Limoneno
| Limonene | |
|---|---|
|
|
| |
1-Metil-4-(prop-1-en-2-il)ziklohex-1-enoa | |
Beste izen batzuk 1-Metil-4-(1-metiletenil)ziklohexenoa 4-Isopropenil-1-metilziklohexenoa p-Ment-1,8-dienoa Razemikoa: DL-Limonenoa; Dipentenoa | |
| Identifikadoreak | |
| CAS zenbakia | 138-86-3 (R/S)  , 5989-27-5 (R) , 5989-54-8 (S)
|
| PubChem | 22311 (R/S), 439250 (S) |
| ChemSpider | 20939 (R/S)  , 388386 (S) , 389747 (R)
|
| UNII | 9MC3I34447 (R/S) , GFD7C86Q1W (R) , 47MAJ1Y2NE (S)
|
| KEGG | D00194
|
| ChEBI | CHEBI:15384
|
| ChEMBL | CHEMBL449062
|
| |
| |
| Propietateak | |
| Formula molekularra | C10H16 |
| Masa molarra | 136.23 g mol−1 |
| Itxura | colorless to pale-yellow liquid |
| Usaina | Orange |
| Dentsitatea | 0.8411 g/cm3 |
| Fusio puntua |
-74.35 °C, 199 K, -102 °F |
| Irakite-puntua |
176 °C, 449 K, 349 °F |
| Disolbagarritasuna uretan | insoluble |
| Disolbagarritasuna | miscible in ethanol, benzene, chloroform, ether, CS2, and oils soluble in CCl4 |
| Errotazio espezifikoa [α]D | 87° – 102° |
| Errefrakzio indizea (nD) | 1.4727 |
| Termokimika | |
| Errekuntza entalpia estandarra ΔcH |
−6.128 MJ mol−1 |
| Arriskuak | |
| GHS piktogramak |   Txantiloi:GHS08Txantiloi:GHS09
|
| GHS zeinu hitza | Danger |
| GHS arrisku esaldiak | H226, H304, H315, H317, H400, H410 |
| GHS oharrak | P210, P233, P240, P241, P242, P243, P261, P264, P272, P273, P280, P301+330+331, P302+352, P303+361+353 |
| GHS piktogramak | Txantiloi:GHS08Txantiloi:GHS09
|
| GHS zeinu hitza | Danger |
| GHS arrisku esaldiak | H226, H304, H315, H317, H400, H410 |
| GHS oharrak | P210, P233, P240, P241, P242, P243, P261, P264, P272, P273, P280, P301+330+331, P302+352, P303+361+353 |
| NFPA 704 |
 2
3
0
|
| Kontrakoa esaten ez bada, emandako datuak baldintza normaletan (25 °C, 100 kPa) hartuak dira. | |
| Erreferentziak | |
Limonenoa monoterpenoide zikliko bat da, lipido saponifikaezina beraz. Zitrikoen azaleko osagai nagusia da[2], izena ere limoiaren azaletik datorkio.
Eduki-taula
Egitura eta erreakzio kimikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Limonenoa likido koloregabea da giro tenperaturan.
Hidrokarburo alifatikoa den arren egitura ziklikoa du. Karbono asimetriko bat ere badu eta ondorioz bi isomero ditu, R- edo D-limonenoa eta S-edo L-limonenoa. Isomeroek usain desberdina dute, D-limonenoak limoi usaina du eta L-limonenoak pinuaren usainaren antzekoa du[2]. Naturan D-limonenoa agertzen da nagusiki.
Aireko hezetasunak oxidatu egiten du eta karbeola edo karbona sortzen ditu, limoneno oxidoak[1]. Sulfuroaren presentzian deshidrogenatu egiten da eta p-zimenoa ematen du[3].
Tenperatura 300 °C-raino igotzen bada diterpenoa eratzen du.
Ekoizpena[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Landare zitrikoek geranil pirofosfatoa ziklatuz ekoizten dute. Industrialki ekoizteko zitrikoen azala hartu eta bi metodo erabiliz lortzen da, zentrifugazioz eta lurrun bidezko distilazioz.
Erabilerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Oso erabilera anitzak ditu limonenoak:
- Disolbatzaile biodegradagarri gisa garrantzia handia hartu du azken urteetan[1]. Honetaz gain garbikari, margo, itsasgarri eta abarretan erabiltzen da.
- Farmazia eta elikagai industrian aromatizatzaile gisa erabiltzen da. Elikagaietan zapore indartzailea ere bada, edari, txikle, gozoki eta abarretan[2].
- Intsektizidetan ere agertzen da gizaki eta abereei kalterik egin ez eta intsektuak hiltzeko gaitasuna baitu[2].
- Uretan disolbagarritasun txikia du eta koipegabetzile funtzioa duten produktuetan erabiltzen da, toxikoagoak diren sustantziak ordezkatuz[1].
- Histologia ikerketak egiteko ehunak prestatzeko erabiltzen da, aurrez erabiltzen zen xilenoak baino toxizitate txikiago baitu.
Toxikotasuna[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Limonenoa eta bere forma oxidatuak larruazalean eta arnas bideetan narritagarria da[2], baina horretarako esposizio oso handiak izan behar dira.
Bestalde molekula sukoia da eta kontu handiz manipulatu behar da.
Izaki bizidun urtarrentzako toxikoa da[2].
Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- ↑ a b c d GHS Classification on [PubChem] Aipuaren errorea: Invalid
<ref>tag; name ":1" defined multiple times with different content - ↑ a b c d e f (Ingelesez)Pubchem «Limonene, (+)-» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov . Noiz kontsultatua: 2018-12-27.
- ↑ Weitkamp, A. W. (1959-07-01) «I. The Action of Sulfur on Terpenes. The Limonene Sulfides» Journal of the American Chemical Society (13): 3430–3434 doi: ISSN 0002-7863 . Noiz kontsultatua: 2018-12-27.
 |
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Limoneno  |
| Lipidoak | |||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||
