Getxo

Wikipedia(e)tik

Getxo
Bizkaia
Getxoko Ereaga hondartzako ikuspegia.
Izen ofiziala	Getxo
Antolaketa Estatua Autonomia Erkidegoa Lurralde Historikoa Eskualdea	Espainia Euskal Autonomia Erkidegoa Bizkaia Uribe Kosta
Alkatea	Imanol Landa Jauregi (EAJ)
Herritarra	getxoztar, getxotar
Koordenatuak	43°21′N 3°0′W / 43.35, -3 (Getxo) Koordenatuak: 43°21′N 3°0′W / 43.35, -3 (Getxo)
Eremua	12 km2
Garaiera	- m.
Distantzia	15,6 km Bilbora
Euskaldunak	%19,83 (2001)
Postakodea	48991 - 48992 - 48993
Biztanleria	81.260 bizt (2008)
Dentsitatea	6,77 bizt/km²
www.getxo.net

Getxo Bizkaiko udalerria da, Bilboaldea eta Uribe Kostan kokaturik dagoena. 2006. urtean 83.000 biztanle inguru zituen; 81.260, 2008.urtean. Beraz, Euskal Herriko seigarren hiririk handiena da.

Ibaizabaleko itsasadarraren eskuineko aldean kokatuta dago, Bilbotik 15 kmra.

Bertan dago Bizkaiko Zubia deritzon 1893ko burdinazko zubi esekia, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatua eta Portugaleterekin lotura egiten duena.

[aldatu] Geografia

Getxoko Neguri auzoa.

[aldatu] Auzoak

Getxok hainbat auzo ditu:

• Algorta
• Algortako Portu Zaharra
• Andra Mari edo Elexalde
• Erromo
• Neguri
• Areeta
• Aiboa

[aldatu] Udalerri mugakideak

Getxok honako muga hauek ditu:

• Ekialdean: Sopela, Berango eta Erandio
• Hegoaldean: Leioa
• Mendebaldean: Portugalete, (Abrako golkoa zeharkatuta Santurtzi)
• Iparraldean: Bizkaiko golkoa

[aldatu] Ingurune naturala

[aldatu] Hondartzak

Getxok hainbat hondartza ditu: Areeta auzoan Areetako hondartza; Algortan, Ereaga eta Arrigunaga; eta Sopela aldean, Azkorri eta Barinatxe, azkeneko bi hauetan nudismoa egitea dago. Barinatxe hondartzan Getxo eta Sopela artean banatuta dago.

Algortako Portu Zaharrak ere badu hondartza txiki bat barkuak uzteko erabili ohi zena.

[aldatu] Ibaiak

Getxok ibai bakarra du, udalerri osoa zeharkatzen duena: Gobela ibaia. Honen bokalea Leioan dago kokatuta, Ibaizabal ibaira isurtzen ditu urak.Horren aurretik hainbat padura sortzen ditu, adibidez Bolue eta Fadura.

Ibaizabal ibaiaren azkeneko zatia Portugalete eta Getxo artean egiten da, itsasoratu aurretik.

[aldatu] Bestelakoak

Getxo iparraldean Galea lurmuturra dago. Bertan dago kokaturik Printzearen gaztelua.

[aldatu] Historia

Getxoren inguruko lehenengo erreferentziak XVI. mendean agertu ziren. Bertan Fortun Sanchez de Getxo eta Otxoa Ortiz de Getxo aipatzen dira. Elizate gehienetan bezala, garai hartan, eliza eta dorretxeen inguruan biltzen ziren hainbat baserri ziren herriak.

Andra Marin ikus daitezke garai horretako txapitel erromaniko batzuk. Horien ikerketak XII. mendera eramaten gaitu, lehenengo monasterio edo tenpluaren peskizan. Gaur egungo eliza XVIII. mendean eraikia izan zen. Mende horretan jada Getxok bere leloa hartua zuen: Kaltea Dagianak Bizarra Lepoan.

XVIII. mendearen inguruan Portu Zaharra ere sortzen da. Horren hedaduraz, Algortaherria sortu zen. XIX. mendean, berriz, Espainiak eliza eta herri-lurren desamortizazioa gauzatu zuen eta ondorioz, lur komunal hareatsuak saldu ziren, Areeta sortuz.

Mendearen bukaeran, Txurrukak Gobela ibaia desbideratu zuen eta horrela Neguritik igarotzeari utzi zion. Trenbidea iristearekin bat,Areetaren ondoan, baina trenbideak bereizita, Itzubaltzeta (Erromo) sortu zen.

[aldatu] Armarria

Getxoko armarrian, arbolaren aurrean otsoa ikusten da eta goian, arbolatik eskegita bezala, bi tupina. Badago euskaraz idatzitako lelo bat ere, gaurko grafiaz: Kaltea Dagianak Bizarra Lepoan. Leloak kalte egin duenari abisu egiten dio. Kalte egin duenak atzera begira bizi beharko du, getxoztarrak bere atzetik joango direlako.

