Ziordia
| Ziordia | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Ziordiko iturria | |||||||||||
| |||||||||||
![]() | |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea | |||||||||||
| Lurraldea | |||||||||||
| Merindadea | |||||||||||
| Eskualdea | Burunda, Sakana | ||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | |||||||||||
| Erkidegoa | |||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea | Olatz Irizar Martinez (EH Bildu) | ||||||||||
| Posta kodea | 31809 | ||||||||||
| INE kodea | 31073 | ||||||||||
| Herritarra | ziordiar[1] | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°52′14″N 2°13′37″W / 42.8706°N 2.227°W | ||||||||||
| Azalera | 14,22 km² | ||||||||||
| Garaiera | 560 metro | ||||||||||
| Distantzia | 55 km (Iruñetik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 359 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 0,25 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak[2] | % (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [3] | % | ||||||||||
Ziordia[1] Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri bat da, Sakana haraneko Burunda eskualdekoa. Arabarekiko mugan dago, Iruñeko merindadean. 364 biztanle zituen 2025. urtean, eta Iruñea hiriburutik 55 kilometro mendebaldera dago.
Izena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ziordia izenaren amaierako -a artikulua da,[1] eta deklinatzean honela egin behar da: Ziordia, Ziordiarekin, Ziordian..., baina Ziordiko, Ziorditik, Ziordira... Era berean, izen honek bere azken -a galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: Ziordi maitea, Ziordi osoan, Gure Ziordi hau...
Honela ahoskatzen da: [s̻ioɾðia]
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ingurune naturala
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Gasteiztik Iruñerako bidean, Nafarroa Garaiko lehen herria da Ziordia. Inguru oso menditsua du, Pirinioak kenduta hor baitaude Euskal Herriko mendirik altuenak: Aizkorri (1528 m), Beriain (1494 m), Aratz (1443 m), Aralar (1350 m), Arbarain (1116 m), Urbasa (1096 m), Beorkolarre (1008 m)...
Asparrenean (Araba) sortzen den Zirauntza ibaiak zeharkatzen du herria.[4]
Mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ziordiak mugakide ditu Altsasu iparraldean, Olatzagutia ekialdean, Urbasa mendilerroa hegoaldean, eta Asparrena (Araba) eta Gipuzkoa eta Arabako Partzuergo Orokorra mendebaldean.
| Gipuzkoa eta Arabako Partzuergo Orokorra | Altsasu | Olatzagutia | ||
| Gipuzkoa eta Arabako Partzuergo Orokorra eta Asparrena (Araba) | Olatzagutia | |||
| ||||
| Asparrena (Araba) | Urbasa | Olatzagutia |
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]1462an Joan II.a Aragoikoak Lanzarot Ziordikoa aitoren semeari eman zion zerga bat jasotzeko eskumena. Zerga horrek gailurdea izena zuen. Gainera, Ziordian zegoen bidesariko dirua jasotzeko eskubidea ere eman zion. 1575ean Inkisizioak sorginkeriaren aurkako prozesuak hasi zituen, bereziki Ziordian eta Urdiainen.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 197 gizon, 167 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 29,9 udalerri berean jaioak ziren[7], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 20,9 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 12,9 —probintzian % 19,8—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 47 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 57,4)[8]. Jaiotza herrialde nagusiak Ekuador, Maroko, Kolonbia dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 260 etxebizitza zeuden: 163 (% 62,7) nagusiak eta 97 (% 37,3) ez-nagusiak.[9]
Etxebizitza multzoa
Nafarroako mapa
Guztira 163 etxegune zeuden, eta horietatik 65 (% 39,9) pertsona bakarrekoak ziren.[10]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 319 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 38,9 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 24,5; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 25,7; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 11,0.[11] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 35,1 zen 2021ean eta % 38,9 2024an; beraz, 3,7 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 13,6 izatetik % 11,0 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 34,6 ziren, eta gizonen artean % 42,9; 8,3 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 14,1 eta gizonen % 8,0 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 124 | % 38,9 | 70 | % 42,9 | 54 | % 34,6 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 78 | % 24,5 | 42 | % 25,8 | 36 | % 23,1 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 82 | % 25,7 | 38 | % 23,3 | 44 | % 28,2 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 35 | % 11,0 | 13 | % 8,0 | 22 | % 14,1 |
| Guztira | 319 | % 100,0 | 163 | % 100,0 | 156 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 35,1 | % 24,1 | % 27,2 | % 13,6 | 316 |
| 2022 | % 35,7 | % 25,8 | % 26,8 | % 11,8 | 314 |
| 2023 | % 36,6 | % 26,4 | % 26,7 | % 10,2 | 322 |
| 2024 | % 38,9 | % 24,5 | % 25,7 | % 11,0 | 319 |
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 33 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %10,03 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren antzera).
Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 19.167 euro-koa zen[12], eta etxegune bakoitzeko 41.787 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.701 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 26.763 euro zen. Errenta gordina 23.225 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 60[13]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 25,2), beste diru-sarrerak (% 9,1), langabezia-prestazioak (% 1,5), beste prestazioak (% 4,2).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[14][oh 1]. Udalerrian indizea 26,7 da, probintziakoaren (30,4;
Nafarroako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2 da, probintziakoaren (2,6;
Nafarroako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Ziordia udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 168 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 53,0; gainerako % 47,0 inaktibo zeuden.[15] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 4,2 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 57,4 zen eta emakumezkoena % 48,4; langabezia-tasa, aldiz, % 5,4 eta % 2,7 zen, hurrenez hurren.[15]
Okupatuen kopurua 157 zen 2023ean, 2021eko 137etik gora.[16] Emakumeek okupatuen % 43,9 osatzen dute, eta gizonek % 56,1.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 161 | % 50,8 | 88 | % 54,3 | 73 | % 47,1 |
| Langabeak | 7 | % 2,2 | 5 | % 3,1 | 2 | % 1,3 |
| Inaktiboak | 149 | % 47,0 | 69 | % 42,6 | 80 | % 51,6 |
| Guztira | 317 | % 100,0 | 162 | % 100,0 | 155 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 52,2), industria (% 37,6), eraikuntza (% 5,7) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 4,5).[16]
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 52,9; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 28,7), eta oinarrizko okupazioak % 13,4.[17] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 54,5 eta emakumeen % 50,7).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 45 | % 28,7 | 23 | % 26,1 | 22 | % 31,9 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 83 | % 52,9 | 48 | % 54,5 | 35 | % 50,7 |
| Oinarrizko okupazioak | 21 | % 13,4 | 12 | % 13,6 | 9 | % 13,0 |
| Ez dago jasota | 8 | % 5,1 | 5 | % 5,7 | 3 | % 4,3 |
| Guztira | 157 | % 100,0 | 88 | % 100,0 | 69 | % 100,0 |
Okupatuen % 80,9 besteren konturako langileak dira, eta % 19,1 norberaren konturakoak.[18]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 30 | % 19,1 | 20 | % 22,7 | 10 | % 14,5 |
| Besteren kontura | 127 | % 80,9 | 68 | % 77,3 | 59 | % 85,5 |
| Guztira | 157 | % 100,0 | 88 | % 100,0 | 69 | % 100,0 |
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 211 gidari zeuden erroldatuta: 126 gizon (% 59,7) eta 85 emakume (% 40,3)[19]. Biztanleen % 58 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 361 ibilgailuk osatzen zuten: 231 turismo, 51 furgoneta, 23 motozikleta, 17 kamioi eta 9 ziklomotor[19]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 635 turismokoa zen, probintziako (512) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.
Turismoen batez besteko adina 12,7 urtekoa zen; turismoen % 9,1k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 13k 25 urte baino gehiago[19]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 65,5 diesel zen eta % 31,9 gasolinazko; 8 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 2,3; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 4,2k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 36,7k ez zuen etiketarik[oh 2].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2007an udal hauteskundeak Nafarroa Bai alderdiak irabazi zituen, eta alderdi horretako Jesús Arrese Galbete hautagaia alkate bilakatu zen. Urte horretan Udaleko zazpi zinegotziak lortu zituen, gehiengo osoa; Espainiako Alderdien Legearen eraginez ezker abertzaleak ezin izan zuen legezko zerrendarik aurkeztu, eta balio gabeko botoak 109 izan ziren (emandako guztien % 44,49). Boto zuriak zortzi (% 5,88) eta abstentzioa % 21,73 izan ziren.
