Asparrena

Wikipedia, Entziklopedia askea
Asparrena
 Araba, Euskal Herria
Araia Aratz menditik ikusia.jpg
Araia, Aratz menditik ikusia.

Asparreneko armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Araba
Eskualdea Aguraingo Kuadrilla
Izen ofiziala Escudo de Aspárrena (Álava).svg Asparrena
Alkatea Consuelo Auzmendi Jiménez (Euskal Herria Bildu)
Posta kodea 01208 / 01250
INE kodea 01009
Herritarra asparrendar
Kokapena
Koordenatuak 42° 53′ 10″ N, 2° 17′ 05″ W / 42.8861°N,2.2848°W / 42.8861; -2.2848Koordenatuak: 42° 53′ 10″ N, 2° 17′ 05″ W / 42.8861°N,2.2848°W / 42.8861; -2.2848
Azalera 65,18 km2
Garaiera 605 metro
Distantzia 35 km Gasteiza
Demografia
Biztanleria 1.614 (2019)
Red Arrow Down.svg-29 (2018)
alt_left 788 (%48.8)826 (%51.2) alt_right
Dentsitatea 25,12 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 5,96
Zahartze tasa[1] % 14,58
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 29,41
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 79,36 (2011)
Genero desoreka[1] % -3 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 10,56 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 28,08 (2010)
Euskararen erabilera % 5,0 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera data 1181
Webgunea http://www.asparrena.net/

Asparrena[2] Arabako ipar-ekialdeko ertzeko udalerria da, Arabako Lautadako kuadrillakoa. Gipuzkoaren eta Nafarroa Garaiaren mugakide da, eta 1.637 biztanle ditu.

Araia du udalburu, eta udalerriak baditu beste bederatzi herri ere.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriaren izen ofiziala Asparrana izatetik Asparrena izatera igaro zen 1860an. Asparrena izenaren bukaerako –a artikulua da. Hortaz, izena erabiltzean, honakoa da bidea: Asparrena, Asparrenarekin...; baina Asparrenean, Asparreneko, Asparrenetik, Asparrenera... Era berean, izen honek bere azken –a galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: Asparren maitea, Asparren osoan, gure Asparren hau...[2]

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Inguru naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arabako Lautadan badago ere, Asparrenak inguru menditsua du, iparraldean Aratz eta Umandiamendiak, hegoaldean Ballo eta hego-ekialdean Legunbe. Hori dela eta, udalerria txangozaleen abiaburu (eta helburu) izan ohi da. Hidrologiari dagokionez, Zirauntza eta Ametzaga ibaiek Asparrena dute sorburu.

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Asparreneko udalerria Sakanarako pasabide naturalean kokatuta dago, hori historian zehar gune garrantzitsua izan da. Bertatik igarotzen zen Euskal Herriko galtzada erromatar nagusia, Bordele-Astorga, alegia, bai eta Done Jakue bidea ere, Lizarratetik zetorrena.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Industrialde garrantzitsua dago Asparrenean, N-1 errepidetik gertu. Bertan ezarrita daude, besteak beste, Nestle izozkiak enpresa (lehengo Helados Miko), Pferd Rüggeberg enpresa (Caballito ezizenaz ezaguna), eta Gasteizko Michelin enpresaren oinarri logistikoa.

Banaketa administratiboa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Araiako eliza frontoitik ikusia

Hamar herrik osatzen dute Asparrena udalerria:

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Asparreneko biztanleria
Datu-iturria: www.ine.es

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2015ko hauteskundeen ondotik, Euskal Herria Bildu taldeko Consuelo Auzmendi da alkatea, nahiz eta EAJ izan zen alderdirik bozkatuena.

