Kanfor

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Kanfor[1][2]
Identifikadoreak
CAS zenbakia 76-22-2 YesY, 464-49-3 (R) YesY, 464-48-2 (S) YesY
PubChem 2537, 9543187 (R), 10050 (S)
ChemSpider 2441 YesY, 7822160 (R) YesY, 9655 (S) YesY
UNII 5TJD82A1ET YesY
EC zenbakia 200-945-0
UN zenbakia 2717
DrugBank DB01744
KEGG D00098 YesY
MeSH Camphor
ChEBI CHEBI:36773 YesY
ChEMBL CHEMBL15768 YesY
IUPHAR ligand 2422
RTECS zbka. EX1225000
ATC kodea C01EB02
Beilstein Erreferentzia 1907611
Gmelin Erreferentzia 83275
3DMet B04729
Propietateak
Formula molekularra C10H16O
Masa molarra 152.23 g mol−1
Masa zehatza 152.120115134 g mol−1
Itxura Zuria, kristal garden
Dentsitatea 0.990 g cm−3
Fusio puntua

175-177 °C, 448-450 K, 347-351 °F

Irakite-puntua

204 °C, 477 K, 399 °F

Disolbagarritasuna uretan 1.2 g dm−3
Disolbagarritasuna azetona ~2500 g dm−3
Disolbagarritasuna azido azetiko ~2000 g dm−3
Disolbagarritasuna dietil eter ~2000 g dm−3
Disolbagarritasuna kloroformo ~1000 g dm−3
Disolbagarritasuna etanol ~1000 g dm−3
log P 2.089
Lurrun presioa 4 mmHg (at 70 °C)
Errotazio espezifikoa [α]D +44.1°
Arriskuak
EB sailkapena Sukoia FKaltegarria Xn
R-esaldiak R11 R22 Txantiloi:R36/37/38
S-esaldiak S16 S26
NFPA 704
NFPA 704.svg
2
2
0
Flash puntua 64 °C
Leherketa muga 3.5%
Harremana duten konposatuak
Harremana duten Ketonak Fenkono, Tujono
Harremana duten konposatuak Kanfeno, Pineno, Borneol, Isoborneol, Azido kanforsulfoniko
Kontrakoa esaten ez bada, emandako datuak baldintza normaletan (25 °C, 100 kPa) hartuak dira.
Erreferentziak

Kanforra formulako substantzia organiko zuria, solidoa, kristalinoa, lurrunkorra da. Usain sarkorra eta zapore berezia ditu[3]. Monoterpenoide bat da, lipido saponifikaezina beraz.

Jatorria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanfor arrunta kanforrondotik (Cinnamomum camphora) lortzen da. Kanforrondoa Asian eta Brasilen hazten da. Kanforra zuhaitzaren sustraia, zurtoina edo azala lurrunetan egosiz destilatzen da.

Erromero hostoetako oliotan ere asko dago, lipidoen %10-20a hartzeraino[4].

Historia eta etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanfor gatza.

Kanfor (gazteleraz alcanfor) izena arabierazko al-kāfūr hitzetik dator eta hau aldi berean malaysierazko Kapur hitzetik, honek "zuria" esan nahi du[5]. Sumatra uhartearen mendebaldean zegoen Barus itsasportutik esportatzen zen eta Kapur Barus izena erabiltzen zen sarritan produktua identifikatzeko.

XIX mendean zientzilari askok aztertu zuten eta Théophile-Jules Pelouze kimikari frantsesak 1840 urtean kanfor artifiziala lortu zuen. Erabateko sintesi artifiziala Gustaf Komppak lortu zuen 1903an Finlandian eta 1907an komertzializatu zuen[6].

Erabilerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hainbat erabilera ditu kanforrak:

  • Zeluloidearen eta lehergaien fabrikazioan erabiltzen da.
  • Medikuntzan, linimentu eta bestelako prestakinetan, ezaugarri antiseptiko eta anestesikoak dituelako. Orokorrean takikardia eragiten du (bihotza azkartzea), odol hodiak dilatatzea, arnasketa geldotzea eta diuretikoa da[7].
  • Intsektuentzako toxikoa da eta ondorioz intsektizida gisa erabiltzen da. Bestalde kanfor bolak armairutan ezartzen dira sitsak arropa jan ez dezan.
  • Sukaldaritza tradizionala: Arabiar tradizioan hamaika sukaldatze liburutan agertzen da jaki gozoen osagaien artean, hala X. mendeko al-Kitab al-Ṭabikh bilduman, nola XIII. mendeko sukalde liburu andaluziar anonimo batean ere[8].
  • Zeremonia hinduetan asko erabiltzen da[9].

Toxikologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Behar baino dosi handiagoan hartzen bada pozoitsua da. Bi gramoren ingestioak kalteak eragiten ditu gorputzean eta lau gramoko dosia hilkorra izan daiteke.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Kanfor Aldatu lotura Wikidatan
  1. The Merck Index, 7th edition, Merck & Co., Rahway, New Jersey, USA, 1960
  2. Handbook of Chemistry and Physics, CRC Press, Ann Arbor, Michigan, USA
  3. Mann JC, Hobbs JB, Banthorpe DV, Harborne JB (1994) Natural products: their chemistry and biological significance Longman Scientific & Technical 309-311. or. ISBN 978-0-582-06009-8.
  4. (Ingelesez) «Rosemary Uses, Benefits & Dosage - Drugs.com Herbal Database» Drugs.com . Noiz kontsultatua: 2018-12-23.
  5. «camphor | Search Online Etymology Dictionary» www.etymonline.com . Noiz kontsultatua: 2018-12-23.
  6. Duncan, Robert Kennedy (1911) Some chemical problems of today Harper & brothers . Noiz kontsultatua: 2018-12-23.
  7. «An inaugural dissertation on camphor: submitted to the examination of the Rev. John Ewing, S.S.T.P. provost ; the trustees & medical faculty of the University of Pennsylvania, on the 12th of May, 1797 ; for the degree of Doctor of Medicine» collections.nlm.nih.gov . Noiz kontsultatua: 2018-12-23.
  8. «Andalusian Cookbook: Table of Contents» www.daviddfriedman.com . Noiz kontsultatua: 2018-12-23.
  9. Bahadur, Om Lata (1996) The book of Hindu festivals and ceremonies New Delhi: UBS Publishers Distributors ltd 172-173. or. ISBN 978-81-86112-23-6.