Atxondo

Artikulu hau Bizkaiko udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Atxondo (argipena)».

Atxondo
Bizkaia, Euskal Herria
Atxondoko Axpe herria.
Administrazioa
Estatua	Espainia
Erkidegoa	Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea	Bizkaia
Eskualdea	Durangaldea
Izen ofiziala	Atxondo
Alkatea	Eneritz Agirre Armendia (EH Bildu)
Posta kodea	48291
INE kodea	48091
Herritarra	atxondoarra
Kokapena
Koordenatuak	43°07′48″N 2°35′01″W
Azalera	23,41 km²
Garaiera	169 metro
Distantzia	36 km Bilbora
Demografia
Biztanleria	1.342 (2025:  −14)
658 (%49,2)   (%50,8) 680
Dentsitatea	0,57 bizt/km²
Hazkundea (2003-2013)	-% 4,48
Zahartze tasa	% 24,5
Ugalkortasun tasa	‰ 38,46
Ekonomia
Jarduera tasa	% 73,13 (2011)
Genero desoreka	% 22,61 (2011)
Langabezia erregistratua	% 8,52 (2013)
Euskara
Euskaldunak	% 64.44 + % 14.21 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera	%  (2021)
Etxeko erabilera	% 47.74 (2021)
Datu gehigarriak
Webgunea	http://www.atxondo.net

Atxondo Bizkaiko hego-ekialdeko udalerria da, Durangaldekoa. 2025. urtean 1.346 biztanle zituen.

1962. urtean Atxondo haraneko hiru herriek bat egin zuten: Apatamonasteriok (udalerri ordura artea), Axpe-Martzaa (udalerri ordura arte, Axpe eta Martzaa auzoez osatua) eta Arratzolak, Atxondo udalerria sortzeko.

Izena

Atxondo izenaren jatorria atx edo haitz eta ondo hitzak dira, seguruenik. Beraz, herriaren izenak «haitzaren ondoan» esan nahiko luke, Anboto izanik aipatutako atxa.

Geografia

Mugakideak

Herrialdearen eta eskualdearen hego-mendebaldean dago kokatua, Arabako mugan. Elorrio ekialdean, Abadiño mendebaldean, iparraldean Elorrio eta Abadiño eta Aramaio (Araba) hegoaldean udalerri mugakideak ditu.

Ingurune naturala

Ibaizabal ibaiko ertzetik Anbotoko mendilerroaraino zabaltzen den bailaran kokatuta dago. Udalerrian, Arrazola ibaiak bat egiten du Ibaizabalekin.

Mendi hauek osatzen duten kareharrizko hormak 600 metroko goi-beheak ere sortzen ditu, Euskal Herri osoko handienak.

Ekonomia

Atxondon industrialdea Apatamonasterion dago kokatua, errepide-saretik gertu.

Demografia

Oharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.

Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 680 gizon, 658 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.00   100+   0.00 0.15   95-99   0.15 0.59   90-94   0.91 1.47   85-89   1.98 2.94   80-84   2.89 6.03   75-79   5.78 7.65   70-74   8.51 6.91   65-69   9.27 8.09   60-64   8.66 5.29   55-59   6.23 8.09   50-54   6.23 9.26   45-49   7.90 7.65   40-44   7.45 6.18   35-39   6.38 4.85   30-34   4.56 5.15   25-29   3.04 4.12   20-24   3.80 5.15   15-19   5.62 3.82   10-14   4.56 4.56   5-9   3.50 2.06   0-4   2.58
Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística

Hazkunde begetatiboa

Urtea	1975	1976	1977	1978	1979	1980	1981	1982	1983	1984	1985	1986	1987	1988	1989	1990	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Hazkunde begetatiboa	9	12	18	19	13	7	16	18	18	17	8	10	18	19	9	6	−5	2	3	6	−8	−1	−2	−3	1	−5	−5	−2	−8	−4	6	1	3	2	8	6	−1	0	−1	0	2	−6	−10	−9	−8	−3	−4	−7	−7	−5	−3

