Ginea

Gineako Errepublika République de Guinée
Bandera Armarria
Goiburu nazionala: Travail, Justice, Solidarité ( Lana, Justizia, solidaritatea )
Hiriburua (eta hiri handiena)	Konakry 9°30′N 13°43′W
Hizkuntza ofiziala(k)	Frantsesa
Gobernua Presidentea Lehen Ministroa	Junta militarra Moussa Dadis Camara Kabiné Komara
Independentzia	Frantziatik 1958 urriaren 2
Eremua • Guztira • Ura	245857 km² (75.) % arbuiagarria
Biztanleria • Zenbatespena (2005) • Dentsitatea Herritarra	9.467.866 (85.) 38,5 biztanle/km² (113.) ginear
Dirua	Ginear libera (GNF)
Ordu eremua  • Udan (DST)	GMT (UTC +0) Ez (UTC +0)
Interneteko domeinua	.gn
Telefono aurrezenbakia	+224

Artikulu hau Afrikako estatuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus Ginea (argipena).

Gineako Errepublika Afrika mendebaldeko estatua da, Ginea-Konakry izena hartzen duena. Izan ere, Konakry da herrialdeko hiribura eta hiri nagusia. Ginea-Bissau eta Senegalekin dago mugan iparraldetik, iparmendebaldetik Mali-rekin, hegoekialdetik Costa de Marfil-ekin, hegoaldetik Liberia-rekin eta mendebaldetik Sierra Leona-rekin.

Historia

Frantziako kolonia izan eta gero, independentzia 1958ko urriaren 2an lortu zuen. Inperio asko eraiki eta erori ziren. Sundiata Keita-k sortutako Mali-ko inperioa, Soumaoro Kanté-k 1235. urtean Kirina-ko gudan amaitu zuen.

Mali-ko inperioak Gineako iparraldea hartu zuen eta Mansa-ek gobernatu zuten. Famatuena Kankan Musa I. izan zen, Meca-ra erromesaldi bat egin zuena 1324. urtean. 1591. urtean Mali-ko inperioa erori zen.

Geografia

Ginea-Bissau eta Senegalekin dago mugan iparraldetik, iparmendebaldetik Mali-rekin, hegoekialdetik Costa de Marfil-ekin, hegoaldetik Liberia-rekin eta mendebaldetik Sierra Leona-rekin. Conakry kapitala dagoen lekuan, kosta zati bat du lurralde honek. Garaiera hartzen doa mendi batzuei esker, Futa Yallon adibidez. Honek Conakry eta Kankan banatzen ditu. Kankan eta Nzerekoré artean lurraldea askoz ere lauagoa da. Costa de Marfil-eko mugan, Nzerekoré-n, Nimba mendiak daude. 245.857 kilometro karratu ditu, hau da, España-ren erdia edota Ecuador baiño pixkat txikiagoa.

Ekologia

WWF-ren arabera, Guinea 5 eskualdetan banatzen da

Ekonomia

Guinea munduko lurralderik pobreenetarikoa da eta laguntza internazionalaren dependentzia du. Barne produktu gordiña %16-a jeitsi zen larogehitamar garren hamarkadan.

Nekazaritzan egiten dute lan bertako gehienek, %80-a gutxi gora behera, eta produktu printzipalak Cajú gaztaina eta algodoia dira.

Mineraletan ordea, aberastasun handia du. Munduko bauxita produkzioaren heren bat du. Beste mineral batzuk ere badaude: burdiña, urrea eta diamanteak, eta uranioa.

Inguru naturala

Itsaso alboko eremua laua da, eta barneratu ahala lurrazala muinotsua bihurtzen da, punturik altuena Nimba mendia delarik, 1.752 m-koa.

Baliabide naturalak

Baliabide naturalen artean, bauxita da garrantzitsuena, bertan baitago ia munduko bauxita kopuruaren erdia.

Kanpo loturak

• (Euskaraz) Jalgi.com atlasa datuak, mapak eta irudiak

• (Ingelesez) CIA - World Factbook Geografia, biztanleria, politika eta ekonomia datuak.