Dominika

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: Dominikar Errepublika
Dominikako Commonwealth
Commonwealth of Dominica[a]
Dominikako bandera
Bandera

Dominikako armarria
Armarria

Goiburua: Après Bondie C'est La Ter
(Jainkoaren ondoren Lurra da)
Nazio ereserkia:
Isle of Beauty, Isle of Splendour
Dominika: kokalekua
Hiriburua
(eta hiri handiena)
Roseau/Wozeau[b]
15°18′N 61°23′W / 15.300°N 61.383°W / 15.300; -61.383
Hizkuntza ofiziala(k) Ingelesa
Gobernua
Presidentea
Lehen Ministroa
Errepublika konstituzionala
Nicholas Liverpool
Roosevelt Skerrit
Independentzia
Erresuma Batutik

1978 azaroaren 3a
Eremua
• Guztira
• Ura

km² (184.)
% 1,6
Biztanleria
• Zenbatespena (2009)
• Dentsitatea

Herritarra

72.660 (195.)
105 biztanle/km² (95.)

dominikar
Dirua Karibe Ekialdeko dolarra (XCD)
Ordu eremua AST (UTC -4)
Interneteko domeinua .dm
Telefono aurrezenbakia ++1-767
[a]Bertako hizkuntzetan: antilletako kreoleraz Donmnik eta frantsesez Communauté de la Dominique.
[b]Izena ingelesez eta kreoleraz.

Dominika Karibeko estatu eta uharte bat da. 754 km² ditu; iparraldean Guadalupe uhartea du (48 kmko distantzia) eta hegoaldean Martinika (40 km).

Izenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uharteari ezagutzen zaion lehen izena karibear herriak ipini zion: Wai'tu kubuli[1] , Waitukubuli[2] edo Waitikubuli[3]. "Bere gorputza altua da" esan nahi du.

Europarrek jarritako lehen izena Kristobal Kolonek 1493an ipinitakoa da; uhartea ikusi zuen eguna (azaroaren 3a) igandea zenez Dominica jarri zion. Uhartearen historiaren gorabeherengatik frantsesen esku ere egon zen: la Dominique moduan hartu zuten mailegu. Geroago britainiarrak antzean aritu ziren eta hori dela eta Dominica da egun bere ingelesezko izen ofiziala.

Baina ordurako Kolonen izena uharteko herri kulturak itxuraldatuta zegoen; uharteko herri hizkuntza den kwéyòl edo Dominikako kreoleraz[4] uhartea Donmnik deitzen da[5].

Ikur nazionalak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Banderaz gain, ereserkian eta goiburu nazionalean uharteko hizkuntza nagusi biak tartekatzen dira. Lehena ingelesez dago eta bigarrena kwéyòl izeneko hizkuntzan; ofizialki adibidez armarrian agertzen den modua Après Bondie C'est La Ter, kreolera eta frantses estandarraren arteko erdibidean; Dominikako kreoleraren forma arautuan Apwe Bondye Se La Te idatzi behar da[6].

Lore nazionala uhartean endemikoa den Bwa Kwaib edo Bois Carib (Sabinea carinalis) da. Txori nazionala Sisserou[7] papagaia (Amazona imperialis) da; bandera eta armarrian agertzen den hegaztia da.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mendiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uharteko barnealde osoa mendiz beteta dago; bertan oihan tropikala dago eta Morne Trois Pitons Parke Nazionala (erdialdean, Roseautik ipar-ekialdera) Gizateriaren Ondarea izendatuta dago.

Uharteko tontorrik garaiena Morne Diablotin edo Mòn Djabloten (kreoleraz) da, 1.447 metrorekin; mendi hori ere parke nazional batean dago.

Kalinago edo karibetar autoktonoak bizi diren lurraldea.

Hizkuntzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingelesa da hizkuntza ofizial bakarra eta egun denek ulertu eta hitz egiten dute. Egoera ez da beti halakoa izan. Europarren aurrekoen komunitate autoktono bat geratzen den Karibeko uharte bakanetakoa da; bere hizkuntza, ordea, desagertu egin zen.

Britainiarrak baino lehen, Guadalupe eta Martinika auzokideetan bezala, Frantziak kontrolatu zuen uhartea. Hori dela eta frantses oinarriko kreolera bat sortu zen (kwéyòl izena ematen zaio) eta dominikar askok, batez ere zaharrek, hitz egiten dute. Gazteen artean galera suertatzen ari dela eta ekimen batzuk bultzatzen ari dira hizkuntza gorde dadin.

Cocoy edo Kockoy izeneko beste kreolera bat ere dago, ipar-ekialdeko Marigot eta Wesley herrietan hitz egiten dena; Kwéyol (beraz, frantses oinarriko kreolera) eta inguruko Antilla Txikietako ingeles oinarriko kreoleraren arteko nahasketa da.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Webgune honetan adibidez.
  2. Waitukubuli National Trail izeneko ibilbidea dago. Alderdiren batek uharteari izena aldatzea ere proposatu du. Ikus albistea.
  3. Waitikubuli: Isle of Beauty Isle of Resistance liburua.
  4. Berez Guadalupe, Martinika, Santa Luzia eta beste uharte batzuetan hitz egiten den frantses oinarriko Antilletako kreoleraren aldaera bat da.
  5. Kwéyòlezko poesia blog batean.
  6. Lennox Honychurchen webgunean uharteko ikur nazional guztiei buruzko atala.
  7. Izena kalinago edo karibetar jatorrikoa da.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Dominika Aldatu lotura Wikidatan



Amerikako herrialde eta lurraldeak
Ipar Amerika eta Karibea
LocationNorthAmerica transparent.png
Estatu burujabeak: Ameriketako Estatu BatuakAntigua eta BarbudaBahamakBarbadosBelizeCosta RicaKubaDominikaDominikar ErrepublikaEl SalvadorGrenadaGuatemalaHaitiHondurasJamaikaKanadaMexikoNikaraguaPanamaSaint Kitts eta NevisSanta LuziaSaint Vincent eta GrenadinakTrinidad eta Tobago


Dependentziak: Groenlandia (Danimarka) • GuadalupeMartinikaSaint BarthelemySaint MartinSaint Pierre eta Mikelune (Frantzia) • Aruba · Holandarren Antillak (Herbehereak) • Aingira · Bermuda · Birjina uharte britainiarrak · Kaiman uharteak · Montserrat · Turkak eta Caicoak (Erresuma Batua) • Puerto Rico · Birjina uharte amerikarrak (Ameriketako Estatu Batuak)

Hego Amerika
LocationSouthAmerica transparent.png
Estatu burujabeak: ArgentinaBoliviaBrasilTxileKolonbiaEkuadorGuyanaParaguaiPeruSurinamUruguaiVenezuela


Dependentziak: Guyana Frantsesa (Frantzia) • Falklandak (Erresuma Batua)