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Bizirik jaiotakoak sexuaren arabera

Urtea	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Bizirik jaiotakoak	14	7	8	10	10	11	12	11	12	18	14	16	10	15	14	11	12	10	6	19	13	7	8	5	7	8	4	6	3	7

Honakoa bertan erroldatutako amaren batetik bizirik jaiotako haurrak erakusten duen grafiko bat da. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

Jaiolekuari dagokionez, 2022. urtean biztanleen % 38 udalerri berean jaioak ziren, probintziako batez bestekoaren (% 37,2) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 15,5 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 7 —probintzian % 10,9—.

Udal

Prob

Best

Udalerri berean · % 38Probintzia berean · % 34Erkidegoan · % 5,5Beste erkidegoa · % 15,5Estatutik kanpo · % 7

Biztanleria jaiolekuaren eta bizilekuaren arabera (2022). Iturria: INE.

Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 72,1 Bizkaian, % 4,9 Gipuzkoan, eta % 0,7 Araban jaio ziren.

Bizk

EAEt

Bizkaia · % 72,1Gipuzkoa · % 4,9Araba · % 0,7EAEtik kanpo · % 22,4

Biztanleria jaiolekuko probintziaren arabera (2025). Iturria: Eustat.

Biztanleria atzerritarra

2025. urtean, biztanleen % 6,8 atzerriko nazionalitatea zuten. Atzerritarren artean, talde nagusiak Magreb (% 34,1), Saharaz hegoaldeko Afrika (% 19,8), Hego Amerika (% 13,2) ziren.

Jaiolekuko herrialde nagusiak Maroko, Ekuador, Errumania dira.

Amer

Euro

Afri

Amerika · % 30,3Europa · % 14,3Afrika · % 51,3Asia · % 4,2

Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.

Maroko31 · % 26,1

Ekuador10 · % 8,4

Errumania8 · % 6,7

Bolivia6 · % 5

Argentina5 · % 4,2

Venezuela3 · % 2,5

Ukraina2 · % 1,7

Kolonbia2 · % 1,7

Jaiolekuko herrialde nagusiak. Iturria: INE.

Etxebizitza

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 654 etxebizitza zeuden: 534 (% 81,7) nagusiak eta 119 (% 18,2) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik). 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 64 (% 9,6) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 64 (% 9,6) hutsik zeuden. Etxebizitza nagusien % 83,9 jabetzan zegoen eta % 12,9 alokairuan.

654etxebizitza

534nagusi

Etxebizitza multzoa

534

119

Nagusiak (534)Gainerakoa (bigarrena edo hutsik) (119)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)

448

69

Jabetzan (448)Alokairuan (69)Beste modu batean (17)

Guztira 534 etxegune zeuden, batez beste 2,5 egoiliarrekoak; horietatik 135 (% 25,3) pertsona bakarrekoak ziren.

Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera

135

171

216

Egoiliar 1 (135)2 egoiliar (171)3-5 (216)6-9 (12)

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 107,9 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 52,8 urtekoa. Etxebizitzen % 30,6 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 3,7 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan. Etxebizitzen % 48,7 igogailua zuten.

Eraikineko etxebizitza kopurua

200

56

126

247

Etxebizitza 1 (200)2 (56)3-10 (126)11-20 (247)21-40 (24)

Gela kopurua

70

447

86

1-3 gela (9)4 (70)5 (447)6 (86)7 edo gehiago (41)

Bainugela kopurua

454

199

Bainugela 1 (454)2 edo gehiago (199)

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 0,6 berokuntza zentrala zuten, % 83,0 banakakoa eta % 12,2 noizean behingoa. Horrez gain, % 46,6 hodien bidezko gasa zuten eta % 53,4 igogailua.

Berogailu mota

% 83,0

% 12,2

Zentrala (% 0,6)Banakakoa (% 83,0)Noizean behingoa (% 12,2)

Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)

Hodien bidezko gasa% 46,6

Ur bero zentrala% 10,9

Igogailua% 53,4

Atxondoko udaletxea, Apatamonasterion.

