanikoa dauka, XIII. mendekoa, eliza eraiki zenekoa. Gaztelua herria sortu aurretik eraikia zegoen jadanik, eta haren zimenduak eta dorreen oinarriak gelditzen dira.
  • Markizko San Joan baseliza erromanikoa, Kultura Ondasun sailkatua.
  • Arluzeako San Martin eliza gotikoa, XVI. mendekoa.
  • Okon baseliza, Bernedoko herrigunearen eta Villafríaren artean kokatutakoa.

Bernedar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Bernedo Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa