Amurrio

Amurrio
Araba
Amurrioko udaletxea.
Izen ofiziala	Amurrio
Estatua Erkidegoa Lurralde Historikoa Eskualdea	Espainia Euskal Autonomia Erkidegoa Araba Aiaraldea
Alkatea	Josune Irabien Marigorta (EAJ)
Herritarra	amurriar
Koordenatuak	43°3′9″N 3°0′4″W
Eremua	96,36 km2
Garaiera	219 m
Distantzia	41 km Gasteizera
Posta kodea	01470
Biztanleria	10,050 bizt (2010)
Dentsitatea	0,1 bizt/km²
Sorrera	1919
http://www.amurrio.org/

Amurrio Arabako ipar-mendebaldean dagoen udalerria da, probintziako biztanletsuenen artean hirugarrena, Gasteizen eta Laudioren ondoren. Izen bereko herria da udalerriko herriburua, eta Gasteiztik 40 bat kilometrora dago.

Aiaraldeko eskualdean dago, bertako bigarren udalerri handiena izanda (9.695 biztanle 2006an).

Amurrioko erreformategi zaharra, etorkizunean Museo Etnografikoaren egoitza izango dena

Geografia

Udalerri mugakideak

• Iparraldean: Aiara eta Orozko (Bizkaia).
• Hegoaldean: Urduña (Bizkaia).
• Ekialdean: Zuia.
• Mendebaldean: Aiara.

Delikako arroila

Historia

1842. urtean ez zen Aiaratik banatu udalerri berria osatzeko. Urte hartan, oraindik Aiara udalerria sortu gabe zegoen. 1919. urtera arte ez zuen hiribildu izaera lortu. 1976an bederatzi herri hartu zituen Amurriok bere udalerrian, gaur egun duen banaketa administratiboa eratuz.

Banaketa administratiboa

Amurrioko eliza

Amurrioko udalerria hamar herriz osatua dago:

• Aloria
• Amurrio (udalerriko herriburua)
• Artomaña
• Baranbio
• Delika
• Larrinbe
• Lekamaña
• Lezama
• Saratxo
• Tertanga

Ekonomia

Amurrioko ekonomiaren ardatza zerbitzuak eta batez ere industria dira. Historikoki, altzairuzko hodien ekoizpena izan da industriarik garrantzitsuena, eta XXI. mendearen hasierako petrolioaren garestitzeak, eskaria asko haziarazi zuen lanpostu gehiago sortuz. Amurrio eta Laudio bitartean Euskal Herriko eta Europako altzairuzko hodien ekoizle garrantzitsuenetako bi daude, Tubacex eta Tubos Reunidos, bien artean 1.500 langile dauzkate.

Amurrion 50 langiletik gorako enpresak, honakoak dira:

• Aceralava Acería de Álava: 150 langile dauzka.
• Amurrio Ferrocarril y Equipos: 175 langile dauzka.
• Industria Auxiliar Alavesa (INAUXA): 140 langile dauzka.
• Kime: 110 langile dauzka.
• Lázaro Ituarte Internacional: 50 langile dauzka.
• Möllertech: 330 langile dauzka.
• Tubacex Tuberías Inoxidables (TTI) : 160 langile dauzka
• Tubos Reunidos: 940 langile dauzka.

Demografia

1960 eta 1970eko hamarkadetan Amurrioko biztanleria asko handitu zen, batez ere Bizkaian izandako industrializazio prozesuaren ondorioz )kontuan izan behar da Amurrio Bilbo Handiaren eragin eremuan dagoela). Laurogeiko hamarkadatik aurrera, krisi ekonomikoaren eraginez, biztanleria egonkortu egin zen. 2008an, herriak 1990eko hamarkadan galdutako 10.000 biztanleen maila berreskuratu zuen.

Biztanleriaren bilakaera

Politika

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, EAJ alderdiko Josune Irabien hautatu zuten alkate.

Amurrioko udalbatza
Alderdia	Zinegotziak	Boto kopurua
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)	7	2.126 (%40,11)
Bildu	7	1.940 (%36,60)
Alderdi Popularra (PP)	2	602 (%11,36)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))	1	534 (%10,08)
PUM+J	-	98 (%1,85)

Kultura

Euskara

Udalerrian biztanleen laurdena gutxi gora-behera euskaraduna da hizkuntzaren jakintzari dagokionez, erabileraren maila baxuagoa den arren. Bestela, ikastola ("Aresketa") eta bertso-eskola bana badaude herrian, eta bertan Araba Euskaraz antolatu izan dute 1986, 1996 eta 2005ean. Eta beste alde batetik Belaiki euskara elkartea aipatzekoa da, Baranbion sortutakoa.

Azkenik, bertako euskalkia mendeetan mendebaleko euskararen aldaera bat izan da.

Monumentuak

• Andra Maria eliza, Amurrion. XII-XVI. mende bitartekoa.
• Larrako jauregia, Lezaman. 1640an eraikia.
• Landako baserria, Lezaman ere bai.
• Iruaritz baserria, Lezaman ere bai.

Jaiak

• Abuztuaren 15an, Ama Birjinaren Jasokundearen eguna.
• Abuztuaren 16an, San Roke.
• Urtarrilaren 17an, San Anton.
• Urriaren 28an, San Simon eta San Judas.
• Maiatzaren 9an, Las Entradillasen dantza.

Ekonomia

Amurrio da Arabako Txakolinaren ekoizle nagusia da.

Amurriar ospetsuak

• Eli Pinedo (1981), eskubaloi jokalari profesionala.
• Inma Shara (1972), orkestra-zuzendaria.
• Zigor Urrutia Revuelta (Bilbo, 1971), betidanik Amurrion bizi den argazkilari eta diseinatzailea.
• Xabier Aspuru (1951), irakaslea eta Aralar alderdiko politikaria.
• Santiago Abascal (1949), Alderdi Popularreko politikaria.
• Jesus Etxebarria (1916-2009), eskultorea.
• Federico Barrenengoa (1916-2005), irakaslea, filosofoa eta ohorezko euskaltzaina.
• Jesus Galindez (1915-1956), zuzenbide-irakaslea, idazlea eta EAJko politikaria.

Ikus, gainera

• Aiaraldea
• Arabako udalerrien zerrenda
• Iguarrako
• Zaraobe

Kanpo loturak

• (Euskaraz)(Gaztelaniaz)(Ingelesez) Amurrioko Udalaren webgunea
• (Euskaraz)(Gaztelaniaz)(Ingelesez)(Frantsesez) Aiarako Kuadrillako turismo bulegoaren webgunea
• (Euskaraz) Amurriori buruzko informazioa euskadi.net
• (Gaztelaniaz) Amurrio Auñamendi entziklopedian