Ondarea

• San Pedro parrokia eliza, Apatamonasterion.
• San Migel parrokia eliza, Arratzolan. Estilo gotiko eta errenazentistan egindakoa.
• San Joan Bataiatzailea parrokia eliza, Axpen.
• San Martin parrokia eliza, Martzaan. Honen aurrean kokatutakoa dago Marzanatarren dorrea.

Politika

2023.eko maiatzaren 28ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Eneritz Agirre Armendia (EH Bildu) da Atxondoko alkatea, Xabier Azkarate ondotik.

2015eko udal hauteskundeak

Atxondoko udalbatza
Alderdia		2015eko maiatzaren 24a		2011ko maiatzaren 22a
		Zinegotziak	Boto kopurua	Zinegotziak	Boto kopurua
	Euskal Herria Bildu (EH BILDU)*	5 / 9	385 (% 50,00)	6 / 9	473 (% 59,50)
	Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ-PNV)	4 / 9	353 (% 45,84)	3 / 9	275 (% 34,59)
	Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))	0 / 9	17 (% 2,21)	0 / 9	27 (% 3,40)
	Alderdi Popularra (PP)	0 / 9	15 (% 1,95)	0 / 9	20 (% 2,52)
* 2011n Bildu koalizioa aurkeztu zen.
Datuen iturria: Udal hauteskundeen emaitzak euskadi.eus webgunean

Garraiobideak

Garraiobideak BI-634 errepidea den ardatzean daude oinarrituta, udalerria Apatamonasteriotik zeharkatzen duena, eta Durango eta Arrasaterekin bat egiten duena. Ibilbide hori Durango-Beasain ardatzaren zati da. Durangon, A-8 autobidearekin lotu daiteke, Bilbo eta Donostiara joateko. Apatamonasterio auzotik, Axpe edo Arrazola herrixkekin lotzeko aukera ere badago, udalerriko errepideen bidez. Bilbotik 36 kilometrora dago Atxondo, eta eskualdeko hiriburu den Durangotik 6 kilometrora.

Antzina, Durango-Elorrio trenbidea udalerritik ere pasatzen zen, eta Apatamonasteriotik Arrazolara zihoan beste bide bat ere bazegoen. Azken bide hau meatze-tren bat zen, baina bidaiarientzako zerbitzua ere eskaintzen zuen. Aspaldian bertan behera gelditu zen, eta horren ordez gaur egun pasealeku eder bat dago, turismorako aukera paregabea eskaintzen duena.

Euskara

Atxondoko Felix Salterain hiztunaren testigantza. Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Atxondoko euskara mendebaldeko hizkeraren parte den sortaldeko euskaran kokatzen da, zehatzago, Durangaldeko euskaran. Harekin batera, Durango, Elorrio, Izurtza, Abadiño etab. herrietako euskara ere kokatzen da bertan.

Atxondoar ospetsuak

• Pedro Berrioategortua (1928-2018), apaiz antifrankista.
• Ángel García Ariño (1934-2000), esku huskako pilotaria.
• Jesús García Ariño (1934-), esku huskako pilotaria.
• Roberto García Ariño (1950-), esku huskako pilotaria.
• Iñaki Gorostiza (1953-), esku huskako pilotaria.
• Egoitz García (1986-), txirrindularia.

Argazki galeria

• 
  Atxondoko Arratzola herriaren ikuspegi orokorra.
• 
  Axpe herriaren ikuspegia.
• 
  Atxondoko harana, atzean Anboto.
• 
  Anboto mendipean dagoen Urrutia baserriaren inguruko paisaia.
• 
  Axpe auzoko baserri bat, egun jatetxea dena.

Ikus, gainera

• Bizkaiko udalerrien zerrenda

Kanpo estekak

• Durangaldea
• Atxondoko Udala

• Datuak: Q1242393
• Multimedia: Atxondo / Q1242393
• Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Atxondo