Cabo Verde

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Cabo Verdeko Errepublika
República de Cabo Verde
bandera
Bandera

armarria
Armarria

Goiburua: Unidade, Trabalho, Progresso
<<Unitatea, Lana, Progresua>>
Nazio ereserkia:
Cântico da Liberdade
Cabo Verde: kokalekua
Hiriburua
(eta hiri handiena)
Praia
14°55′ N 23°31′ O
Hizkuntza ofiziala(k) Portugesa
Gobernua Demokrazia parlamentarioa
Pedro Pires
José María Neves
Independentzia
- Portugaletik

1975ko uztailaren 5a
Eremua
• Guztira
• Ura

4.033 km² (175.)
% oso gutxi
Biztanleria
• Zenbatespena (2005)
• Dentsitatea

Herritarra

418.224 (164.)
101 biztanle/km² (-)

caboverdetar
Dirua Cabo Verdeko ezkutua (CVE)
Ordu eremua
 • Udan (DST)
UTC (UTC -1)
Ez (UTC +0)
Interneteko domeinua .cv
Telefono aurrezenbakia +238

Cabo Verde (izen ofiziala, portugesez: República de Cabo Verde) Afrikako mendebaldean (Senegal estatutik mendebaldera) Ozeano Atlantikoan dagoen herrialde eta uhartedia da, Makaronesia uharte multzokoa. Hamar hiri handiz eta bost txikiz osatuta dago. Hiriburua Praia da (Santiago uhartean, 113.664 biztanle). Mindelo da beste hiri nagusi bat.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sumendi uharte menditsu txiki ugarik osatzen dute uhartedia, bi multzotan banatzen dena: Haizaldeko uharteak (Santo Antão, São Vicente, Santa Luzia, São Nicolau, Sal eta Boa Vista) eta Haizebeko uharteak (São Tiago, Fogo, Brava eta Maio). Azken urteotako lehorteek ur arrastorik gabe utzi dituzte uharteak.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Cabo Verde uhartediaren satelite-irudia.
Urteko eguraldiaren ezaugarriak
Tenperatura
Euria (mm)
Urtarrila
24 °C
5,3 mm
Otsaila
24 °C
3,8 mm
Martxoa
25 °C
1,3 mm
Apirila
25 °C
0,0 mm
Maiatza
25 °C
0,0 mm
Ekaina
26 °C
0,0 mm
Uztaila
27 °C
0,8 mm
Abuztua
29 °C
14,1 mm
Iraila
29 °C
33,6 mm
Urria
29 °C
6,5 mm
Azaroa
27 °C
2,5 mm
Abendua
25 °C
1,6 mm

Giza geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hizkuntzak portugesa (ofiziala) eta kreolera dira, azken hainbat aldaera dituena (Bádiuko Santiago, Maio, Fogo, Brava, São Vicente, São Nicolau, Sal, Boa Vista eta Santo Antão-koak). Erlijioa nagusia katolikoa da (% 93). Etniak kreoleak (% 71), afrikarrak (% 28) eta europarrak (% 28) dira.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Cabo Verdeko historia»

Cabo Verden ez zen bizi gizakirik Portugalgo koroaren zerbitzuan zegoen Veneziako Ca´da Mosto itsasgizonak Cabo Verdeko uharteak 1456. urtean aurkitu zituenean eta Portugalgo kolonia bihurtu ziren 1470ean. Portugalen Inperioaren parte egin zituzten uharteak, Afrikaren kostaldetik urrun samar egoteagatik, Cabo Verde urez hornitzeko geldigune inportante bilakatu zen Portugalgo marinelentzat. Gainera, azukre-kanabera landatu zen eta, geroago, esklabo-merkataritzan paper garrantzitsua jokatu zuten uharteek. Esklaboen salmenta 1876. urtean legez kanpo utzi zenean hasi zen Cabo Verdeko koloniaren gainbehera.

