Donemiliaga

Wikipedia, Entziklopedia askea
Artikulu hau Arabako udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Donemiliaga (argipena)».


Donemiliaga
 Araba, Euskal Herria
Erdoña eta Aizkorri 2008ko urriaren 27a.JPG
Erdoñako ikuspegia. Atzean, Aizkorri mendia.
Administrazioa
EstatuaEspainia
ErkidegoaEuskal Autonomia Erkidegoa
LurraldeaAraba
EskualdeaAguraingo Kuadrilla
Izen ofizialaSan Millán / Donemiliaga
AlkateaDavid Lopez de Arbina Ruiz de Egino (Bildu)
Posta kodea01208
INE kodea01053
Herritarradonemiliagar
Kokapena
Koordenatuak42°52′29″N 2°22′34″W / 42.874722222222°N 2.3761111111111°W / 42.874722222222; -2.376111111111142°52′29″N 2°22′34″W / 42.874722222222°N 2.3761111111111°W / 42.874722222222; -2.3761111111111
Azalera85,41 km2
Garaiera600-1.275 metro
Distantzia28 km Gasteiza
Demografia
Biztanleria706 (2020)
Red Arrow Down.svg−9 (2019)
alt_left 322 (%45.6)393 (%55.7) alt_right
Dentsitatea8,61 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 8,47
Zahartze tasa[1]% 12,22
Ugalkortasun tasa[1]‰ 54,69
Ekonomia
Jarduera tasa[1]% 80,22 (2011)
Genero desoreka[1]% -1,57 (2011)
Langabezia erregistratua[1]% 8,99 (2013)
Euskara
Euskaldunak[1]% 23,72 (2010)
Kaleko erabilera [2] (2016)
Etxeko erabilera[3]% 8.6 (2016)
Datu gehigarriak
Sorrera data1360 baino lehenago
Donemiliagako udaletxea, Erdoña herrian dago kokatua.

Donemiliaga (ofizialki San Millán / Donemiliaga) Arabako ipar-ekialdeko udalerri bat da, Arabako Lautadako kuadrillakoa. Gasteiztik 28 bat kilometro ekialdera dago, eta Gipuzkoarekin muga egiten dute haren lurrek.

Aguraingo esklabe batek bitan zatitzen du udalerria. Donemiliagak, bestalde, Donemiliagak ere badu esklabe bat Iruraitz herriaren mendebaldean.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Inguru naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zadorra ibaia udalerri honetan sortzen da, bai eta haren ibaiadarra den Erdoña erreka ere. Halaber, Araiaren ibaiadarra den Ametzaga erreka eta honen adarrak diren Bikuña eta Estibarri Donemiliagatik igarotzen dira.

Iparraldean, Urkilla mendilerroa Gipuzkoarekiko muga naturala da, 1.100-1.200 metroko tontorrekin.

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erdoñako Donemiliaga baseliza. Atzean, eskuinean, Aratz mendia.

16 herri hauek osatzen dute Donemiliaga udalerria. 2011ko erroldako biztanleak ageri dira jarraian:

Barriak ez du kontzejurik osatzen, Narbaxaren barruan baitago.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Etxe erromatar garrantzitsu baten hondarrak aurkitu ziren Durruma herriaren iparraldean, Albeiurmendi edo Albeiurbide izeneko aztarnategian. Hondakinok "Ab Asturica Burdigalam" (Astoreka-Bordele) galtzadarekin lotuta daude, adituen iritziz. Etxetzarrak termak izan zitezkeen, bertan berogintza sistema batez hornitutako bi gela handi aurkitu baitzituzten. Etxadia iturri klasikoen Alba ezaguna izan daiteke.[4].


Arabako Durruma-Asparrena taldean orotara idazkunen bat duten 39 estela aurkitu dira, gehienak K.o II mendekoak, eta gutxi batzuk III. mendekoak. Markadore urdina duten puntuetan, idazkunak ikusgai daude herrian bertan. Urre kolorea duten puntuetan, idazkunak Arabako Arkeologia museora eraman ziren edo desagertuta daude.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Donemiliagako biztanleria
Datu-iturria: www.ine.es

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Bildu koalizioko David Lopez de Arbina Ruiz de Egino hautatu zuten alkate.

Donemiliagako udalbatza

Alderdia Zinegotziak Boto kopurua[5]
Bildu
3
155 (%41,33)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
2
97 (%25,87)
Agrupación San Millán Donemiliaga (ASMD)
1
62 (%16,53)
Alderdi Popularra (PP)
1
42 (%11,2)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
-
8 (%2,13)
Ezker Batua - Berdeak (EB-B)
-
6 (%1,6)

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek izan dira Donemiliagako azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[6]
Ignacio Fernando Ruiz de Eguino[7] 1979 1983 Euzko Alderdi Jeltzalea
Esteban Campo Perea[7] 1983 1987 Euzko Alderdi Jeltzalea
Esteban Campo Perea 1987 1991 Independenteak
Rafael Ladron de Guevara Ortiz de Urbina[7] 1991 1995 Euzko Alderdi Jeltzalea
Maria del Carmen Liñares Filloy[7] 1995 1999 Euzko Alderdi Jeltzalea
1999 2003 Euzko Alderdi Jeltzalea
2003 2007 Euzko Alderdi Jeltzalea
Maria del Carmen Liñares Filloy 2007 2011 Euzko Alderdi Jeltzalea
David Lopez de Arbina Ruiz de Eguino 2011 2015 Bildu
David Lopez de Arbina Ruiz de Eguino[6][8] 2015 2019 Euskal Herria Bildu
Erika Letamendi[8][9] 2019 Jardunean Euskal Herria Bildu

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Galarretako elizaren hondakinak (oraindik zutik ikusten den dorrea 2014ko uztailaren 10ean erori zen).

