Arriagaren monumentua

Wikipedia, Entziklopedia askea
Arriagaren monumentua
Bilbao Monumento Arriaga.jpg
Jatorria
Sortzailea Francisco Durrio
Sorrera-urtea 1933
Ezaugarriak
Materiala(k) brontzea
Kokapena
Lekua Casilda Iturrizar parkea
Herrialdea  Euskal Herria
Probintzia  Bizkaia
Herria Bilbo
Koordenatuak 43° 16′ N, 2° 56′ W / 43.27°N,2.94°W / 43.27; -2.94Koordenatuak: 43° 16′ N, 2° 56′ W / 43.27°N,2.94°W / 43.27; -2.94

Arriagaren monumentua[1] Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen Juan Crisostomo Arriaga musikagilearen omenezko monumentu bat da. Casilda Iturrizar parkean dago, Bilboko Arte Eder Museoaren alboan. Francisco Durriok egin zuen.

Juan Crisostomo Arriaga[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Juan Crisostomo Arriaga»

Juan Crisostomo Jacobo Antonio Arriaga Baltzola (Bilbo, Bizkaia, 1806ko urtarrilaren 27a - Paris, Frantzia, 1826ko urtarrilaren 16a) bizkaitar musikagilea izan zen. Arriaga antzokiak haren omenez du izena.

Francisco Durrio[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Francisco Durrio»

Francisco Durrio[2], jaiotzez Francisco José Juan Jorge Luis Durrieu Granier (Valladolid, Espainia, 1868ko maiatzaren 25a - Paris, Frantzia, 1940ko abuztuaren 30a) bilbotar eskultore eta zeramikagilea izan zen.

Proposamena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1905eko martxoan Bilboko Udalan Arriagaren omenezko monumentua altxatzeko mozioa aurrera atera zena, 1906ko urtarrilaren haren jaiotzaren ehungarren urteurrena beteko baitzen. Lehiaketara hainbat artistaren proiektuak aurkeztu ziren, tartean Nemesio Mogrobejo, Quintín de Torre edota Higinio Basterrarenak zeuden. Halere, Francisco Durrioren proiektuak irabazi zuen.

1907ko urtarrilaren 13an kontratua sinatu zen, 1908ko urtarrilaren 27an amaitze aldera. Handik gutxira Durrio Paris hirira joan eta bertan bizitzen jarri zen. Proiektua agindutako denboraren barnean amaitzeko gai ez zela ikusirik, epe luzapena eskatu zuen, onartu egin ziotelarik. Data berria 1909ko abenduaren 31n ezarri zen.[3][4]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Atzerapen polemikak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Durriok data berri hura ere ez zuen errespetatu. Azkenean, 1911an oinarria eta irudia Parisen aurkeztu zituen. Orduko Bilboko Udalak pazientzia galtzen hasia zen eta artistari presa sartuarazi zion. Bizkaitar hiriburuko hainbat artista ezagun Durrioren alde atera ziren: Aurelio Arteta, Quintín de Torre bera (proiektu hura gauzatzeko Durriorekin lehiatu zena), Antonio Gezala, Gustavo de Maeztu eta Ángel Larroquek elkarrekin batera Udalak artista ez gogaitzearen aldeko idazkia sinatu zuten. Jada 1932an, eta Udalak monumentua amaitzeke zegoela ikusirik, Durrioren ikaslea izan zen Valentín Dueñasi hura amaitzearen ardura eman zion, betiere aurreko artistaren kontzeptu edo ikuspuntutik.[4][3]

Inaugurazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1933ko abuztuaren 12an, larunbatez, monumentua inauguratzeko asmoz Bilboko Orkestra Sinfonikoak hiriko Buenos Aires antzokian kontzertua eskaini zuen, eta Madrilgo Errepublikar Bandak ere bina emanaldi egin zituen, bata larunbata 12an, eta bestea igande 13an.

