Konik zaldi

Wikipedia(e)tik
Konick zaldi» orritik birbideratua)
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Unikonta

Konik zaldia
Iraute egoera
AH
Sailkapen zientifikoa e
Erreinua: Animalia
Filuma: Chordata
Klasea: Mammalia
Ordena: Perissodactyla
Familia: Equidae
Espeziea: Equus ferus
Azpiespeziea: Equus ferus caballus
Arraza
Konik zaldia
Jatorria:  Polonia
Sinonimoak

Konik ponia.

Konick zaldia edo Konick ponia, polonieraz konik polski, Poloniako bertako zaldi arraza bat da[1]. Arrazaren jatorria Poloniako Biłgoraj eskualdea da. Hainbat aditen ustez gaur egun konick ponia galdutako tarpanetik gertuenetariko zaldi arraza da[2].

Sakontzeko, irakurri: «Tarpan»

"Poloniar konik" zehazki izendatzen du jatorrizko arraza, zeren eta ezaugarri eta jatorri antzeko zaldi taldeak daude munduko beste hainbat tokietan antzineko tarpana berreskuratzeko ahalegin ezberdinetan.

Izenak polonieraz "zaldiko" esan nahi du. Konik zaldiak leku askotan egoera basatian edo erdi basatian larretzen dira. Polonian, Lituanian, Holandan eta Ingalaterran zaldi mota honen samalda basatiak daude. Kasu askotan habitat naturalak kontserbatzeko erabiltzen dira, tarpanek utzitako txoko ekologikoa betetzeko hain zuzen[3][4].

Arraza bere tamaina zein ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Sakontzeko, irakurri: «Poni»

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Konik zaldiak Nederlandako natura erreserba batean

Zaldiaren izenak polonieraz "konik polski" edo "konik biłgorajski" dira. Konik polonieraz zaldiko esanahia dauka ("koń" zaldia da polonieraz)[5]. Izendapen hau badauka zer ikusirik Euskal Herriko "pottoka" arraza eta izendapenarekin, euskaraz ere "pottoka" zaldikoa esan nahi baitu, euskal poni arrazaz gain. Konick zaldiaren kasuan bezalaxe.

Arrazaren historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Konik ponia XIX.en mendearen bigarren partean sortu zen Polonian, etxeko poniak tarpan behor basatiekin gurutzerakoan. Białowieża basoa izan zen azken basoko tarpanen bizilekua 1780 arte. Bertako laborariek erabiltzen zituzten konik poni hauek nekazaritzako lan gogorrentzat, baina urterekin Europako beste abere arraza indartsuagoen aurrean poni hauen kopurua murrizten joan zen. Beste hipotesis baten arabera 1807.en urtean Zamość hiriko zooak hainbat tarpan banatu zuen nekazarien artean eta hauek beraien lor-zaldiekin nahastu zituzten konik zaldi arraza sortuz[6].

Lehen Mundu Gerran armada errusiar eta germaniarrek zamabereak bezala erabili zituzten. Horregatik uste da Koniak Panje poni delakoen oinarrian daudela[7].

Bigarren Mundu Gerran arrazaren kopuruak bere mail bajuena jo zuen.

1954.en urtean Poloniako Zientzi Akademiak babesleku bat sortu zuen Konik zaldiak babesteko eta berreskuratzeko. Gaur egun Polonian arrazaren hainbat babesgune daude. Gerra Hotza amaitzerakoan, arraza zabaltzen joan zen Europako beste hainbat lekuetara.

Konik zaldiak antzineko tarpanak "berreskuratzeko" egindako hainbat saiakeren oinarrian daude, hala nola Heck zaldiak, Liebenthaler poniak...

Konik zaldia. Behorra

Arrazaren ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Bataz besteko altuera soin gurutzera; 134 cm.
  • Bataz besteko pisua 350–400 kg.
  • Buru handi eta sendoa.
  • Hanka motzak, apatxa gogor eta txikiekin, poni arraza zaharretan ohikoa denez.
  • Ile koloretan gehienak dun kolorekoak daude, baina badaude ere, beltz edo beilegi koloreko abereak[8]. Hainbat abelburu beltzak dira eta orduan antza handia daukate pottokekin. Zurdak eta isatsak ilunak baina bi koloretakoak aldi berean. Antzinako poni arrazen beste ezaugarria da hau.
  • Equidoen antzineko markak. Hanka ilunak. Bi koloretako zurdak. Zebra arraiak (equidoak) hanketan. Mando arraia bizkarrean. Neguan ile luzeago eta artilekara moduan ateratzen zaie.
  • Etxekotutako abereak lasaiak eta esanekoak izaten dira. Aldarte onekoak. Bizitza luzeko aberea izaten da.

Konik zaldiak eta tarpanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azken tarpan zaldia Moskuko Zoologikoan, 1868. urtean. Zalantzak daude ea arraza garbiko tarpana omen zen edo etxeko zaldiekin nahstutako abere bat.

Gauza ezaguna da poni hauen arbasoen artean hainbat tarpan behor zeudela, hala ere berriki egindako ikerketa genetikoek agerian utzi dute Konikak ez direla genetikoki aspaldiko zaldi basatietatik hain gertukoak[9]. Ez daude beraiekin pentsatzen zen bezain beste senideturik. Konik poniak genoma mitokondriala beste hainbat poni arrazekin konpartitzen du eta bere Y kromosoma ia berdina da[10].

Arrazaren egoera eta gaur egungo banaketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Konic zaldia basazaldien sailkapen taldean kokatzen da,

Sakontzeko, irakurri: «basazaldi»

, samalda basatiak eta erdi-basatiak daudelako.

  •  PoloniaPolonian dauden abere kopurua:

-Esku pribatuan dagoen abere kopurua; 310 behor. 90 zaldi. -Esku publikoetan dauden abereak; 120 behor. 50 zaldi. [11]

Poni hau hainbat populazio basati dago Europan barrena. Gainera lehen aipatu bezala zenbait adituentzat hau da antzineko tarpanen hurbilen dagoen egungo zaldi arraza.

Kanpoko loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bideoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentzaik[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. http://horse-breeds.findthebest.com/l/158/Polish-Konik
  2. http://www.theequinest.com/breeds/konik/
  3. http://horsetalk.co.nz/2012/06/01/konik-horses/#axzz3EVdPIcz8
  4. http://www.wildwoodtrust.org/files/conservation-grazing.pdf
  5. http://www.theequinest.com/breeds/konik/
  6. Tadeusz Jezierski, Zbigniew Jaworski: Das Polnische Konik. Die Neue Brehm-Bücherei Bd. 658, Westarp Wissenschaften, Hohenwarsleben 2008, ISBN 3-89432-913-0
  7. Tadeusz Jezierski, Zbigniew Jaworski: Das Polnische Konik. Die Neue Brehm-Bücherei Bd. 658, Westarp Wissenschaften, Hohenwarsleben 2008, ISBN 3-89432-913-0
  8. Tadeusz Jezierski, Zbigniew Jaworski: Das Polnische Konik. Die Neue Brehm-Bücherei Bd. 658, Westarp Wissenschaften, Hohenwarsleben 2008, ISBN 3-89432-913-0
  9. Jansen et al. 2002: Mitochondrial DNA and the origins of the domestic horse
  10. Cieslak et al. 2010: Origin and History of Mitochondrial DNA lineages in domestic horses
  11. http://fallen-leaves.net/wiki/Konik


Commons-logo.svg
Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Konik zaldi