Oltza zendea

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Oltza zendea

 Nafarroa Garaia

Oltzako armarria

Izen ofiziala Cendea de Olza <> Oltza zendea
Estatua
Erkidegoa
Merindadea
Eskualdea
Espainia
Nafarroako Foru Erkidegoa
Iruñeko merindadea
Iruñerria
Alkatea Pedro María Azparren Ocaña
(Oltzako Herria)
Herritarra oltzar
Koordenatuak 42°49′21″N 1°45′14″W / 42.82250°N 1.75389°W / 42.82250; -1.75389Koordenatuak: 42°49′21″N 1°45′14″W / 42.82250°N 1.75389°W / 42.82250; -1.75389

Maps of municipalities of Navarra Oltza Zendea.JPG

Eremua 40,60 km2
Garaiera 395 m
Distantzia 10 km Iruñera
Posta kodea 31171
Biztanleria 1.785 bizt. (2012)
Dentsitatea 43,97 bizt./km²

Oltza zendea[1] Nafarroa Garaiko erdialdeko udalerri bat da, Iruñeko merinerrian kokatua. Iruñerriko zendea zaharra, honako herri hauek osatzen dute: Aratzuri, Artazkotz, Asiain, Ibero, Izkue, Izu, Lizasoain, Oltza eta Ororbia (herriburua). 2012ko erroldan, Oltza zendeak 1.785 biztanle zituen.

Iruñerriko Mankomunitatea arduratzen da zaborra biltzeaz, ur horniduraz eta bestelako zerbitzuez, Iruñea inguruko metropoli eremuko beste hainbat herritan bezala.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oltza Zendea Nafarroa Garaiaren erdialdean dago, Iruñerriko metropoli eremuaren ipar-mendebaldean, eta Nafarroako hiriburu Iruñetik hamar bat kilometrora.

Ingurune naturala eta klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriak azpimeditarraneo motako klima dauka, prezipitazioak urte osoan zehar ugariak diren arren, udaberri eta udazken garaian izaten dira ugarien 1.000mm eta 1.400mm euri jausten da urteko 120 egun euritsuetan. Tenperaturak 10 eta 13 gradu bitartekoak izaten dira eta udan bi hilabete idor izaten dira, (uztaila eta abuztua).

Landaredia klimaren araberakoa da, haritzak, birlandaturiko pinu lariziarrak, eta udalerriko gunerik altuenetan pagoren bat.

Estazio meteorologikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zendeako Arazuri kontzejuan, ur zikinen araztegiaren ondoan eta itsasoaren mailatik 396 metrora, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak jarritako estazio meteorologikoa dago.[2]

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oltza zendeak mugakide ditu iparraldean Ollaran, Orkoien eta Itza zendea; ekialdean Iruñea eta Barañain; hegoaldean Zizur Nagusia, Zizur Zendea eta Etxauri; eta mendebaldean Goñerri.

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun udalerria bederatzi auzo edo kontzeju hauek osatzen dute, biztanle kopuruen arabera ordenaturik:

  1. Ororbia (herriburua): 542 biztanle 2007an.
  2. Aratzuri: 396 bz.
  3. Ibero: 213 bz.
  4. Asiain: 147 bz.
  5. Lizasoain: 78 bz.
  6. Izkue: 71 bz.
  7. Oltza: 53 bz.
  8. Izu: 30 bz.
  9. Artazkotz: 28 bz.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriaren izena lehen agertzen den dokumentu idatzia 1427. urtekoa da. XIX. mendearen erdialde arte Oltza jaurerria izan zen, Nafarroa Garaiko udalerri gehienak bezala. Zendea osatzen zuten jatorrizko hamar herriak, Zendearen zati izaten jarraitu zuten 1835 eta 1845 urteen artean egindako erreforma administratiboaren ondoren ere. Zenbait urtez eta 1857ko errolda arte, herri bakoitzak berezko udalerria izan zuen; harrezkero udalerri bakarrean bilduta daude, Orkoienen kasuan izan ezik: 1992an herri horrek, alde handiz zendean biztanle gehien biltzen duenak, berriro eskuratu zuen udal-independentzia.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilakaera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oltza Zendeako biztanleria
1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2006
1.793 2.040 2.282 2.125 2.056 2.002 1.928 1.733 1.399 2.136 2.268 1.401 1.535

2008ko erroldaren arabera, 58 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %3,72 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren azpitik).

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oltza Zendeako alkatea Independientes Cendea de Olza (ICO, eskuineko independenteak) José María Cuende Vallejo atera zen 2007ko udal hauteskundeetan. Udaleko bederatzi zinegotzietatik lau lortu zituen, eta gehiengo osoa izan ez arren, beste alderdiak ados jarri ez zirenez, ICO taldeak alkatetza lortu zuen. Baliogabeko botoak hamaika izan ziren (erroldaren %1,14) eta boto zuriak 31 (erroldaren %3,24). Abstentzioa %24,81koa izan zen.

Oltza Zendeako Udala-2007
Alderdia Botoak Zinegotziak
Independientes Cendea de Olza (ICO) 349 4
Legarra 193 2
Oltzako Herria 188 2
Nafarroa Bai 131 1
PSN 64 0

2011n ere ICO izan zen bozkatuena eta zinegotzirik gehien (4) atera zuena. Aldiz, Oltzako Herriak (ezkertiar eta abertzaleak, 3 zinegotzi) sentsibilitate abertzaleko beste zerrendarekin (alkate izandako Juan Antonio Erbururen Zorroka, 2 zinegotzi) ituna egin zuen eta alkatetza Pedro María Azparren Ocañak lortu zuen. PPk eta PSNk ez zuten zinegotzi bat ere eskuratu[3].

Oltza Zendeako Udala-2011
Alderdia Botoak Zinegotziak
Independientes Cendea de Olza (ICO) 339 4
Oltzako Herria 261 3
Zorroka 231 2
PP 47 0
PSN 27 0

Udaletxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • HELBIDEA: Angulo kalea, 2 (Ororbia kontzejua)

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alkateen zerrenda
1979-1983
1983-1987
1987-1991
1991-1995
1995-1999
1999-2003
2003-2007 Juan Antonio Erburu Antxaño
2007-2011 José María Cuende Vallejo ICO
2011- Pedro María Azparren Ocaña Oltzako Herria

Azpiegiturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Garraioak

La Pamplonesa autobus konpainiak Oltza zendeako Aratzuri, Ororbia eta Iberoko kontzejuak Iruñearekin batzen ditu. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

Konpainia beraren beste linea batek, Iruñea eta Ibero bitartekoa, honako ibilbidea egiten du:

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oltza zendeako euskara XIX. mendean galdu zen. 1863rako, gainbehera zihoan Iruñerriko hegoaldean, Zizur eta Galar zendeetan hain zuzen ere. 1904rako, berriz, aipatutako zendeetan zein Oltzakoan ere aienaturik zegoen erabat. Itzakoan bizirik iraun zuen urte batzuk gehiago, Aldatzen, Aritzen eta Orderitzen batik bat.

2010eko otsailaren 18an Nafarroako Parlamentuak hizkuntz eremu mistoan sartzea erabaki zuen.[4] Ordura arte eremu ez-euskaldunean zegoen udalerria.

Oltzar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Oltza zendea
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa



Oltza Zendea
Escudo de Olza.svg
Aratzuri | Artazkotz | Asiain | Ibero | Izkue | Izu | Lizasoain | Oltza | Ororbia