Azkenik, abuztuaren 13an, igandez, Casilda Iturrizar parkearen Pargolako eremuan monumentua inauguratu zen. Ekitaldi hartan orduko Bilboko alkatea zen Ernesto Erkoreka, Francisco Durrio berezko egilea eta bere emaztea, bai eta egile materiala zen Valentín Dueñas egon ziren, beste artista eta hiritarrekin bat. Arratsaldez ospakizuna zezenketa batekin amaitu zen. Hurrengo ostiralean, 18an, Euskal Artisten Elkarteak Durrio Artxandako Chacolí Popular txakolindegian omendu zuen.

Lanak artearen musa den Melpomene biluzik irudikatzen du, Arriagaren heriotza goiztiarrari negar eginez. Bere bularrean lira bat eusten du, hartatik ura dariola. Oin puntetan altxatua, aurpegia gorantz begira duela. Monumentuaren oinarrian gogoetan dauden figura batzuk daude, haiei ere ura darie, bai eta pentagrama batean dauden hainbat txori ere.[4][3]

Irudiarekiko polemika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Melpomene (Bilbo)»

1948an La Gaceta del Norte egunkariak monumentuaren aurkako kanpainiari ekion zion, larru gorritan zegoen musaren irudiak behe pasioak hauspotzen omen zituela eta. Azkenean Udalak amore eman, eta Melpomeneren irudia museoaren aldameneko biltegi batean gorde zuen.

Mezu argia eta erlijio- eta politika-irizpideetan oinarritua, estatua biluzik zegoela eta, esaten zutenez, “grina txikiak pizten zituen”. Ideia horrek oihartzun nahikoa izan zuen obra kentzeko edo ordezkatzeko. Joaquín de Zuazagoitia Bilboko alkateak, 1942 eta 1959 bitartean, presioaren ondoren, musa kendu zion bere idulkiari, eta Museoko sotoan gorde zen. Bere tokia hutsik utzi beharrean, Enrique Barrosi musa jantziaren kopia bat eskatu zion.

Enrique Barros artistari Durrioren irudia ordezkatzeko ardura eman zitzaion, horrek antzeko jarreran zegoen irudia gauzatu zuen, lira bat eusten, baina jantzita, hain zuzen ere, gaur egun Uribitarte kalea eta Uribitarte pasealekuaren artean dagoen Melpomeneren iturriko irudia dena.[5][4]

Hala ere, desberdintasun gehiago daudela ikusi ahal izan zen, jantziez gain; izan ere, lehen irudiak hainbesteko tentsioa eta sufrimendu-sentimendua adierazten zuen, eta bigarrenean, berriz, nabarmen ahulduta ikusten da, mugimendu, pose eta keinu sotil bati esker. Egoera hau 1975eko apirilaren 30era arte luzatu zen jatorrizko irudia, Francisco Durrieuren idulkian jarri zen berriro. Eta Enrique Barrosen lana Uribitarte pasealekuko beste iturri batera eraman zuten (Begoña, 2006)[6].

Zaharberritze-prozesuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azkenean, 1975eko udaberrian Udalak irudi biluzia jatorrizko lekura itzultzea erabaki zuen, oraingo honetan Barrosen irudi jantziari soto batean gordeta egoteko txanda iritsi zitzaiolarik.

1999an multzo osoaren zaharberritzeak monumentuak Durriok egin zuen garaiko dotoreziaz berrager zedin ahalbideratu zuen, musaren liratik ura zeriola, musikagile ospetsuaren heriotzarengatik negar egindako malkoak bailiran.

Orain dela gutxi, Melpomeneren jantzitako irudia azken garaian Bilbo itsasadarreko eraldatutako ertzetan dagoen iturri baten erdian ezarri da, hain zuzen ere, Uribitarte pasealekuaren amaiera aldera.[5][4]

Artelanaren analisia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Obra aurkeztu ahal izateko, pieza hau osatzen duten ezaugarri estetiko eta sinbolikoak aztertuko dira. Arriagaren monumentuak idulki bat du, eta hori da, hasiera batean, obraren aldaketa historikoetan gehien errespetatu den zatia. Granitozko idulkia Valentín de Dueñas artistak Durrioren zati bat hartu zuen, eta aurrealdean hiru aurpegi adierazkor eta zurrun ditu; erdian dagoena, berriz, mastaba egiptoarra da.

