Barrundia

Barrundia
Araba
Izen ofiziala	Barrundia
Estatua Erkidegoa Lurralde Historikoa Eskualdea	Espainia Euskal Autonomia Erkidegoa Araba Aguraingo Kuadrilla
Alkatea	Maria Josefa Zelaia Zumelaga (Bildu)
Herritarra	barrundiar
Koordenatuak	42°55′2″N 2°29′29″W
Eremua	97,43 km2
Garaiera	560 m
Distantzia	18 km Gasteiza
Posta kodea	01206
Biztanleria	906 bizt (2011)
Dentsitatea	9,3 bizt/km²
Sorrera	1960
http://www.cuadrillasalvatierra.org/euskera/f_muni_barrundia.html

Barrundia Arabako iparraldean dagoen udalerri mugakidea da, Aguraingo Kuadrillan barna. Gasteiztik 18 bat kilometro ekialdera dago.

2004an 751 biztanle zituen, eta horietatik Ozeta herriburuak 171 zeukan.

Ozetaren ikuspegia.

Etimologia

Donemiliaga Kukulako kartularioan (1205) Barrundiz gisa agertzen zen. 1417ko agiri batean, aldiz, Barundia bezala.

Geografia

Inguru naturala

Iparraldean, Elgeako mendilerroak banatzen du Gipuzkoako Debagoiena eskualdetik. 2000an 40 haize errotako parke eoliko bat ezarri zuten han, EAEko lehena.

Hegoaldeko mugan, Uribarri Ganboako urtegia du.

Udalerri mugakideak

• Iparraldean: Eskoriatza eta Oñati (Gipuzkoa).
• Hegoaldean: Burgelu, Dulantzi eta Agurain.
• Ekialdean: Donemiliaga.
• Mendebaldean: Burgelu, Gasteiz eta Leintz-Gatzaga (Gipuzkoa).

Historia

Barrundiako udalerriak Arabako hiru ermandade historiko biltzen ditu, alegia, Gebara, Ganboa eta Barrundia izen berekoa. Jatorrizkoa azken hori izanik, 1880an Gebarako ermandadea bildu zuen, eta 1960an Ganboakoa.

Banaketa administratiboa

Hermuako hiriguneko baserria.

Hamasei herrik osatzen dute Barrundiako udalerria:

1. Audikana: 25 biztanle 2004an.
2. Dallo: 28 bz.
3. Elgea: 50 bz.
4. Etura: 43 bz.
5. Etxabarri Urtupiña: 62 bz.
6. Garaio (hutsik, gaur egun)
7. Gebara: 42 bz.
8. Heredia: 61 bz.
9. Hermua: 28 bz.
10. Larrea: 81 bz.
11. Marieta-Larrintzar: 90 bz.
12. Maturana: 27 bz.
13. Mendixur: 43 bz.
14. Ozeta (udalerriko herriburua): 171 bz.
15. Urizar (hutsik, gaur egun)
16. Zuhatzola (hutsik, gaur egun)

Ondasun nabarmenak

Gebarako jauregia behean, eta gazteluaren hondarrak tontorrean.

• Gebaratarren jauregia eta gaztelu behinola garrantzitsuenaren hondakinak Gebara herrian. Gaztelua XV. mendean eraiki zuten eta Lehen Gerra Karlistaren amaieran, 1839an, alegia, birrindu. Jauregiaren dorre bat zaharberritu dute azken urteotan.
• Larreako Lazarraga dorrea, Eusko Jaurlaritzak 2002an kultura ondasun izendatua.
• Garaioko herrialde-parkea. Bainurako hondartzez hornitua dago.
• Mendixurko ornitologia-parkea.
• Ozetan, San Joan Bataiatzailearen eliza eta Isasmendi jauregia.
• Hermuan, San Martin kaleko 1 zenbakidun etxea

Jaiak

• Uztailaren 4a: El Barte izeneko erromeria, Larrean.

Barrundiar ospetsuak

• Joan Perez Lazarraga (1548?–1605), euskal idazlea.
• Bruno Villareal (1799-1860), jeneral karlista.
• Manuel de Arostegi Saenz de Olamendi (1758-1813), politikari liberala.
• Vicente Beltran de Heredia (1885-1973), elizgizona eta historialaria.
• Juan Manuel Diaz de Gereñu (1956-), literatura-irakaslea eta ikerlaria.

Ikus, gainera

• Aguraingo Kuadrilla

Kanpo loturak

• (Euskaraz) Barrundia Aguraingo Kuadrillaren webgunean
• (Euskaraz) Barrundia euskadi.net webgunean
• (Gaztelaniaz) Barrundia Auñamendi entziklopedian