[aldatu] Demografia

2001ean Getxok 82.732 biztanle zituen. Horietatik 39.326 gizonak (%47,53) ziren eta 43.406 emakumeak (%52,47).

Biztanleria aztertzen badugu haren adinaren eta sexuaren arabera, populazio zaharra dela ikusiko dugu, 79 urtetik gorako emakumeak ia 3.000 dira.

Eboluzio demografikoa
Urtea	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001
Biztanleak	5.442	7.359	11.399	16.859	17.795	19.309	22.951	39.153	67.321	79.954	82.732

[aldatu] Banaketa administratiboa

Getxoko 2001eko Plan Orokorraren egitura organikoa eta erabilera globalak. Bizitegi-eremuen koloreak dentsitatearen arabera ilunduta daude kolore horitik -dentsitate baxua- kolore marroira -dentsitate altua-. Berde ilunez, ekipamendu handiak.

Udalerria, hiru barrutitan dago banaturik, Elexaldek barruti propioa osatzen du, Areeta eta Itzubaltzeta auzoek beste bat eta udalerriko beste auzo guztiak Algortako barrutian daude kokaturik, azken hau izanik populatuena. Hau da barrutiko dagoen biztanle kopurua:

[aldatu] Ondarea

• Bizkaiko Zubia
• Rosales egoitza
• Martínez-Rivas etxea
• Olozaga Txaleta

[aldatu] Politika

 Sakontzeko, irakurri: Getxoko alkateen zerrenda

[aldatu] 2003ko hauteskundeak

2003ko hauteskundeetan zerrenda bozkatuena EAJ-EA koalizioa izan zen. Ezker batuarekin osatu zuen gobernua gehiengo osoz.

Getxo Bizia herri plataformak 2.765 Botu lortu zituen hauteskunde hauetan. Alderdien legea dela medio ez zuen zinegotzirik izatea lortu, eta Ezker Batua-berdeak taldeak hartu zuen zinegotzia.

[aldatu] 2007ko hauteskundeak

Zerrendarik bozkatuena EAJrena izan zen eta gaur egun, berau da udal-gobernuko alderdi bakarra, PSE-EEren abstentzioa eta Ezker Batua/Aralarreko zinegotziaren botoari esker.

EAE-ANVk 3.249 botu jaso zituen, baina Alderdien legea zela medio zegozkion bi zinegotziak (*) EAJ eta PPk hartu zituzten. Hauteskunde horien ostetik, Imanol Landa da Getxoko alkate.

[aldatu] Garraiobideak

Getxora heltzeko hainbat garraiobide ezberdin daude.

[aldatu] Autobusa

Bizkaibusek kudeaturiko hainbat autobus-linea igarotzen dira udalerritik. Hauek dira linea garrantzitsuenak:

• Bilbo - Getxo - Azkorri
• Bilbo - Getxo (Leioatik) (Artxandako tuneletatik)
• Muskiz - Barakaldo - Erromo
• Areeta - Berango (Artea merkatalgunetik)
• Getxo - Gurutzeta (Faduratik)
• Getxo - Gurutzeta (Algortatik)
• Areeta - Armintza
• Bizkaiko zubia - Euskal Herriko Unibertsitatea (Leioako kanpusa) - Laukiz
• Andra Mari - Euskal Herriko Unibertsitatea (Algortatik)
• Getxo - Euskal Herriko Unibertsitatea (Faduratik)

[aldatu] Metroa

Bilboko Metroak hainbat geltoki egiten ditu Getxon:

• Areeta
• Gobela
• Neguri
• Aiboa
• Algorta
• Bidezabal

[aldatu] Errepideak

BI 637 errepideak, Uribe kostako igarobideak (Leioa eta Sopela lotzen dituena), udalerria gurutzatzen du, Neguri, Algorta eta Andra Mari auzuneak igarotzen dituelarik.

[aldatu] Itsasontziak

Itsasontziz heldu daiteke 2006tik Getxora. Pride of Bilbao ferryak orain bertan egiten du geltokia.

[aldatu] Kultura

[aldatu] Hizkuntza

Oraindik Elexalde auzoan hitz egiten den Mendebaldeko euskalkiaren aldaera bat da Getxoko jatorrizko hizkuntza. Gaur egun, Getxoko udaleko datuen arabera ^[1] udalerriko biztanlegoaren %57 erdaldun elebakarra da, euskaldunak, berriz, %19,3 dira. Geratzen den %22,8 elebidun hartzaileek osatzen dute.

Iturri beraren arabera ^[2] euskaldunen ehunekoa igoz joan da, 1981etik 2001era bikoiztu egin da euskaldunen ehunekoa (%9-tik %19,9ra). Dena dela, ezagutza hori ez da erabileran islatzen, biztanleen %4,83k bakarrik erabiltzen baitu egunerokoan. Hala ere, zifra hori igoz joan dela ere ikusi da, nahiz eta hazkundea ezagutza baino askoz apalagoa izan (1989ko %3,40 tik 1997ko %4,68ra).

[aldatu] Jaiak

• San Isidro: maiatzaren 12tik maiatzaren 14ra (Andra Mari (Getxo))
• San Joan: ekainaren 23tik ekainaren 25era.
• Karmenak: uztailaren 14tik uztailaren 16ra.
• Santa Ana: uztailaren 21etik uztailaren 23ra (Areeta)
• San Inazio: uztailaren 28tik uztailaren 31ra (Algorta)
• Aingeruen Andra Maria: abuztuaren 2tik abuztuaren 6ra. (Romo)
• San Nikolas: abuztuaren 10etik abuztuaren 13ra. (Portu Zaharra)
• Andra Mari: abuztuaren 15ean. (Andra Mari (Getxo))
• Mesedeetako Andra Maria: irailaren 22tik irailaren 24ra. (Areeta)
• San Martin: azaroaren 10etik azaroaren 12ra. (Hezetasuna auzoa, Algorta)

[aldatu] Jaialdiak eta jardunaldiak

• Nazioarteko Folk Jaialdia
• Nazioarteko Blues Jaialdia
• Europear Jazz Lehiaketa
• Getxoko Komiki Azoka
• Antzerki Jardunaldiak
• Artisautza Azoka
• GetxoArte Azoka
• Udazkeneko Musika Klasika kontzertuak

[aldatu] Ikustekoak

[aldatu] Monumentuak

• Aixerrota
• Bizkaiko Zubia
• Galeako fortea

Areetako Mesedeetako Andra Maria

[aldatu] Herri senidetuak

• Angelu, Euskal Herria

[aldatu] Getxoztar ezagunak

• Bizente Amezaga (1901-1969), euskaltzaina.
• Elias Amezaga (1921- 2008 ), idazlea. (Bilbon jaioa, getxoztarra adopzioz)
• Pedro Bilbao (1909-1992), medikua.
• Federiko Krutwig (1921-1998), idazle, euskaltzain eta politikaria.
• Laura Mintegi (1955-), idazlea.
• Marije Fullaondo (1964-), politikaria
• Asier Hormaza (1970-), aktore eta umorista.
• Unai Elorriaga (1973-), idazlea.
• Iñigo Landaluze (1977-) txirrindularia.
• Fredi Paia (1981-), bertsolaria.
• Xabier Paia (1982-), bertsolaria.
• Ramiro Pinilla (1923-), idazlea. (Bilbon jaioa, getxoztarra adopzioz)
• Jonathan Castroviejo (1987-), txirrindularia.

[aldatu] Galeria

Ikuspegia Areetatik

Bizkaiko zubiak Getxo eta Portugalete lotzen ditu

Arriluzeko itsasargia

[aldatu] Erreferentziak

1. ↑ Getxoko Udala Euskara zerbitzua
2. ↑ Getxoko Udala Euskara Zerbitzua, datuak

[aldatu] Ikus, gainera

• Uribe Kosta
• Bilbo Handia

[aldatu] Kanpo loturak

• (Euskaraz)(Gaztelaniaz) Getxoinfo
• (Euskaraz)(Gaztelaniaz) Getxoko udala
• (Euskaraz)Egizu Getxo Euskaldun

Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz: Getxo

	Getxoko auzoak
Andra Mari-Elexalde · Aiboa · Algorta · Areeta · Itzubaltzeta · Neguri · Portu Zaharra

	Bizkaiko udalerriak
Abadiño • Abanto-Zierbena • Ajangiz • Alonsotegi • Amoroto • Arakaldo • Arantzazu • Areatza • Arrankudiaga • Arratzu • Arrieta • Arrigorriaga • Arteaga • Artzentales • Atxondo • Aulesti • Bakio • Balmaseda • Barakaldo • Barrika • Basauri • Bedia • Berango • Bermeo • Berriatua • Berriz • Bilbo • Busturia • Derio • Dima • Durango • Ea • Elantxobe • Elorrio • Erandio • Ereño • Ermua • Errigoiti • Etxebarri • Etxebarria • Forua • Fruiz • Galdakao • Galdames • Gamiz-Fika • Garai • Gatika • Gautegiz-Arteaga • Gernika-Lumo • Getxo • Gizaburuaga • Gordexola • Gorliz • Gueñes • Ibarrangelu • Igorre • Ispaster • Iurreta • Izurtza • Jatabe • Karrantza • Kortezubi • Lanestosa • Larrabetzu • Laukiz • Leioa • Lekeitio • Lemoa • Lemoiz • Lezama • Loiu • Mallabia • Mañaria • Markina-Xemein • Meñaka • Mendata • Mendexa • Morga • Mundaka • Mungia • Munitibar-Arbatzegi-Gerrikaitz • Murueta • Muskiz • Muxika • Nabarniz • Ondarroa • Orozko • Ortuella • Otxandio • Plentzia • Portugalete • Santurtzi • Sestao • Sondika • Sopela • Sopuerta • Sukarrieta • Trapagaran • Turtzioz • Ubide • Ugao • Urduliz • Urduña • Zaldibar • Zalla • Zamudio • Zaratamo • Zeanuri • Zeberio • Zierbena • Ziortza-Bolibar • Zornotza