Peana, Arriagari Monumentua, granito arrosa.

Esan beharra dago, ezer baino lehen, nahiz eta Juan Crisóstomo, lan honetan aztertzen den lana eskainia izan, bertan ez den agertzen, xehetasunetan haren bizitza eta lanaren zenbait datu islatzen direla, baina haren irudia ez dela ilustratzen.

Idulkiaren alboetan, 1806. urtean jaio zen eta 1826. urtean hil zen. Behealdean frisoak ikusten dira, nota musikalak eta txoriak dituztenak, eta atzeko aldean eguzki giltza bat.

(Soto, 2013)[7] Arriagaren monumentua honela interpretatzen du: “sinbolista, egiptoar kutsu handiekin, eta Vienako Sezessioa modernista”.

Autore berak bere hipotesia aurkeztu du Durrioren joera artistiko horren jatorriari buruz; izan ere, Belgikako La Libre Esthétiquen eta nazioarteko erakusketetan (adibidez, Venezia 1905ean) parte hartu ondoren, beste lankide batzuen lanak ikusi zituen. Paul-Albert Bartholomé frantziarraren hildakoen monumentuaren antzekotasunak ikusten dira; Durrioren laguna zen La Libre Esthétique belga filmean, eta eragina izan zuen Bilboko Aureliano Valmesen monumentuan (1922), Quintín de Torreren obran edo Durrioren zuzeneko dizipulua.

Euterpe musikaren musa da, Olinpoko jainkoak entretenitzeko ezaguna. Geroago, tradizioa beste musekin bildu zuen, Helicon mendian, non jainkosak gurtzeko ohitura baitzegoen, edo Parnaso mendia, artista eta poetentzako leku garrantzitsua. Musa honek hainbat garaitako gurtza asko inspiratu zituen. Oro har, aulós bat interpretatuz irudikatzen da (txirula bikoitza), nahiz eta Durrioren bertsio honetan haren musika lira bat den (Paniego, 2008)[6].

Juan de Eresaldek honela deskribatzen du lana Los esclavos felices (Bilbao, 1935) liburuan, 77-79 or:

"La Musa del Artek min-kexa bat aurkezten dio infinituari, Jenioa garaia baino lehen desagertu delako, eta bularra lirarekin jotzen du. Lira horretatik sortzen da Eternitatea, Esfinge Handiak ordezkatua, erlijioz hartzen duen negarra... Lira idulki edo basamentuaren frontearen behealdean dago, eta honek negarra itzultzen du. Begiak itxita ditu.' oinaze bizia gehiago kontzentratzeko eta eskuen bidez egiten dituen lokiak, hormatik sortzen direnak, meditazio lasaian. Oinarrizko irudi hori gizatiartu egiten da, eta, aldi berean, lerroen mugiezintasunak eta masa egonkorra izateak betierekoa sinbolizatzen dute”.[8]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak
  2. EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak.
  3. a b c de Barañano Letamendia, Kosme M.ª. (1980). Biblioteca: Pintores y escultores vascos de ayer, hoy y mañana. Volumen XXIII. Fascículo 234. Paco Durrio (II).. Bilbo: La Gran Enciclopedia Vasca, 2-3 or. OCLC .79991818.
  4. a b c d e (Gaztelaniaz) Etxebarria, Begoña. (2006). «La dramática aventura del monumento a Arriaga» Bilbao 30 (205).
  5. a b (Gaztelaniaz) Bilboshare. Euterpe vestida, la obra fruto de la censura. .
  6. a b (Gaztelaniaz) «Musa de la censura» El Correo 2008-09-08 Noiz kontsultatua: 2021-05-28.
  7. (Ingelesez) Cano, María Soto. "El monumento a Arriaga en Bilbao. Concurso, proyectos y proceso de construcción (1905-1933)". Noiz kontsultatua: 2021-05-28.
  8. (Gaztelaniaz) Etxebarria, Begoña. (2006). La dramática aventuradel monumento a Arriaga. Bilbo, 77-79 or..

Ikus gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Bilbo

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]