Ameriketako kolonizazioa hasi ondoren, Oliveira Salazar diktadorearen azken urteetan gorpuztu zen Cabo Verdeko eta Ginea Bissauko abertzaleen higikundea, Amilcar Cabral buru zela. 1974ko iraultzaren ondoren, Lisboako gobernuak koloniekiko politika aldatu zuen eta 1975. urtean burujabetasuna eskuratu zuen Cabo Verdeko uhartediak, batik bat Cabo Verde eta Ginea-Bisauren Independentziarako Alderdi Afrikarraren (PAIGC) ahaleginei esker. Cabo Verdeko herria Ginea Bissaurekin bat egitearen alde agertu zen urte bereko hauteskundeetan, baina 1980. urtean Ginea-Bissaun Vieira militarrak Luiz Cabral aurrerakoiaren aurka egindako estatu kolpeak biderik gabe utzi zuen aukera hori. Cabo Verdek diplomazia zeregin garrantzitsuak bete ditu estatu neutral gisa (Angolaren eta Hegoafrikaren arteko hitzarmena, 1983-1984).

1990ean egin ziren lehendakaritzarako lehenengo hauteskunde libreak. Hauteskunde horietan Antonio Mascarenhas Monteiro, Demokraziarako Mugimenduaren hautagaia, irten zen garaile. Gobernu berriak merkatu ekonomiarako bidea hasi zuen: aseguru enpresak, arrantza eta bankuak pribatizatu egin zituen. Kanpoko laguntza barne produktu gordinaren % 46 zen, eta % 15 Cabo Verdetik kanpora zeuden 700.000 caboverdetarrek bidalitako diru igorpenek osatzen zuten. Gobernu liberalak, % 25eko langabeziari aurre egin nahian, estatua berrantolatzeko asmoa azaldu zuen. 1995ean inflazioa % 6koa izan zen, eta Cabo Verdeko ekonomiak kanpoko laguntzaren mende jarraitzen zuen. 1997an Lehen ministroak hitzarmen bat izenpetu zuen Italiarekin, turismoaren sektorean inbertsioak egiteko. 2001eko lehendakaritzarako hauteskundeak errepikatu egin behar izan ziren iruzurragatik, eta Gorte Gorenak erabaki behar izan zuen, azkenik, emaitza: Pires (PAICV, Cabo Verdeko Independentziaren Afrikar Alderdia) izendatu zen Monteiroren ondorengo, eta Jose Maria Pereira Neves, berriz, Lehen Ministro. Pires estatuaren sektorea dezentralizatzen eta pribatizatzen ahalegindu zen batez ere, eta pribatizatze prozesu horren ondorioz asko garestitu ziren oinarrizko zerbitzuak. 2005ean Nevesek NATOn sartzeko asmoa adierazi zuen, nahiz eta oposizioko alderdia, Demokraziarako Mugimendua, kontra agertu zen. 2006ko hauteskundeetan PAICV alderdiak (aurreko PAIGC) irabazi zuen berriz ere, eta Pires hautatu zen lehendakari.

Banaketa administratiboa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Cabo Verde 22 udalerritan banatzen da (concelhos):

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza, arrantza eta eraikuntza dira Cabo Verdeko ekonomia jarduera nagusiak. Labore nagusiak artoa, tapioka, kafea, azukre kanabera eta platanoak dira. Kafea, platanoak eta palmondoaren zenbait gai esportatu egiten dira. Atuna eta langosta arrantzatzen dira batez ere. Ardiak, zerriak eta behiak hazten dira. Industria nagusiak hauek dira: azukrearen fintzea, arrainaren ingurukoa, tabakoa eta edari bizien destilazioa. Mindeloko eta Porto Novoko portuetan transatlantikoak erregaiaz hornitzen dira. Nazioarteko aireportua Sal uhartean dago.

Caboverdetar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Eduardo Fernandes, "Dady" (1981-), futbolaria.
  • Cesaria Evora (1941-), abeslaria

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Cabo Verde Aldatu lotura Wikidatan

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]