Azido oleiko

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Azido oleiko
Identifikadoreak
CAS zenbakia 112-80-1 YesY
ChEMBL CHEMBL8659 N
Propietateak
Formula molekularra C18H34O2
Masa molarra 282.46 g mol−1
Itxura Hori argi edo hori marroixka
Dentsitatea 0.895 g/mL
Fusio puntua

13-14 °C, 286-287 K, 55-57 °F

Irakite-puntua

360 °C, 633 K, 680 °F ([1])

Disolbagarritasuna uretan Disolbaezin
Disolbagarritasuna metanol Disolbagarri
Arriskuak
MSDS JT Baker
NFPA 704
NFPA 704.svg
1
0
0
Kontrakoa esaten ez bada, emandako datuak baldintza normaletan (25 °C, 100 kPa) hartuak dira.
Erreferentziak
Oliba olioaren %87a azido oleikoak osatzen du.

Azido oleikoa edo azido cis-9-oktadekanoikoa kate luzeko gantz-azido asegabe bat da, formula duena. Gizakien gantz ehunean dauden triglizeridoen osagai nagusia da[2], eta ehun guztiak kontutan hartruta bigarrena azido palmitoleikoaren ondoren[3].

Izena latinezko oleum ("olio") hitzetik datorkio[4].

Jatorria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Animalien eta landareen koipeetan dago. Hona hemen hainbat elikagairen gantzetan agertzen den azido oleikoaren portzentaia (batazbesteko baliotan).

Olioak Azido oleikoa
Oliba olioa % 87,1
Kartamo olioa % 83,7
Kakahuete olioa % 44,8
Palma olioa % 37,1
Soja olioa % 20,8
Ekilore olioa % 20,2
Fruitu lehorrak Azido oleikoa
Hurra % 45,8
Pistatxoa % 34,8
Arbendola % 32,6
Intxaurra % 10,8
Animalia jatorrikoak Azido oleikoa
Bakailao gibeleko olioa % 18,3
Edam gazta % 5,3
Hegaluzea oliotan % 3,6
Txahal haragia % 2,1

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hemezortzi karbono ditu eta bederatzigarrenean lotura bikoitza azaltzen du (18:1∆9). Likido kolorgea da egoera puruan. 4 °C-an solidotzen da; dentsitatea 0,895 g/cm3 da, eta irakite-puntua 286 °C. Sukoia da. Airearekin oxidatu egiten da, eta horiaren eta gorriaren tarteko kolorea hartzen du. Uretan ez da disolbatzen; alkohol, eter eta disolbatzaile organikoetan disolbatzen da. Beste olio eta gantz-azidoetarako disolbatzaile ona da. Azido oleikoaren forma asea azido estearikoa da[5].

Garrantzia biologikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Onuragarria da odol-hodietarako, eta zirkulazio-aparatuko eta gibeleko gaitzetatik babesten du. Azido oleikoetan aberatsak diren dietek LDL ("Dentsitate baxuko lipoproteinak, "kolesterol txarra") kontzentrazioa jeisten dutela ikusi da[6]. Bularreko minbiziaren arriskua ere jeisten du[7].

Erabilerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Xaboiak ekoizteko lehengai gisa, ukenduak eta kosmetikoak egiteko[8], janarien gehigarri gisa eta sintesi organikoetarako erabiltzen da.

Botiken eszipiente gisa ere erabiltzen da[9].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Oleic acid, Chemical Laboratory Information Profile, American Chemical Society
  2. (Ingelesez)  Kokatnur, M G; Oalmann, M C; Johnson, W D; Malcom, G T; Strong, J P (1979-11-01) «Fatty acid composition of human adipose tissue from two anatomical sites in a biracial community» The American Journal of Clinical Nutrition (11): 2198–2205 doi:10.1093/ajcn/32.11.2198 ISSN 0002-9165 . Noiz kontsultatua: 2018-11-24 .
  3. (Ingelesez)  Oliveira, Ana F; Cunha, Daniel A; Ladriere, Laurence; Igoillo-Esteve, Mariana; Bugliani, Marco; Marchetti, Piero; Cnop, Miriam (2015-05-01) «In vitro use of free fatty acids bound to albumin: A comparison of protocols» BioTechniques (5) doi:10.2144/000114285 ISSN 1940-9818 . Noiz kontsultatua: 2018-11-24 .
  4. (Ingelesez)  E., V. A. (1929-11) «An Etymological Dictionary of Chemistry and Mineralogy» Nature (3134): 789–790 doi:10.1038/124789b0 ISSN 0028-0836 . Noiz kontsultatua: 2018-11-24 .
  5. (Gaztelaniaz)  S.L., Botanical-online «Alimentos ricos en omega 9» www.botanical-online.com . Noiz kontsultatua: 2018-11-24 .
  6.   You Can Control Your Cholesterol 2009-03-03 . Noiz kontsultatua: 2018-11-24 .
  7. (Ingelesez)  Pala, V.; Krogh, V.; Muti, P.; Chajes, V.; Riboli, E.; Micheli, A.; Saadatian, M.; Sieri, S. et al. (2001-07-18) «Erythrocyte Membrane Fatty Acids and Subsequent Breast Cancer: a Prospective Italian Study» JNCI Journal of the National Cancer Institute (14): 1088–1095 doi:10.1093/jnci/93.14.1088 ISSN 0027-8874 . Noiz kontsultatua: 2018-11-24 .
  8.   Carrasco, F. (2009) Ingredientes Cosméticos 428 or. ISBN 978-84-613-4979-1 .
  9.   Smolinske, Susan C. (1992) Handbook of Food, Drug, and Cosmetic Excipients 247–248. or. ISBN 978-0-8493-3585-3 .
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Azido oleiko Aldatu lotura Wikidatan