Iosif Stalin

Wikipedia, Entziklopedia askea
Josif Stalin» orritik birbideratua)
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Iosif Stalin
CroppedStalin1943.jpg
Sobietar Batasuneko Defentsa ministro

1941eko uztailak 19 - 1946ko otsailak 25
Semion Timoxenko - Nikolai Bulganin
Sobietar Batasuneko lehen ministro

1941eko maiatzak 6 - 1953ko martxoak 5
Viatxeslav Molotov - Georgi Malenkov
Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren Idazkari Nagusia

1922ko apirilak 3 - 1952ko urriak 16
Viatxeslav Molotov - Nikita Khrustxev
1918ko Errusiako batzar konstituziogileko diputatua


SESBeko Sobiet Goreneko kidea


Q42530449

Bizitza
Izen osoa იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი
Jaiotza Gori1879ko abenduaren 9a
Herrialdea  Errusiar Inperioa  (1878 -  1917)
 Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa  (1917 -  1922)
 Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna  (1922 -  1953)
Bizilekua Narym
Turukhansk
Solvychegodsk
Novaya Uda, Irkutsk Oblast
San Petersburgo
Baku
Talde etnikoa Georgiarra
Osetiarra
Lehen hizkuntza georgiera
Heriotza Kuntsevo Dacha1953ko martxoaren 5a (73 urte)
Hobiratze lekua Kremlin Wall Necropolis
Leninen mausoleoa
Heriotza modua berezko heriotza (cerebrovascular diseasea
garuneko odoljarioa)
Familia
Aita Besarion Jughashvili
Ama Ketevan Geladze
Ezkontidea(k) Ekaterina Svanidze  (1906ko uztailak 16 -  1907ko abenduak 18)
Nadezhda Alliluyeva  (1918 -  1932ko azaroak 9)
Seme-alabak
Familia
Hezkuntza
Heziketa Q4144156
(1888 - ekaina 1894)
Tbilisi Theological Seminary
(iraila 1894 - 1899ko maiatzak 29)
Hizkuntzak errusiera
georgiera
Lanbidea
Lanbidea politikaria, poeta, idazlea, iraultzailea eta soldadua
Lantokia(k) San Petersburgo eta Mosku
Enplegatzailea(k) Tbilisi Observatory  (abendua 1899 -  1901eko martxoak 21)
Q4096176  (iraila 1901 -
Pravda  (1912 -  1913)
Jasotako sariak
Nominazioak
Influentziak Karl Marx eta Vladimir Lenin
Kidetza Sobietar Batasuneko Zientzien Akademia
Politburo of the Central Committee of the Communist Party of the Soviet Union
Council of Ministers of the USSR
Sobieten Komite Exekutibo Zentrala
Council of People's Commissars
Revolutionary Military Council
Revolutionary Military Council
Orgburo
Mugimendua marxismo-leninismoa
Izengoitia(k) Сталин
Gradua Generalissimus of the Soviet Union
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa ateismoa
Alderdi politikoa Sobietar Batasuneko Alderdi Komunista
Mesame Dasi
Russian Social Democratic Labour Party
Russian Social Democratic Labour Party (bolshevik)
IMDb nm0821672
Joseph Stalin Signature.svg

Iosif Visarionovitx Jugaxvili[1] (errusieraz: Иосиф Виссарионович Джугашвили) —ezagunagoa Iosif Stalin goitizenaz (Иосиф Сталин)— (1878ko abenduaren 18a - 1953ko martxoaren 5a) sobietar politikaria izan zen. SESBeko bigarren buruzagi gorena izan zen, Leninen ondoren.

Ezizena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ezbairik gabe, haren ezizen ospetsuena Stalin izan zen, hots, Altzairuz Egina edota Altzairuzko Gizona (stal hitzak errusieraz «altzairu» esan nahi du, Leninek berak erabilitako -in atzizkia gehituta). 1912an hasi zen Stalin deituratzat erabiltzen, boltxebikeek Tammerforseko (Finlandia) egindako biltzarraren ondoren, eta 1917. urteaz geroztik ezizen horrekin izan da ezaguna. Hala ere, bere hurbilekoek Soso ere deitzen zioten, gaztaroan bere olerkiak sinatzeko erabili ohi zuen Soselo izenaren laburdura (errusierazko Iosif izenaren georgierazko parekidea da). Bere buruari Koba ezizenez ere deitzen zion, izen hori baitzuen georgiar herri-heroi batek. Beste ezizen ezezagunago batzuk ere erabili zituen: David, Morti, Nijeradze, Chízhikov, Ivanóvich.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iosif Stalin Gori hirian (Georgia) jaio zen eta, 15 urte zituela, Tbilisiko apaizetxe ortodoxoan sartu zen. Aita Vissarion Jughashvili osetiarra zen; ama, Ketevan Geladze, georgiarra. Ideia iraultzaileak ezagutu zituen bertan eta 1898an ELASD (Errusiar Langileen Alderdi Sozial Demokrata) alderdian sartu zen. Handik urtebetera, apaizetxetik bota zuten, propaganda marxista egiteagatik eta hurrengo urteetan ekintza iraultzaileetan parte hartu zuen. 1903an, Siberiara bidali zuten, baina 1904an ihes egin zuen eta ELASDren alderdi boltxebikearekin elkartu. 1907-08 urteetan, berriz Siberian egon zen, baina ihes egin zuen berriz ere.

Agintean egon zen 30 urteetan ekintza asko egin ziren. Politikan, Leon Trotski agintetik aldendu zuten Sobietar Batasunaeko Alderdi Komunistaren (SBAK) 12. kongresuan Stalin idazkari nagusi hautatu zutenetik, herrialde bakar bateko sozialismoaren teoria eta talde disidenteek egindako iraultzaileen aurkako ekintza terroristak zirela medio, errepresio politikoa gogortu egin zen. Garai hartan, SESBen ziharduten talde erlijiosoen aurkako erasoak ere izan ziren. Bigarren Mundu Gerran aliatuen garaipenean izan zuen paper erabakiorra jokatu zuen, bai eta Europako ekialdeko herrialdeen okupazioa eta berauetan erregimen komunistak ezartzean ere. Ekonomian, herrialdearen aldaketa handia gertatu zen, nekazaritzako ekonomia izatetik ekonomia industrial garatua izatera pasa baitzen eta sozialismorantz gerturatu zen bost urteko planen bidez. Arlo horretan, garrantzitsua da lurraren jabetza komuna (kolkhozetan) eta kulaken — nekazari aberatsen— ezabatzea, gehienak Siberiara bidali baitzituzten. Nazionalizazio hori ez zen erabat ondo egin eta hasierako urteetan produkzioa jaitsi egin zenez, horrek gosetea ekarri zien sobietarrei.

Hil ondoren, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren XX. Biltzarrean (1956.an), Nikita Khrustxev-ek Stalinen krimen eta erroreak, haren "pertsonarekiko gurtzak" sortuak, salatu zituen eta desestalinizazio prozesua jarri zuen martxan. Besteak beste, haren gorpua Kremlinetik atera zuten.

Stalinek idatziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Iosif Stalin Aldatu lotura Wikidatan
Mikhail Gorbatxev Konstantin Txernenko Yuri Andropov Leonid Brezhnev Nikita Khrustxev Stalin Lenin