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Andre Mariaren Jasokundearen eliza, Galarretan, 2020ko abuztuan

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XIX. mendeko azken laurdenean, Paul Brocak Donemiliaga euskararen eremu barruan kokatu zuen; Koldo Zuazoren arabera, bertako aldaera mendebaleko euskara, erdialdekoa eta nafarreraren arteko hizkera zen, Arabako sortaldeko eremuan sailkatutakoa. Gaur egungo biztanleen % 20 inguru euskal hiztunak direla estimatzen da.

San Joan Bataiatzailearen eliza, Axpurun

Garraioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Araba Bus sareko Araba Bus - 4.png eta Araba Bus - 5.png lineek zerbitzua ematen diote udalerri honi:

Logo Purple Bus.svg Araba Bus
 Zerbitzua   Hasiera   Ibilbidea   Amaiera ⁠
4 Gasteiz
(geltokia)
Gasteiz (Alas/Boulebard)ZurbaoIlarratzaMataukuArbuluArgomaizVenta del PatioMendixurMaturaOzetaHermuaLarreaAxpuruBarria (bidegurutzea)Barria (aterpe)NarbaxaArriolaGordoa Galarreta
5 Gasteiz
(geltokia)
Gasteiz (Alas/Boulebard)Gasteiz (Madril/Arantzabela)ArkautiArkauti (Nekazaritza i.)Arkauti (akademia)OreitiaBurguDulantziGaunaAdanaUribarri JauregiGereñuAlaitzaLangarikaGazeoAgurainErdoñaZalduondoAraia (Iduia) Araia

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak 5 linea ditu udalerrian:

Logo Purple Bus.svg Eskualdeko Garraioa
 Zerbitzua   Hasiera   Ibilbidea   Amaiera ⁠
7 Azilu
Burgu
Dulantzi
Ozeta
ElgeaMarietaMaturaMendixurGebaraEturaAudikanaDerediaDalloArrietaTxintxetruEtxabarri UrtupiñaArbuluArgomaizGazetaAñuaTrokonizIxonaEgiletaEretxun Azilu
Burgu
Dulantzi
Ozeta
8a Agurain
Azilu
Erdoña
Dulantzi
AlaitzaLAngarikaGazeoEzkerekotxaTxintxetruGereñuUribarri JauregiAdanaGauna Agurain
Azilu
Erdoña
Dulantzi
8b Agurain
Erdoña
Ozeta
Etxabarri UrtupiñaAudikanaEturaGebaraMendixurMaturaMarieta-LarrintzarElgeaHermuaLarreaAxpuruNarbaxaZuhatzolaDerediaDalloArrieta Agurain
Erdoña
Ozeta
9a Araia
Agurain
Erdoña
AmetzagaZalduondoGalarretaGordoaArriolaNarbaxaLuzuriagaZuhatzu Donemiliaga Araia
Agurain
Erdoña
9b Araia
Agurain
Erdoña
AmetzagaAlbeizIlarudiaEginoAndoinIbargurenUrabainDurrumaEgilatzBikuñaMezkiaMunainOkarizOpakuaArrizalaAlanguaEgileorZuhatzu DonemiliagaLuzuriaga Araia
Agurain
Erdoña

Bestalde, La Burundesa autobus konpainiaren Sakanako herriak elkartzen dituen Gasteiz-Iruñea lineak geltokia Donemiliagako Munaingo herrian. Guztira hiru zerbitzu izaten dira norabide bakoitzean. Linearen ibilbidea honakoa da:

Donemiliagar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Partzuegoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Donemiliaga Gipuzkoa eta Arabako Partzuergo Orokorreko kide da.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e f g Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  3. «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. (Gaztelaniaz) Aitor Iriarte Kortazarren Baños públicos romanos en Alava artikulua euskonews.com webgunean
  5. 2011ko udal hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean[Betiko hautsitako esteka] 2011/07/14an kontsultatua
  6. a b «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (Noiz kontsultatua: 2020-04-05).
  7. a b c d «SAN MILLÁN/DONEMILIAGA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2020-04-14).
  8. a b (Gaztelaniaz) «Alcaldías en Álava: Labastida, Zigoitia y Laguardia para el PNV, Samaniego para EH Bildu» Gasteiz Hoy 2019-06-15 (Noiz kontsultatua: 2020-03-29).
  9. «Udalerriak - web.araba.eus» web.araba.eus (Noiz kontsultatua: 2020-03-29).
  10. Barriako komentua kultura ondasun izendatzeko erabakia, Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria, 2003-02-03.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa