Zuia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Zuia

 Araba
Oroko haitza.jpg

Zuiako armarria

Izen ofiziala Zuia
Estatua
Erkidegoa
Lurraldea
Eskualdea
Espainia
Euskal Autonomia Erkidegoa
Araba
Zuia-Gorbeialdea
Alkatea Unai Gutiérrez Urkiza (Bildu)
Herritarra zuiar
Koordenatuak 42°58′54″N 2°50′38″W / 42.98167°N 2.84389°W / 42.98167; -2.84389Koordenatuak: 42°58′54″N 2°50′38″W / 42.98167°N 2.84389°W / 42.98167; -2.84389

Alava municipalities Zuia.JPG

Eremua 122,49 km2
Distantzia 20 km Gasteiza
Posta kodea 01130
Biztanleria 2.452 bizt. (2013)
Dentsitatea 20,02 bizt./km²
http://www.zuia.com

Zuia Araba iparraldean dagoen udalerria da, Zuia-Gorbeialdea eskualdeko handiena. Gasteiztik 18 bat kilometrora dago. Haren herriburua Murgia da.

Murgiko erdigunearen ikuspegia.
Ametzaga herria.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Inguru naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zuia Gorbeiaren magalaren inguruan dago, eta Arabako mendirik altuenera igotzeko abiapuntua da. Arrato eta Badaiakoa udalerriaren muga naturalak dira, eta aipatzekoa da haranaren erdialdean dagoen Atxabal-Oroko mendigunea.

Udalerria zeharkatzen duen ibai nagusia Baias ibaia da.

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Esaten da Erdi Aroko ganboatar eta oinaztarren arteko gatazka odoltsuek Zuian izan zutela sorrera[1].

Banaketa administratiboa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zuiako udalerria hurrengo 13 herriz osatua dago, biztanleen kopuruaren arabera ordenaturik:

  1. Murgia (udalburua): 1.169 biztanle 2007an.
  2. Sarria: 310 bz.
  3. Bitoriano: 255 bz.
  4. Ametzaga: 245 bz.
  5. Markina: 68 bz.
  6. Domaikia: 61 bz.
  7. Gillerna: 49 bz.
  8. Lukiano: 49 bz.
  9. Jugo: 47 bz.
  10. Aperregi: 44 bz.
  11. Zarate: 33 bz.
  12. Altube*: 29 bz.
  13. Ziorraga*: 13 bz.


(* Altube —lehen Monreal de Zuya gisa ere ezaguna— eta Ziorraga auzo gisa har daitezke, ez baitute kontzeju izaerarik.)

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XX. mendearen lehen erdia gorabeherarik gabe igaro zen Zuiako populazioari dagokionez. 1950eko hamarkadatik aurrera, ordea, populazioak beherako joera hartu zuen, gehienbat Gasteiz eta Bilbo hirietarako izandakoemigrazioaren ondorioz.

1980eko hamarkadatik aurrera, garraiobideak hobekuntzearen eta hirietako etxebizitzen prezio altuen ondorioz, jende berria iritsi zen udalerrira, batez ere Murgia eta haren inguruetara. Horrek populazioa handitzea eragin zuen. Hala ere, populazio berri horren gehienak ez zuen lanik egiten udalerrian, Gasteizen baizik, eta udalerria lo-hiri bihurtu zen biztanle horientzat.

Biztanleriaren bilakaera
(Iturria: INE[2])
1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2000 2010
2.250 2.136 1.989 2.019 1.998 2.102 1.634 1.381 1.264 1.269 1.725 2.401

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zuia udalerrian Bildu koalizioak zuzentzen du udala azkeneko hauteskundeetatik. Aurreko hauteskundeetan EAJk izan zuen alkatetza. Zuiako udalak 11 zinegotzi ditu osotara.

Zuiako alkatea Bildu koalizioko Unai Gutierrez Urkiza da 2011ko udal hauteskundeez geroztik. Udaleko hamaika zinegotzietatik lau lortu zituen. Baliogabeko botoak 28 izan ziren (emandako guztien %2,2) eta 32 boto zuri izan ziren (botoen %2,58). Abstentzioa %29,37koa izan zen.

Zuiako udalbatza

Alderdia Zinegotziak Boto kopurua[3]
Bildu
4
338 (%27,93)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
3
296 (%24,46)
Zuiak batzen gaitu-Zuia nos une
3
292 (%24,13)
Alderdi Popularra (PP)
1
136 (%11,24)
Aralar
-
74 (%6,12)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
-
74 (%6,12)

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zuiako udal pilotalekua.

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zuiako hizkuntza nagusia euskara izan da XIX. mende arte; bertako hizkera mendebaleko euskararen aldaera zen, eta XX. mendean atzerakada nabarmena izan zuen, erabat galtzeraino. Mende haren azken laurdenean abiatutako berreskuratze prozesuaren ondorioz, gaur egun zuiarren % 20 inguru da euskalduna, eta hiztun horiek biltzeko asmoz sortua da Bidabarri euskara taldea.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zuiar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Zuiako aisialdiari buruzko informazioa Zuiako Kuadrillaren webgunean. Bertan, ganboatar eta oinaztarren inguruko aipamena egiten da.
  2. (Gaztelaniaz) Zuiako biztanle kopuruak, Espainiako Estatistika Erakundearen (INE) webgunean. Noiz kontsultatua: 2011/08/14.
  3. 2011ko udal hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean 2011/08/14an kontsultatua
  4. Bitorianoko 17 zenbakia duen baserriaren izendapena monumentu gisa Euskal Herriko Aldizkari Ofizialean

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Zuia Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Wikipedian atari bat dago honi buruz:
Euskal Herriko Wikiatlasa