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| Nafarroa Bai | 128 | 7 |
2011ko udal hauteskundeetan ere Jesús Arrese aukeratu zuten alkate, NaBai 2011ren izenean; Bilduri zinegotzi baten aldea atera zion.
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| NaBai 2011 | 146 | 4 |
| Bildu | 129 | 3 |
2015eko udal hauteskundeetan EH Bildu alderdiak irabazi eta gaur egungo alkatea Francisco Javier Bengoetxea da.
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| EH Bildu | 4 | |
| Geroa Bai | 3 | |
2019ko udal hauteskundeetan EH Bilduk irabazi zuen eta Olatz Irizar izendatu zuten alkate, kargu hori bete zuen lehen emakumea.[20]
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| EH Bildu | 139 (% 60,96) | 5 |
| Geroa Bai | 81 (% 35,53) | 2 |
2023ko udal hauteskundeak EH Bilduk irabazi zituen.
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak | |
| EH Bildu | 144 | %68,57 | 5 |
| Geroa Bai | 58 | %27,62 | 2 |

Udaletxea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udaletxea elizatik gertu dago, eta hiru solairu dauzka. Eraikinean, udal bulegoez gain, liburutegia, anbulatorioa eta etxebizitzak daude. XX. mendearen amaieran hainbat berrikuntza egin ziren udaletxean (2,4 milioi pezeta gastatuta). Ziordiko Udaleko idazkaria Urdiaingo idazkari ere bada.
- HELBIDEA: Andre Maria kalea, 76
Alkateen zerrenda
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| 2007-2011 | Jesús Arrese Galbete | Nafarroa Bai |
| 2011-2015 | Jesús Arrese Galbete | NaBai 2011 |
| 2015-2019 | Francisco Javier Bengoetxea | EH Bildu |
| 2019-2023 | Olatz Irizar Martinez | EH Bildu |
| 2023-2027 | Olatz Irizar Martinez | EH Bildu |
Azpiegiturak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Egoitza nagusia Altsasun duen Altsasu, Olazti eta Ziordiko Zerbitzuen Mankomunitatea, arduratzen da Ziordian zaborra biltzeaz, ur horniduraz eta bestelako zerbitzuez.
Garraioak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]La Burundesa autobus konpainiaren Sakanako herriak elkartzen dituen Gasteiz-Iruñea lineak geltokia dauka herrian. Guztira hiru zerbitzu izaten dira norabide bakoitzean. Lineak honako ibilbide hau du:
- Gasteiz - Ilarratza - Argomaiz - Agurain - Munain - San Roman - Ibarguren - Andoin - Olatzagutia - Ziordia - Altsasu - Urdiain - Iturmendi - Bakaiku - Etxarri Aranatz - Arbizu - Lakuntza - Arruazu - Uharte Arakil - Irañeta - Ihabar - Hiriberri - Etxarren - Irurtzun - Eritze - Saratsa - Añezkar - Berriobeiti eta Iruñea
Jaiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ziordiko jaiak irailaren 8aren inguruan ospatzen dira, Andre Mariaren jaiotzaren omenez.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Elizako ataria
Ziordiar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Manu Sagastume (1945-2024), musikari, liburuzain eta ikertzailea.
- Olatz Irizar Martínez (1972-), kazetari eta politikaria.
- Jorge Azanza (1982-), txirrindulari profesional ohia, Euskadi Fundazioko kirol zuzendaria. Altsasun jaioa, Ziordian bizi da.
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 3 Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ziordia» Auñamendi Eusko Entziklopedia (kontsulta data: 2020-09-10).
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ «Aurreneko emakumezko alkatea - Ziordia» Guaixe.eus (kontsulta data: 2026-03-23).
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Ziordiko argazkiak, Lasonet.com webgunean.
- (Gaztelaniaz) Ziordiari buruzko informazioa, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren webgunean.
- Dona Maria kalearen ikuspegia, Google Street View zerbitzuan.
| Burundako udalerriak | ||
|---|---|---|
|
Ziordia · Olatzagutia · Altsasu · Urdiain· Iturmendi · Bakaiku | ||