Asparreneko udalbatza

Alderdia

2015eko maiatzaren 24

2011ko maiatzaren 22

Zinegotziak Boto kopurua Zinegotziak Boto kopurua
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
3 / 9
286 (% 31,43)
1 / 9
151 (% 16,61)
Euskal Herria Bildu*
3 / 9
249 (% 27,36)
6 / 9
455 (% 50,06)
Asparrena Bidean
2 / 9
233 (% 25,60)
Candidatura Independiente de Asparrena
1 / 9
106 (% 11,65)
2 / 9
203 (% 22,33)
*2011ko hauteskundeetan Bildu gisa aurkeztu zen koalizioa.
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek izan dira Asparreneko azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[3]
1979 1983 Independenteak
1983 1987 EAJ
1987 1991 EAJ
Alfredo Saez de Arregi[4] 1991 1995 EAJ
1995 1999 EAJ
Juan Luis Antia[5] 1999 2003 EA
2003 2007 EA-EAJ
Diego Gastañares Zabaleta[6] 2007 2010 a Aralar
Diego Gastañares Zabaleta[6][7] 2010 2011 Araba Bai
Diego Gastañares Zabaleta[8] 2011 2015 Bildu
Consuelo Auzmendi Jimenez[3] 2015 2019 EH Bildu
Txelo Auzmendi[9][10] 2019 Jardunean EH Bildu

a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu, Aralarren hautagai bezala.

Azpiegitura eta garraioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Asparreneko ikuspegia, Gordoako hilerritik: Ezkerretik eskuinera, Gordoa (lehen planoan), Arriola (urrunago) eta Aratz mendia (eskuin-eskuinean).
Asparreneko ikuspegia, Gordoako hilerritik: Ezkerretik eskuinera, Gordoa (lehen planoan), Arriola (urrunago) eta Aratz mendia (eskuin-eskuinean).
Araia, Asparrena

La Burundesa autobus konpainiak Sakanako herriak elkartzen ditu Gasteiz-Iruñea linearen bidez, eta Asparreneko Ibarguren eta Andoin herrietan du geltokia. Guztira hiru zerbitzu eskaintzen ditu norabide bakoitzean. Linearen ibilbidea honakoa da:

Andra Mari baseliza, Araian
Asparrenako udaletxea, Araian

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aipatzekoa da Ilarduia eta Eginoko eskalada eskola. Edozein zailtasuneko bideak daude udalerrian, baita hegan egiteko errapelak ere.

Jaiak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eginoko haitzak eta Lezearen ahoa
Araiako Marutegiko gazteluaren aztarnak

Asparrendar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e f Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. a b Euskaltzaindia: 150. araua: Arabako herri izendegia.
  3. a b (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es . Noiz kontsultatua: 2020-04-05.
  4. (Gaztelaniaz) «El PNV denuncia pintadas contra un ex alcalde de Aspárrena» El Mundo 2015-08-15 . Noiz kontsultatua: 2020-05-01.
  5. (Gaztelaniaz) «El alcalde de EA de Asparrena (Alava) dice no se presenta a la reelección porque no se reedita la coalición con el PNV» Europa Press 2007-01-22 . Noiz kontsultatua: 2020-05-01.
  6. a b (Gaztelaniaz) «Araba Bai rechaza una coalicion con Aralar y apuesta por la unidad abertzale y de izquierdas» Gara 2011-02-19 . Noiz kontsultatua: 2020-05-01.
  7. (Gaztelaniaz) «Araba Bai se incorpora a Bildu pese a las amenazas contra la coalicion» Gara 2011-04-16 . Noiz kontsultatua: 2020-05-01.
  8. (Gaztelaniaz) «El alcalde de Asparrena denuncia amenazas de muerte por el calendario ganadero» El Correo 2013-01-10 . Noiz kontsultatua: 2020-05-01.
  9. (Gaztelaniaz) «Alcaldías en Álava: Labastida, Zigoitia y Laguardia para el PNV, Samaniego para EH Bildu» Gasteiz Hoy 2019-06-15 . Noiz kontsultatua: 2020-03-27.
  10. «Udalerriak - web.araba.eus» web.araba.eus . Noiz kontsultatua: 2020-03-27.
  11. Marutegi hiru.com webgunean

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Wikiatlasa