Teheran

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Teheran

Teheran
Ofiziala تهران
Estatua IranIran
Alkatea Mohammad Ghalibaf
Herritarra teherandar[1]
Koordenatuak

35°41′46″N 51°25′22″E / 35.69611°N 51.42278°E / 35.69611; 51.42278Koordenatuak: 35°41′46″N 51°25′22″E / 35.69611°N 51.42278°E / 35.69611; 51.42278

Teheran non dagoen adierazten duen Iran-ko/-go/-eko mapa
Teheran
Eremua 730 km²
Garaiera 1200 m
Biztanleria 9.019.300 bizt.
Dentsitatea 12.355,21 bizt./km²
Telefono aurrizkia +98 21
www.tehran.ir

Teheran[1][2] (persieraz تهران , Tehrān, tehˈɾɒːn ahoskatua) Irango hiriburua eta munduko hiririk handienetako bat da. 11.000.000 biztanle ditu eta ingurune metropolitanoan 15.000.000 biztanle bizi dira. Teherango probintziaren hiriburua da. Teheranen Irango populazioaren %20a bizi da, baina ekonomian garrantzi berezia du. Funtzionarioen %30a eta industriaren %45a Teheranen dago. Hiri modernoa da, autobide eta industria askorekin eta 5 metro linea ditu. Elburz mendien hegoaldeko magalean.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Datu klimatikoak (Teheran)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 19.6 23 28 32.4 37 41 43 42 38 33.4 26 21 43
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 7.9 10.4 15.4 22.1 27.9 33.9 36.6 35.6 31.6 24.4 16.2 10 22.7
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -15 -13 -8 -4 2.4 5 14 13 9 2.8 -7 -13 -15
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -1 1 5 12 16 22 26 24 21 14 7 2 12
Pilatutako prezipitazioa (mm) 34.6 32.2 40.8 30.7 15.4 3 2.3 1.8 1.1 10.9 26 34 232.8
Eguzki orduak 166.6 172.7 210.9 267.0 287.8 348.2 366.4 351.4 327.4 278.6 147.4 141.2 3065.6
Iturria: [3]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Teheranen panoramika.

Teheran mendeetan zehar Persiako hiriburua zen Ray hiriaren aldiri txikia izan zen. 1220. urtean mongoliarrek Ray suntsitu zutenean Teheran hartu zuten bizilekutzat hiri hartako biztanle askok eta, hala, hiri bihurtu zen. 1788. urtean Aga Mohamed shah-k hiriburu bihurtu zuen Teheran eta denborarekin Irango ekonomia eta kultura gune nagusi bilakatu zen.

1943. urtean Teherango Konferentzia egin zen hirian, Estatu Batuetako, Erresuma Batuko eta Sobietar Batasun ohiko agintariak bildurik. Iranen burujabetasuna bermatzeko akordioak sinatu zituzten, besteak beste. Bigarren Mundu Gerra amaitu zenean hiria nabarmen hazi eta modernizatu zen, petrolioaren ustiapenak sortzen zituen mozkinei esker, batez ere.

1980 aurreko urteetan barne arazo larriak izan ziren eta herri matxinadak Mohamed Reza Sha Pahlavi erregea kendu zuen aginpidetik. Hurrengo urteetan, irandarren eta irakiarren arteko gerra zela eta, moteldu egin zen hiriko ekonomia hazkundea, demografia hazkundea gelditu gabe ordea, eta munduko hiririk handienetakoa bihurtu zen.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Burdinbide batek lotzen du hiria Persiako golkoarekin, eta beste batek Kaspiar itsasoarekin. Komunikabide, merkataritza eta industria (burdingintza, mekanika industria, ehungintza, beiragintza, petrolio findegiak) gune garrantzitsua da.

Hiru unibertsitate. Aireportua. Arkeologia museoa. Monumentu nagusiak Shah-ren jauregiak eta meskita dira.

Herri eta hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Teheran Aldatu lotura Wikidatan