Hedy Lamarr

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Hedy Lamarr
Hedy Lamarr in The Conspirators.jpg
Bizitza
Izen osoa Hedwig Eva Maria Kiesler
Jaiotza Viena1914ko azaroaren 9a
Herrialdea  Austria  (1914ko azaroak 9 -  1953ko apirilak 10)
 Ameriketako Estatu Batuak  (1953ko apirilak 10 -  2000ko urtarrilak 19)
Heriotza Casselberry (Florida)2000ko urtarrilaren 19a (85 urte)
Familia
Ezkontidea(k) Friedrich Mandl  (1933 -  1937)
Gene Markey  (1939 -  1941)
John Loder  (1943 -  1947)
Teddy Stauffer  (1951 -  1952)
Hezkuntza
Hizkuntzak alemana
Jarduerak
Jarduerak aktorea, asmatzailea, autobiografialaria, gidoilaria, ingeniaria eta zinema aktorea
Jasotako sariak
IMDb nm0001443
http://www.hedylamarr.com

Hedy Lamarr, izen osoa Hedwig Eva Maria Kiesler (Viena, 1914ko azaroaren 9a - Casselberry, Florida, 2000ko urtarrilaren 19a), austriar aktore eta asmatzailea izan zen.[1] 1941ean maiztasun-jauziaren bidezko espektro hedatuaren (FHSS) teknika bat patentatu zuen, George Antheil musikagilearekin batera, haririk gabeko telekomunikazioaren bidea ireki zuena.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hedwig Eva Maria Kiesler 1914ko azaroaren 14an jaio zen, Vienako familia judu batean. 16 urterekin ingeniaritza ikasten hasi zen, baina hiru urte geroago, 1933an, bertan behera utzi zituen ikasketak, Max Reinhardt zuzendari eta maisuaren eskutik antzerki munduan sartzeko. 1937an egin zuen lehen filma: Ecstasy, Gustav Machatý zinemagile txekiarraren. Hura izan zen film komertzial batean emakume bat biluzik agertu zen lehen aldia; beste eszena batean, aktore gazteak orgasmo bat antzeztu zuen lehen planoan[2].

Fritz Mandl armagintza magnateak filma ikusi zuen, eta aktorearekin ezkonduko zela erabaki zuen. Esan eta egin. Ezkontza Kieslerren gurasoekin hitzartu zuen, emakumearen iritzia aintzat hartu gabe. Mandl ere judu jatorrikoa zen, baina armak saltzen zizkien Italiako faxistei eta Alemaniako naziei; gainera, Hitlerren eta, bereziki, Mussoliniren lagun pertsonala omen zen. Senarraren ondoan bizitakoak esklabotza-urteak izan ziren Kieslerrentzat: Mandl Ecstasy filmaren kopia guztiak suntsitzen saiatu zen, emaztea aktore-karrera uztera behartu zuen eta ez zion etxetik irteten uzten berarekin batera ez bazen. Kieslerrek itxialdi hura ingeniaritza-ikasketekin jarraitzeko baliatu zuen, eta, senarraren bezero eta hornitzaileei adi-adi entzunda, asko ikasi zuen garaiko arma-teknologiari buruz[2].

1937an Parisera joan zen, senarrarengandik ihesi, eta Londresera ondoren. Han Louis B. Mayer ezagutu zuen, Metro Goldwyn Mayer estudioetako burua. Bitxiak saldu, eta ateratako diruarekin Atlantikoa zeharkatu zuen, Mayerren ontzi berean. Lehorreratzerako, zazpi urteko kontratua zeukan, baita izen berria ere: Hedy Lamarr[2].

Hogeita hamar filmetan lan egin zuen, hainbat zinemagilerekin batera: King Vidor, Cecil B. DeMille, Jacques Tourneur... Gainera, proiektu handi batzuk alde batera utzi zituen; esate batera, beraren ordez Ingrid Bergman aritu zen Casablanca (1942) eta Gaslight (1944) filmetan[2].

Bigarren Mundu Gerraren urteetan, bere erlijioak eta senar ohiaren alboan ikusitakoek bultzatuta, aliatuen aldeko lanari ekin zion. Casablanca estreinatu zen urte berean, Hedy Lamarrek komunikazio-sistema sekretu bat diseinatu eta patentatu zuen George Antheil konpositorearen laguntzaz. Frekuentzien kommutazioan oinarritutako asmakizunari esker, torpedoak irrati bidez gidatu zitezkeen, etsaiek antzeman gabe[2].

Goizegi zen, baina, eta Lamarren asmakizuna ezingo zen aplikatu harik eta sistema elektroniko berriek sistema mekaniko zaharrak ordezkatu arte. 1962an erabili zen lehenengoz Lamarren sistema, Kubako misilen krisian. Vietnameko Gerran ere erabili zuten, baina batez ere 1980ko hamarkadatik aurrera eta ingeniaritza zibilaren alorrean atera zioten etekina ideiari. Teknologia digitala hedatu ahala, frekuentzien kommutazioak WiFi datu-komunikazioa ezartzea ahalbidetu zuen, baita Bluetooth estandarra eta GPS sistema ere, beste batzuen artean.[2]

Filmografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urtea Izenburua Papera
1930 Geld auf der Straße Neska gaztea
1931 Die Blumenfrau von Lindenau Idazkaria
1931 Die Koffer des Herrn O.F. Helene
1932 Man braucht kein Geld Käthe Brandt
1933 Ekstase Eva Hermann
1938 Algiers Gaby
1939 Lady of the Tropics Manon deVargnes Carey
1940 I Take This Woman Georgi Gragore Decker
1940 Boom Town Karen Vanmeer
1940 Comrade X Theodore
1941 Come Live With Me Johnny Jones
1941 Ziegfeld Girl Sandra Kolter
1941 H.M. Pulham, Esq. Marvin Myles Ransome
1942 Tortilla Flat Dolores Ramirez
1942 Crossroads Lucienne Talbot
1942 White Cargo Tondelayo
1944 The Heavenly Body Vicky Whitley
1944 The Conspirators Irene Von Mohr
1944 Experiment Perilous Allida Bederaux
1945 Her Highness and the Bellboy Princess Veronica
1946 The Strange Woman Jenny Hager
1947 Dishonored Lady Madeleine Damien
1948 Let's Live a Little Dr. J.O. Loring
1949 Samson and Delilah Delilah
1950 A Lady Without Passport Marianne Lorress
1950 Copper Canyon Lisa Roselle
1951 My Favorite Spy Lily Dalbray
1953 The Lovers of Paris
1955 Eternal Woman
1957 The Story of Mankind Joana Arc-ekoa
1958 The Female Animal Vanessa Windsor

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Hedy Lamarr Aldatu lotura Wikidatan