Hirugarren Reicha

Hirugarren Reicha Deutsches Reich
1933 – 1945 Estatu nazionalsozialista
Goiburua Ein Volk, ein Reich, ein Führer.
Ereserkia Fitxategi:Das Lied der Deutschen
Hirugaren Reicharen kokapena Europan, bere hedadurarik handienean (1943)
Sorrera	1933
Desagerpena	1945
Hiriburua	Berlin
Hizkuntza(k)	Alemana (ofiziala)
Erlijioa	Kristaua (protestantea %54 eta katolikoa %40).
Eremua	633,786
Biztanleria	- 1941 (Alemania handia-Großdeutschland) 90,030,775 inguru. Dentsitatea: 129.3 /km²
Dirua	Reichsmark
← Aurrekoak Weimar Errepublika Sarreko arroaren lurraldea (Nazioen Liga) Austriako Estatu Federala Txekoslovakiako Lehenengo Errepublika Klaipėda eskualdea Danzigeko Hiri Askea Poloniako Bigarren Errepublika Italiako Erresuma Eupen-Malmedy Luxenburgo Alsazia-Lorrena Drava Banovina Ondorengoak → Flensburgeko Gobernua Alemania Okupatua Austria Okupatua Txekoslovakiako Hirugarren Errepublika Kaliningradoko Oblasta Saar (Babesletza) Poloniako Herri Errepublika Italiako E.S. Eupen-Malmedy Luxenburgo Alsazia-Lorrena Yugoslavia Federal Demokratikoa

Hirugarren Reicha Alemaniako diktadura-erregimenak 1934tik 1945era hartutako izena da.

Historia

1932ko uztaila eta urriko hauteskundeetan, Alemaniako Langile Alderdi Nazional-Sozialistak %37,3 eta %33,0 hurrenez hurren lortu zuen. Ezegonkortasun politikoa eta gobernu sendo bat osatzearen ezintasunak gobernuko presidenteari kantzelari (Präsidialkanzler) hautarazi zuten, Parlamentuaren zeregina izan arren. 1933ko urtarrilaren 30an, NSDAPen presioaren ondorioz, presidenteak (Estatuko burua) Paul von Hindenburgek Adolf Hitler, NSDAPko liderra, hautatu zuen Gobernu burua. Hindenburg, Lehen Mundu Gerran zehar kantzelaria, hilaren ostean, bi karguak batu zuten eta Adolf Hitler Estatu eta Gobernua burua izan zen. Hau Alemania Nazi edo Hirugarren Reicharen hasiera deitu dute.

Lebensraum edo (bizi-eremua) lortzeko lurralde gertuak anexionatzearen Hitlerren politikak Bigarren Mundu Gerraren hasiera eragin zuen 1939ko irailaren 1ean, Polonia inbaditu zuenean. Hasiera batean, Alemania erraz lortu zituen garaipen militar handiak Blitzkrieg edo "tximista guda" taktikaren bitartez. Horrela Belgika, Herbehereak, Danimarka, Luxenburgo, Balkanak, Grezia eta Norvegia Europan, eta Tunisia eta Libia Ipar Afrikan menperatu zituen. Baina gero, porrotak hasi ziren: Ingalaterrako Batailan, RAFek Luftwaffe mendean hartu zuen (Australia, Kanada, Polonia, Frantzia, Finlandia eta abarren laguntzarekin). 1941ean Errusiako Kanpainan Alemaniako armada ez zen nahikoa hain lurralde zabala menderatzeko. Errusiako porrotak 1941ean (Moskura heldu eta Siberiatik ekarritako hornidurak moztea) eta 1942an (Kaspiar Itsasoaren petrolioa kontrolatzea), eta Ameriketako Estatu Batuak 1941eko abenduan gudan sartzeak gerra irauli zuen: aliatuek Alemania bonbardatu zuten 1945eko maiatzaren 8an erregimen nazi kapitulatu zen arte.

Guda osoan zehar, Estatu alemanak inoiz hain zabal eta bihozgabe milioika pertsonen (juduak, ijitoak, homosexualak...) sarraskia antolatu eta burutu zuen bai Alemanian bai lurralde okupatuetan. Genozidio hori Holokausto edo Shoá izena du.

Ikus, gainera

• Nazionalsozialismoa
• Weimar Errepublika